Μεταβλητές και δίκαιη δοκιμή

Ποιο περιτύλιγμα κέρδισε; Ή μήπως όχι;

Στο Γ2 δύο ομάδες συγκρίνουν περιτυλίγματα. Η ομάδα Α βρίσκει ότι το ποτήρι με την κάλτσα έμεινε 6 °C πιο ζεστό. Η ομάδα Β βρίσκει το ίδιο, αλλά κάποιος θυμάται ότι στο ποτήρι με την κάλτσα είχαν βάλει περισσότερο νερό, γιατί ήταν μεγαλύτερο. Περισσότερο νερό κρυώνει πιο αργά. Τελικά, ποιο από τα δύο κράτησε τη ζέστη, η κάλτσα ή το νερό που περίσσευε;

Δεν υπάρχει τρόπος να το ξέρεις. Η δοκιμή της ομάδας Β είναι άδικη: άλλαξαν δύο πράγματα μαζί, και το αποτέλεσμα δεν λέει ποιο από τα δύο φταίει.

Τρία είδη μεταβλητών

Μεταβλητή λέγεται ό,τι μπορεί να πάρει διαφορετικές τιμές σε ένα πείραμα. Σε κάθε πείραμα υπάρχουν τρία είδη:

• Ανεξάρτητη μεταβλητή: αυτό που αλλάζεις εσύ, σκόπιμα. Στο Γ2: το περιτύλιγμα.
• Εξαρτημένη μεταβλητή: αυτό που μετράς, για να δεις αν άλλαξε εξαιτίας της ανεξάρτητης. Στο Γ2: η θερμοκρασία του νερού στα 20 λεπτά.
• Ελεγχόμενες μεταβλητές: όλα τα άλλα που θα μπορούσαν να επηρεάσουν το αποτέλεσμα, και γι' αυτό τα κρατάς ίδια σε όλες τις δοκιμές. Στο Γ2: η ποσότητα του νερού (200 ml), η αρχική θερμοκρασία (60 °C), το ίδιο χάρτινο ποτήρι, το ίδιο καπάκι, η θέση στην αίθουσα, ο χρόνος μέτρησης, το θερμόμετρο.

Ένας τρόπος να τις θυμάσαι: η ανεξάρτητη είναι η αιτία που δοκιμάζεις, η εξαρτημένη είναι το αποτέλεσμα που μετράς, και οι ελεγχόμενες είναι όλες οι άλλες πιθανές αιτίες, που τις «κλειδώνεις».

Οι μεταβλητές του Γ2

Το ερώτημα: ποιο από τέσσερα περιτυλίγματα κρατά πιο ζεστό το νερό ενός χάρτινου ποτηριού στα 20 λεπτά; Βάλε κάθε στοιχείο του πειράματος στη θέση του.

Τι είναι αυτό;

Αν το ποτήρι έχει καπάκι

ΑνεξάρτητηΕξαρτημένηΕλεγχόμενη

0 / 8

Η δοκιμή ελέγχου

Στο Γ2 υπάρχει και ένα πέμπτο ποτήρι, χωρίς περιτύλιγμα. Δεν δοκιμάζει κανένα υλικό· είναι η δοκιμή ελέγχου (ή μάρτυρας). Χωρίς αυτό, ξέρεις ποιο περιτύλιγμα ήταν καλύτερο από τα άλλα, αλλά όχι αν κάποιο βοήθησε καθόλου. Το ποτήρι-μάρτυρας τελείωσε στους 42 °C (επινοημένη τιμή) και το αλουμινόχαρτο στους 43 °C: η σύγκριση με τον μάρτυρα δείχνει ότι το αλουμινόχαρτο σχεδόν δεν έκανε τίποτα.

Βρες τι πήγε στραβά

Τέσσερις άδικες δοκιμές

Κάθε ομάδα άλλαξε κατά λάθος και κάτι άλλο εκτός από το περιτύλιγμα. Διάλεξε ομάδα, και μετά ποια ελεγχόμενη μεταβλητή δεν κράτησε ίδια.

Ποια ομάδα;

Α: στην κάλτσα 250 ml, στα άλλα 200 mlΒ: οι φυσαλίδες δίπλα στο καλοριφέρΓ: η χαρτοπετσέτα ξεκίνησε στους 70 °CΔ: την κάλτσα τη μέτρησαν στα 25 λεπτά

Τι δεν έμεινε ίδιο;

Ποσότητα νερούΘέση στην αίθουσαΑρχική θερμοκρασίαΧρόνος μέτρησης

Τι δεν έμεινε ίδιο;

Ας το κάνουμε μαζί

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση