Διαλύματα και συγκέντρωση
Περιεκτικότητες, molarity και αραιώσεις χωρίς μπέρδεμα.
24 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Α΄ Λυκείου, §1.5, 4.3
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις διαλύτη από διαλυμένη ουσία και να ξέρεις τι σημαίνει κορεσμένο.
- Να υπολογίζεις περιεκτικότητες % w/w, % w/v και % v/v.
- Να υπολογίζεις και να χρησιμοποιείς τη μοριακή συγκέντρωση (molarity).
- Να λύνεις πρόβλημα αραίωσης με τον νόμο C₁V₁ = C₂V₂.
Διάλυμα: ποιος διαλύει ποιον
Ένα διάλυμα είναι ομογενές μείγμα. Δύο ρόλοι:
- Διαλύτης — αυτό που υπάρχει σε μεγαλύτερη ποσότητα (συνήθως το νερό).
- Διαλυμένη ουσία — αυτό που διαλύεται μέσα του.
«Ομογενές» σημαίνει ότι δεν ξεχωρίζεις τα συστατικά ούτε με μικροσκόπιο. Αν κάτι καθιζάνει ή θολώνει, δεν είναι διάλυμα — είναι αιώρημα.
Ένα διάλυμα είναι κορεσμένο όταν δεν μπορεί να διαλύσει άλλη ποσότητα στη δεδομένη θερμοκρασία. Η θερμοκρασία μετράει: ζεστό νερό διαλύει πολύ περισσότερη ζάχαρη από κρύο — γι' αυτό το σιρόπι φτιάχνεται με βράσιμο.
Τρεις περιεκτικότητες, τρεις ερωτήσεις
| Σύμβολο | Τύπος | Πότε χρησιμοποιείται |
|---|---|---|
| % w/w | μάζα ουσίας : μάζα διαλύματος × 100 | στερεό σε στερεό, ή γενικά μάζες |
| % w/v | μάζα ουσίας σε g : όγκος διαλύματος σε mL × 100 | στερεό διαλυμένο σε υγρό |
| % v/v | όγκος ουσίας : όγκος διαλύματος × 100 | υγρό σε υγρό (π.χ. αλκοόλ) |
Μοριακή συγκέντρωση
Η χημεία δεν αντιδρά με γραμμάρια — αντιδρά με mol. Γι' αυτό στο εργαστήριο η μονάδα που μετράει είναι η molarity:
Ένα διάλυμα περιέχει διαλυμένης ουσίας σε κάθε λίτρο διαλύματος.

Αραίωση
Όταν προσθέτεις νερό, το πλήθος των mol της διαλυμένης ουσίας δεν αλλάζει — μόνο ο όγκος. Άρα:
Και οι δύο πλευρές είναι τα ίδια mol, μετρημένα πριν και μετά.
Πρόσεξε πόσο διαφέρουν: για διάλυμα χρειάζεσαι αλάτι αλλά ζάχαρη. Ίδια συγκέντρωση, εξαπλάσια μάζα — επειδή το μόριο της ζάχαρης είναι πολύ βαρύτερο.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Διαλύεις αλάτι σε νερό. Περιεκτικότητα % w/w;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Μάζα διαλύματος = μάζα ουσίας + μάζα διαλύτη:
Η παγίδα. Αν είχες διαιρέσει με (τη μάζα του νερού) θα έβγαζες .
Ο παρονομαστής είναι πάντα το σύνολο.
Παράδειγμα 2
Πόσα g NaOH για mL διαλύματος
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Μετατρέπω τον όγκο σε λίτρα, γιατί η molarity ορίζεται ανά λίτρο:
Πώς το φτιάχνεις στην πράξη: ζυγίζεις , τα διαλύεις σε λίγο νερό, και μετά συμπληρώνεις μέχρι τα .
Δεν προσθέτεις νερό — ο τελικός όγκος πρέπει να είναι , και το στερεό καταλαμβάνει κι αυτό χώρο.
Παράδειγμα 3
Αραιώνεις mL διαλύματος σε . Νέα συγκέντρωση;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Τα mol δεν αλλάζουν, άρα:
Έλεγχος λογικής. Ο όγκος εξαπλασιάστηκε (), άρα η συγκέντρωση πρέπει να γίνει το ένα έκτο: ✓
Οι μονάδες του όγκου δεν χρειάστηκε να μετατραπούν, γιατί εμφανίζονται και στις δύο πλευρές και απλοποιούνται.
Παράδειγμα 4
Πόσα mL διαλύματος χρειάζεσαι για mL διαλύματος ;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ξέρω το ζητούμενο διάλυμα, ψάχνω πόσο πυκνό θα πάρω:
με , ,
Η οδηγία εκτέλεσης: παίρνεις από το πυκνό και συμπληρώνεις με νερό μέχρι τα .
Άρα προσθέτεις περίπου νερό — αλλά αυτό που μετράς είναι ο τελικός όγκος, όχι το νερό που έριξες.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Διαλύεις g αλάτι σε g νερό. Πόση είναι η % w/w περιεκτικότητα;
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις διαλύτη από διαλυμένη ουσία και να ξέρεις τι σημαίνει κορεσμένο.
- Να υπολογίζεις περιεκτικότητες % w/w, % w/v και % v/v.
- Να υπολογίζεις και να χρησιμοποιείς τη μοριακή συγκέντρωση (molarity).
- Να λύνεις πρόβλημα αραίωσης με τον νόμο C₁V₁ = C₂V₂.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.