Μετάβαση στο περιεχόμενο

Μεταβλητές και δίκαιη δοκιμή

Ανεξάρτητη, εξαρτημένη, σταθερές: αλλάζεις ένα πράγμα κάθε φορά.

35 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να αναγνωρίζεις σε ένα πείραμα την ανεξάρτητη, την εξαρτημένη και τις ελεγχόμενες μεταβλητές.
  2. Να εξηγείς γιατί σε μια δίκαιη δοκιμή αλλάζεις μόνο ένα πράγμα κάθε φορά.
  3. Να βρίσκεις τι κάνει μια δοκιμή άδικη και να προτείνεις διόρθωση.
  4. Να εξηγείς τον ρόλο της δοκιμής ελέγχου (μάρτυρα) σε μια σύγκριση.

Ποιο περιτύλιγμα κέρδισε; Ή μήπως όχι;

Στο Γ2 δύο ομάδες συγκρίνουν περιτυλίγματα. Η ομάδα Α βρίσκει ότι το ποτήρι με την κάλτσα έμεινε 6 °C πιο ζεστό. Η ομάδα Β βρίσκει το ίδιο, αλλά κάποιος θυμάται ότι στο ποτήρι με την κάλτσα είχαν βάλει περισσότερο νερό, γιατί ήταν μεγαλύτερο. Περισσότερο νερό κρυώνει πιο αργά. Τελικά, ποιο από τα δύο κράτησε τη ζέστη, η κάλτσα ή το νερό που περίσσευε;

Δεν υπάρχει τρόπος να το ξέρεις. Η δοκιμή της ομάδας Β είναι άδικη: άλλαξαν δύο πράγματα μαζί, και το αποτέλεσμα δεν λέει ποιο από τα δύο φταίει.

Τρία είδη μεταβλητών

Μεταβλητή λέγεται ό,τι μπορεί να πάρει διαφορετικές τιμές σε ένα πείραμα. Σε κάθε πείραμα υπάρχουν τρία είδη:

  • Ανεξάρτητη μεταβλητή: αυτό που αλλάζεις εσύ, σκόπιμα. Στο Γ2: το περιτύλιγμα.
  • Εξαρτημένη μεταβλητή: αυτό που μετράς, για να δεις αν άλλαξε εξαιτίας της ανεξάρτητης. Στο Γ2: η θερμοκρασία του νερού στα 20 λεπτά.
  • Ελεγχόμενες μεταβλητές: όλα τα άλλα που θα μπορούσαν να επηρεάσουν το αποτέλεσμα, και γι' αυτό τα κρατάς ίδια σε όλες τις δοκιμές. Στο Γ2: η ποσότητα του νερού (200 ml), η αρχική θερμοκρασία (60 °C), το ίδιο χάρτινο ποτήρι, το ίδιο καπάκι, η θέση στην αίθουσα, ο χρόνος μέτρησης, το θερμόμετρο.

Ένας τρόπος να τις θυμάσαι: η ανεξάρτητη είναι η αιτία που δοκιμάζεις, η εξαρτημένη είναι το αποτέλεσμα που μετράς, και οι ελεγχόμενες είναι όλες οι άλλες πιθανές αιτίες, που τις «κλειδώνεις».

Οι μεταβλητές του Γ2

Το ερώτημα: ποιο από τέσσερα περιτυλίγματα κρατά πιο ζεστό το νερό ενός χάρτινου ποτηριού στα 20 λεπτά; Βάλε κάθε στοιχείο του πειράματος στη θέση του.

Τι είναι αυτό;

Αν το ποτήρι έχει καπάκι

0 από 8

Η δοκιμή ελέγχου

Στο Γ2 υπάρχει και ένα πέμπτο ποτήρι, χωρίς περιτύλιγμα. Δεν δοκιμάζει κανένα υλικό· είναι η δοκιμή ελέγχου (ή μάρτυρας). Χωρίς αυτό, ξέρεις ποιο περιτύλιγμα ήταν καλύτερο από τα άλλα, αλλά όχι αν κάποιο βοήθησε καθόλου. Το ποτήρι-μάρτυρας τελείωσε στους 42 °C (επινοημένη τιμή) και το αλουμινόχαρτο στους 43 °C: η σύγκριση με τον μάρτυρα δείχνει ότι το αλουμινόχαρτο σχεδόν δεν έκανε τίποτα.

Βρες τι πήγε στραβά

Τέσσερις άδικες δοκιμές

Κάθε ομάδα άλλαξε κατά λάθος και κάτι άλλο εκτός από το περιτύλιγμα. Διάλεξε ομάδα, και μετά ποια ελεγχόμενη μεταβλητή δεν κράτησε ίδια.

Ποια ομάδα;

Βρήκες 0 από 4

Τι δεν έμεινε ίδιο;

Τι δεν έμεινε ίδιο;

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Μια ομάδα ρωτά: «Πόσο γρήγορα λιώνει ένα παγάκι πάνω σε πιάτο από μέταλλο, πλαστικό και ξύλο;» Ποιες είναι οι μεταβλητές της, και πώς γίνεται η δοκιμή δίκαιη;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Η ομάδα Ε του Γ2 θέλει να ξέρει αν μετρά και το χρώμα του περιτυλίγματος. Σκέφτεται να δοκιμάσει μαύρη μάλλινη κάλτσα και άσπρο πλαστικό με φυσαλίδες. Τι λάθος υπάρχει και πώς διορθώνεται;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 7
Μια ομάδα αφήνει μια μπάλα από 1 m, 1,5 m και 2 m και μετρά πόσο ψηλά αναπηδά. Ποια είναι η ανεξάρτητη μεταβλητή;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Πώς λέγονται οι μεταβλητές που κρατάς ίδιες σε όλες τις δοκιμές ενός πειράματος;

Τα κατάφερες;

  • Να αναγνωρίζεις σε ένα πείραμα την ανεξάρτητη, την εξαρτημένη και τις ελεγχόμενες μεταβλητές.
  • Να εξηγείς γιατί σε μια δίκαιη δοκιμή αλλάζεις μόνο ένα πράγμα κάθε φορά.
  • Να βρίσκεις τι κάνει μια δοκιμή άδικη και να προτείνεις διόρθωση.
  • Να εξηγείς τον ρόλο της δοκιμής ελέγχου (μάρτυρα) σε μια σύγκριση.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;