Ήχος
Ύψος, ένταση, χροιά: τι αλλάζει στο κύμα σε κάθε περίπτωση.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Γ΄ Γυμνασίου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να συνδέεις το ύψος του ήχου με τη συχνότητα και την ένταση με το πλάτος.
- Να εξηγείς γιατί ο ήχος δεν διαδίδεται στο κενό.
- Να υπολογίζεις απόσταση από τον χρόνο μιας ηχούς.
Τρεις λέξεις που μπερδεύονται
«Δυνατός», «ψηλός», «βαρύς». Στην καθημερινή γλώσσα χρησιμοποιούνται σχεδόν εναλλακτικά για τον ήχο. Στη φυσική σημαίνουν εντελώς διαφορετικά πράγματα, και το καθένα αντιστοιχεί σε άλλο χαρακτηριστικό του κύματος.
| Ιδιότητα του ήχου | Τι αλλάζει στο κύμα |
|---|---|
| ύψος (ψηλός ή βαρύς) | η συχνότητα |
| ένταση (δυνατός ή σιγανός) | το πλάτος |
| χροιά (βιολί ή πιάνο) | η μορφή του κύματος |
Πώς παράγεται και πώς ταξιδεύει
Κάθε ήχος ξεκινά από κάτι που ταλαντώνεται: χορδή, μεμβράνη, φωνητικές χορδές, ηχείο.

Η ταλάντωση σπρώχνει τα μόρια του αέρα, που σπρώχνουν τα επόμενα, και η διαταραχή ταξιδεύει ως διαμήκες κύμα.
Χωρίς μόρια, δεν υπάρχει τι να σπρωχτεί. Γι' αυτό στο κενό δεν υπάρχει ήχος: στο διάστημα καμία έκρηξη δεν ακούγεται.

Η ταχύτητα εξαρτάται από το μέσο
| Μέσο | Ταχύτητα ήχου |
|---|---|
| αέρας | περίπου m/s |
| νερό | περίπου m/s |
| ατσάλι | περίπου m/s |
Όσο πιο σφιχτά συνδεδεμένα είναι τα σωματίδια, τόσο γρηγορότερα μεταδίδεται η διαταραχή.
Η ταχύτητα δεν αλλάζει με την απόσταση· η ένταση όμως πέφτει. Ο ήχος απλώνεται γύρω από την πηγή σαν σφαίρα που φουσκώνει, και η ίδια ενέργεια μοιράζεται σε όλο και μεγαλύτερη επιφάνεια: στη διπλάσια απόσταση, σε τετραπλάσια επιφάνεια. Λίγη ενέργεια απορροφά και ο αέρας.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Δύο ήχοι έχουν ίδιο πλάτος, αλλά ο ένας 200 Hz και ο άλλος 800 Hz. Τι διαφορά θα ακούσεις;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ίδιο πλάτος σημαίνει ίδια ένταση: θα ακούγονται εξίσου δυνατά.
Διαφορετική συχνότητα σημαίνει διαφορετικό ύψος.
Ο δεύτερος, με τετραπλάσια συχνότητα, ακούγεται σαφώς ψηλότερος.
Στη μουσική, ο τετραπλασιασμός της συχνότητας αντιστοιχεί σε δύο οκτάβες ψηλότερα.
Παράδειγμα 2
Φωνάζεις μπροστά σε βράχο και ακούς την ηχώ μετά από 2 s. Πόσο απέχει ο βράχος;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο ήχος ταξιδεύει με m/s και κάνει τη διαδρομή δύο φορές.
Συνολική διαδρομή: m.
Έλεγχος λογικής: ο ήχος χρειάζεται s για να φτάσει και s για να γυρίσει. Σε ένα δευτερόλεπτο κάνει m. Ταιριάζει.
Παράδειγμα 3
Γιατί στο διάστημα δεν ακούγεται τίποτα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο ήχος είναι μηχανικό κύμα: χρειάζεται υλικό μέσο για να διαδοθεί.
Στο κενό δεν υπάρχουν μόρια να μεταφέρουν τη διαταραχή από το ένα στο επόμενο.
Άρα καμία έκρηξη στο διάστημα δεν παράγει ήχο που να φτάνει σε παρατηρητή.
Το φως όμως φτάνει, γιατί είναι ηλεκτρομαγνητικό κύμα και δεν χρειάζεται μέσο.
Γι' αυτό βλέπεις τα άστρα αλλά δεν τα ακούς.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ο ήχος ταξιδεύει στον αέρα με m/s. Πόση απόσταση διανύει σε s;
Τα κατάφερες;
- Να συνδέεις το ύψος του ήχου με τη συχνότητα και την ένταση με το πλάτος.
- Να εξηγείς γιατί ο ήχος δεν διαδίδεται στο κενό.
- Να υπολογίζεις απόσταση από τον χρόνο μιας ηχούς.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.