Μετάβαση στο περιεχόμενο

Καταστατική εξίσωση των αερίων

Οι νόμοι των αερίων και η PV = nRT, που λέει όλη την κατάσταση ενός αερίου.

26 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Α΄ Λυκείου, §4.2

Θα μάθεις να

  1. Να διατυπώνεις τους νόμους Boyle, Charles και Gay-Lussac και να λες ποια μεγέθη μένουν σταθερά στον καθένα.
  2. Να χρησιμοποιείς την καταστατική εξίσωση PV = nRT με τη σωστή μονάδα για κάθε μέγεθος.
  3. Να εφαρμόζεις την καταστατική εξίσωση σε μείγματα αερίων και να υπολογίζεις πυκνότητα ή σχετική μοριακή μάζα.
  4. Να εξηγείς τι είναι ιδανικό αέριο και πότε ένα πραγματικό αέριο αποκλίνει από αυτό.

Τα αέρια μοιάζουν μεταξύ τους

Ένα λίτρο νερό και ένα λίτρο λάδι έχουν άλλη μάζα, άλλο σημείο βρασμού, άλλη συμπεριφορά όταν τα ζεστάνεις. Τα αέρια είναι πολύ πιο ομοιόμορφα: πολλές βασικές ιδιότητές τους δεν εξαρτώνται από το ποιο αέριο είναι. Ήδη το είδες στον γραμμομοριακό όγκο: ένα mol οποιουδήποτε αερίου σε STP πιάνει 22,422{,}4 L.

Η κατάσταση ενός αερίου περιγράφεται από τέσσερα μεγέθη: την ποσότητα nn (σε mol), την πίεση PP, τον όγκο VV και την απόλυτη θερμοκρασία TT. Οι νόμοι των αερίων λένε πώς αλλάζει το ένα όταν αλλάζει ένα άλλο και τα υπόλοιπα μένουν σταθερά.

Τρεις νόμοι

ΝόμοςΣταθεράΣχέσηΜε λόγια
Boylenn, TTPVPV σταθερόο όγκος είναι αντιστρόφως ανάλογος της πίεσης
Charlesnn, PPV∝TV \propto Tο όγκος είναι ανάλογος της απόλυτης θερμοκρασίας
Gay-Lussacnn, VVP∝TP \propto Tη πίεση είναι ανάλογη της απόλυτης θερμοκρασίας

Και ένας τέταρτος, που τον ξέρεις ήδη από τον γραμμομοριακό όγκο: σε ίδια PP και TT, ο όγκος είναι ανάλογος των mol, V∝nV \propto n (Avogadro).

Το νόημα του Boyle: συμπίεσε ένα αέριο στο μισό όγκο, με σταθερή θερμοκρασία, και η πίεσή του διπλασιάζεται. Του Charles: ένα μπαλόνι που το βάζεις σε υγρό άζωτο ζαρώνει, γιατί η θερμοκρασία του πέφτει.

Η καταστατική εξίσωση

Αν βάλεις τους νόμους μαζί, ο όγκος είναι ανάλογος του 1P\frac{1}{P}, του TT και του nn ταυτόχρονα: V∝nTPV \propto \frac{nT}{P}. Με μια σταθερά αναλογίας RR γίνεται:

PV=nRTPV = nRT

Η RR είναι η παγκόσμια σταθερά των αερίων, ίδια για όλα τα αέρια. Την υπολογίζεις από ένα mol σε STP, όπου P=1P = 1 atm, V=22,4V = 22{,}4 L και T=273T = 273 K:

R=PVnT=1⋅22,41⋅273≈0,082 atm⋅Lmol⋅KR = \frac{PV}{nT} = \frac{1 \cdot 22{,}4}{1 \cdot 273} \approx 0{,}082\ \frac{\text{atm} \cdot \text{L}}{\text{mol} \cdot \text{K}}

Η εξίσωση λέγεται καταστατική, γιατί περιγράφει πλήρως την κατάσταση ενός αερίου: αν ξέρεις τα τρία από τα τέσσερα μεγέθη, βρίσκεις το τέταρτο.

Πίεση και όγκος, με σταθερή θερμοκρασία

Η καμπύλη είναι η P = nRT/V. Σε κάθε σημείο της το γινόμενο P·V είναι το ίδιο: αυτός είναι ο νόμος του Boyle. Ανέβασε τη θερμοκρασία ή τα mol και η καμπύλη απομακρύνεται από τους άξονες.

Ζωντανή ενημέρωση
P·V (atm·L)
24,6
P στα 10 L (atm)
2,46
  • P (atm)

Ιδανικά και πραγματικά αέρια

Ένα αέριο που υπακούει στην PV=nRTPV = nRT για κάθε πίεση και θερμοκρασία λέγεται ιδανικό ή τέλειο. Κανένα πραγματικό αέριο δεν είναι ακριβώς ιδανικό, αλλά τα περισσότερα πλησιάζουν πολύ σε χαμηλή πίεση και υψηλή θερμοκρασία. Αποκλίνουν σε χαμηλή θερμοκρασία και υψηλή πίεση, δηλαδή κοντά στις συνθήκες όπου υγροποιούνται: εκεί τα μόρια είναι κοντά το ένα στο άλλο και οι έλξεις τους μετράνε.

Μείγματα αερίων

Η εξίσωση δεν ρωτάει ποια μόρια χτυπούν τα τοιχώματα, μόνο πόσα είναι. Γι' αυτό ισχύει και για μείγμα αερίων:

P V=n R TP\,V = n\,R\,T

όπου όμως nn είναι τα συνολικά mol όλων των αερίων, VV τον όγκο του δοχείου και PP την ολική πίεση.

Πυκνότητα αερίου

Αφού n=mMrn = \frac{m}{M_r}, η εξίσωση γράφεται PV=mMrRTPV = \frac{m}{M_r}RT. Διαιρώντας με VV και με ρ=mV\rho = \frac{m}{V}:

P⋅Mr=ρ⋅R⋅TP \cdot M_r = \rho \cdot R \cdot T

Με αυτή βρίσκεις την πυκνότητα ενός γνωστού αερίου, ή, αντίστροφα, τη σχετική μοριακή μάζα ενός άγνωστου αερίου από μια μέτρηση πυκνότητας. Η ρ\rho βγαίνει σε g/L.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Σε δοχείο 1515 L στους 27°C27°\text{C} βάζουμε 44 mol αερίου. Πόση πίεση ασκεί;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Αέριο σε σταθερή θερμοκρασία έχει όγκο 1010 L και πίεση 22 atm. Συμπιέζεται σε 44 L. Ποια είναι η νέα πίεση;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Πόση είναι η πυκνότητα του O2\text{O}_2 σε πίεση 88 atm και θερμοκρασία 273°C273°\text{C}; (ArA_r του O =16= 16)

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Αέριο έχει πυκνότητα 2,282{,}28 g/L στους 546546 K και 66 atm. Βρες τη σχετική μοριακή του μάζα

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Σε δοχείο 1010 L στους 27°C27°\text{C} υπάρχουν 0,20{,}2 mol N2\text{N}_2 και 0,30{,}3 mol O2\text{O}_2. Πόση είναι η ολική πίεση;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ο νόμος του Boyle ισχύει όταν μένουν σταθερά:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Αέριο έχει πίεση 33 atm σε όγκο 44 L. Με σταθερή θερμοκρασία, ο όγκος του γίνεται 66 L. Πόση είναι η νέα πίεση;

Τα κατάφερες;

  • Να διατυπώνεις τους νόμους Boyle, Charles και Gay-Lussac και να λες ποια μεγέθη μένουν σταθερά στον καθένα.
  • Να χρησιμοποιείς την καταστατική εξίσωση PV = nRT με τη σωστή μονάδα για κάθε μέγεθος.
  • Να εφαρμόζεις την καταστατική εξίσωση σε μείγματα αερίων και να υπολογίζεις πυκνότητα ή σχετική μοριακή μάζα.
  • Να εξηγείς τι είναι ιδανικό αέριο και πότε ένα πραγματικό αέριο αποκλίνει από αυτό.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;