Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η καρδιά

Κοιλότητες, βαλβίδες, καρδιακός κύκλος και ο φυσικός βηματοδότης.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Βιολογία Α΄ Λυκείου, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις τη δομή της καρδιάς: τοιχώματα, κοιλότητες, βαλβίδες και τα αγγεία που φεύγουν και φτάνουν.
  2. Να ακολουθείς τη ροή του αίματος μέσα στην καρδιά και να εξηγείς τον ρόλο των βαλβίδων.
  3. Να περιγράφεις τον καρδιακό κύκλο και να υπολογίζεις τη διάρκειά του από τη συχνότητα.
  4. Να εξηγείς από πού ξεκινούν οι παλμοί και πότε η καρδιά αλλάζει ρυθμό.

Μια καρδιά που χτυπά έξω από το σώμα

Σε μια μεταμόσχευση, η καρδιά του δότη αφαιρείται, μεταφέρεται σε παγωμένο διάλυμα, και ράβεται στον λήπτη. Τα νεύρα που την ένωναν με τον εγκέφαλο του δότη έχουν κοπεί, και τα νεύρα του λήπτη δεν συνδέονται μαζί της. Κι όμως, όταν ξαναδεχτεί αίμα, αρχίζει να χτυπά από μόνη της.

Η καρδιά δεν περιμένει εντολή από τον εγκέφαλο για να συσταλεί. Έχει δικό της βηματοδότη. Ο εγκέφαλος μόνο ρυθμίζει πόσο γρήγορα θα χτυπά. Για να καταλάβεις πώς γίνεται αυτό, χρειάζεσαι πρώτα την αρχιτεκτονική της.

Η δομή της καρδιάς

Η καρδιά βρίσκεται στη θωρακική κοιλότητα, ανάμεσα στους δύο πνεύμονες, με την κορυφή της στραμμένη προς τα αριστερά. Το τοίχωμά της έχει τρεις στιβάδες:

  • Περικάρδιο: διπλός υμένας που την περιβάλλει. Ανάμεσα στα δύο φύλλα του υπάρχει λίγο υγρό, ώστε η καρδιά να κινείται χωρίς τριβές.
  • Μυοκάρδιο: ο καρδιακός μυϊκός ιστός, το παχύτερο στρώμα. Αυτό συστέλλεται.
  • Ενδοκάρδιο: λεπτό επιθήλιο που επενδύει το εσωτερικό των κοιλοτήτων και τις βαλβίδες, και συνεχίζεται στο εσωτερικό των αγγείων.

Ένα τοίχωμα, το διάφραγμα της καρδιάς, τη χωρίζει σε δεξιό και αριστερό μισό, που δεν επικοινωνούν. Κάθε μισό έχει έναν κόλπο πάνω και μια κοιλία κάτω.

ΚοιλότηταΔέχεται αίμα απόΣτέλνει αίμα στοΤοίχωμα
Δεξιός κόλποςάνω και κάτω κοίλη φλέβαδεξιά κοιλίαλεπτό
Δεξιά κοιλίαδεξιό κόλποπνευμονική αρτηρίαμέτριο
Αριστερός κόλποςπνευμονικές φλέβεςαριστερή κοιλίαλεπτό
Αριστερή κοιλίααριστερό κόλποαορτήτο παχύτερο

Οι κόλποι σπρώχνουν αίμα μόνο ως την κοιλία ακριβώς από κάτω· οι κοιλίες στέλνουν αίμα έξω από την καρδιά. Γι' αυτό οι κοιλίες έχουν πολύ παχύτερο μυοκάρδιο, και η αριστερή, που τροφοδοτεί όλο το σώμα, το παχύτερο από όλες.

Οι βαλβίδες

Τέσσερις βαλβίδες εξασφαλίζουν ότι το αίμα κινείται προς μία μόνο κατεύθυνση. Ανοίγουν όταν η πίεση πίσω τους είναι μεγαλύτερη από την πίεση μπροστά τους, και κλείνουν όταν η πίεση αντιστραφεί. Δεν έχουν μύες· τις κινεί μόνο το αίμα.

ΒαλβίδαΠού βρίσκεται
Τριγλώχιναανάμεσα σε δεξιό κόλπο και δεξιά κοιλία
Διγλώχινα (μιτροειδής)ανάμεσα σε αριστερό κόλπο και αριστερή κοιλία
Μηνοειδής της πνευμονικήςστην έξοδο της δεξιάς κοιλίας
Μηνοειδής της αορτήςστην έξοδο της αριστερής κοιλίας

Οι δύο πρώτες λέγονται κολποκοιλιακές. Τα πτερύγιά τους δένονται με λεπτούς τένοντες στο τοίχωμα της κοιλίας, για να μην αναστρέφονται προς τον κόλπο όταν η κοιλία συστέλλεται.

Το ίδιο το μυοκάρδιο δεν τρέφεται από το αίμα που περνά μέσα από τις κοιλότητες. Παίρνει αίμα από τις στεφανιαίες αρτηρίες, τις πρώτες διακλαδώσεις της αορτής, που απλώνονται στην επιφάνειά του.

Η διαδρομή μέσα στην καρδιά

Μια σταγόνα αίμα φτάνει στην καρδιά από το σώμα. Πάτα τους σταθμούς με τη σειρά που περνά από αυτούς, ως ότου ξαναφύγει για το σώμα.

Πάτα τους σταθμούς με τη σειρά

Η σειρά σου

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5
  6. 6
  7. 7
  8. 8

Ο καρδιακός κύκλος

Συστολή είναι η σύσπαση μιας κοιλότητας, διαστολή η χαλάρωσή της, όταν γεμίζει με αίμα. Ο καρδιακός κύκλος είναι όσα γίνονται από την αρχή ενός παλμού ως την αρχή του επόμενου. Με 75 παλμούς το λεπτό, ένας κύκλος διαρκεί 60÷75=0,860 \div 75 = 0{,}8 s και χωρίζεται περίπου έτσι:

ΦάσηΔιάρκειαΤι γίνεται
Κολπική συστολήπερίπου 0,10{,}1 sοι κόλποι συστέλλονται και συμπληρώνουν το γέμισμα των κοιλιών
Κοιλιακή συστολήπερίπου 0,30{,}3 sοι κολποκοιλιακές κλείνουν, οι μηνοειδείς ανοίγουν, το αίμα φεύγει στις αρτηρίες
Γενική διαστολήπερίπου 0,40{,}4 sόλη η καρδιά χαλαρώνει· οι μηνοειδείς κλείνουν και το αίμα γεμίζει κόλπους και κοιλίες

Οι δύο ήχοι που ακούει ο γιατρός με το στηθοσκόπιο είναι ήχοι βαλβίδων που κλείνουν: ο πρώτος, πιο βαθύς, όταν κλείνουν οι κολποκοιλιακές στην αρχή της κοιλιακής συστολής· ο δεύτερος, πιο σύντομος, όταν κλείνουν οι μηνοειδείς στην αρχή της διαστολής. Μια βαλβίδα που δεν κλείνει καλά αφήνει αίμα να γυρίσει πίσω και ακούγεται ως φύσημα.

Ένας καρδιακός κύκλος

Πάτα «Η επόμενη φάση». Πρόσεξε ποιες βαλβίδες είναι ανοιχτές σε κάθε φάση.

Διάλεξε φάση

Κολπική συστολήΠερίπου 0,1 s. Οι κόλποι συστέλλονται. Οι κολποκοιλιακές βαλβίδες είναι ανοιχτές, οι μηνοειδείς κλειστές. Οι κοιλίες συμπληρώνουν το γέμισμά τους.

Από πού ξεκινά ο παλμός

Στο τοίχωμα του δεξιού κόλπου, κοντά στο σημείο όπου μπαίνει η άνω κοίλη φλέβα, υπάρχει μια μικρή περιοχή ειδικών καρδιακών κυττάρων, ο φλεβόκομβος. Τα κύτταρά του παράγουν μόνα τους, ρυθμικά, ηλεκτρικές διεγέρσεις. Ο φλεβόκομβος είναι ο φυσικός βηματοδότης της καρδιάς.

  1. Η διέγερση από τον φλεβόκομβο απλώνεται στους δύο κόλπους, που συστέλλονται μαζί.
  2. Φτάνει στον κολποκοιλιακό κόμβο, ανάμεσα σε κόλπους και κοιλίες, όπου καθυστερεί για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου. Έτσι οι κόλποι προλαβαίνουν να αδειάσουν πριν συσταλούν οι κοιλίες.
  3. Από εκεί, ειδικές ίνες τη μεταφέρουν γρήγορα σε όλο το μυοκάρδιο των κοιλιών, που συστέλλονται από την κορυφή προς τα πάνω, σαν να στύβεται ένας σωλήνας οδοντόκρεμας.

Το ηλεκτροκαρδιογράφημα καταγράφει από την επιφάνεια του δέρματος ακριβώς αυτό το ηλεκτρικό κύμα.

Πότε αλλάζει ο ρυθμός

Ο φλεβόκομβος ορίζει τον βασικό ρυθμό, αλλά δεν δουλεύει απομονωμένος. Νεύρα του αυτόνομου νευρικού συστήματος φτάνουν σε αυτόν και τον επιταχύνουν ή τον επιβραδύνουν, και η αδρεναλίνη από το αίμα τον επιταχύνει. Η συχνότητα ανεβαίνει:

  • στη σωματική άσκηση, που οι μύες χρειάζονται περισσότερο οξυγόνο·
  • στο άγχος, στον φόβο, στον θυμό·
  • στον πυρετό·
  • όταν πέφτει η πίεση του αίματος, για παράδειγμα μετά από αιμορραγία.

Και πέφτει στον ύπνο και στην ηρεμία. Στους προπονημένους αθλητές ο ρυθμός ηρεμίας είναι συχνά χαμηλός: η καρδιά τους στέλνει περισσότερο αίμα σε κάθε συστολή, άρα χρειάζεται λιγότερους παλμούς για την ίδια δουλειά.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Σε ηρεμία η καρδιά σου χτυπά 60 φορές το λεπτό, και στο τρέξιμο 120. Αν οι συστολές (κολπική και κοιλιακή μαζί) διαρκούν περίπου 0,4 s και στις δύο περιπτώσεις, πόσο διαρκεί η γενική διαστολή κάθε φορά;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Η διγλώχινα βαλβίδα ενός ασθενή δεν κλείνει καλά. Σε ποια φάση του κύκλου φαίνεται το πρόβλημα, και τι παθαίνει το αίμα;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Σε ανθρώπους με μεταμοσχευμένη καρδιά, η συχνότητα σε ηρεμία είναι συνήθως υψηλότερη από το φυσιολογικό, και στην άσκηση ανεβαίνει πιο αργά. Πώς το εξηγείς;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποια στιβάδα του τοιχώματος της καρδιάς συστέλλεται;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Πώς λέγονται οι βαλβίδες στην έξοδο της πνευμονικής αρτηρίας και της αορτής;

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις τη δομή της καρδιάς: τοιχώματα, κοιλότητες, βαλβίδες και τα αγγεία που φεύγουν και φτάνουν.
  • Να ακολουθείς τη ροή του αίματος μέσα στην καρδιά και να εξηγείς τον ρόλο των βαλβίδων.
  • Να περιγράφεις τον καρδιακό κύκλο και να υπολογίζεις τη διάρκειά του από τη συχνότητα.
  • Να εξηγείς από πού ξεκινούν οι παλμοί και πότε η καρδιά αλλάζει ρυθμό.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;