Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ήχος

Ύψος, ένταση, χροιά: τι αλλάζει στο κύμα σε κάθε περίπτωση.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Γ΄ Γυμνασίου, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να συνδέεις το ύψος του ήχου με τη συχνότητα και την ένταση με το πλάτος.
  2. Να εξηγείς γιατί ο ήχος δεν διαδίδεται στο κενό.
  3. Να υπολογίζεις απόσταση από τον χρόνο μιας ηχούς.

Τρεις λέξεις που μπερδεύονται

«Δυνατός», «ψηλός», «βαρύς». Στην καθημερινή γλώσσα χρησιμοποιούνται σχεδόν εναλλακτικά για τον ήχο. Στη φυσική σημαίνουν εντελώς διαφορετικά πράγματα, και το καθένα αντιστοιχεί σε άλλο χαρακτηριστικό του κύματος.

Ιδιότητα του ήχουΤι αλλάζει στο κύμα
ύψος (ψηλός ή βαρύς)η συχνότητα
ένταση (δυνατός ή σιγανός)το πλάτος
χροιά (βιολί ή πιάνο)η μορφή του κύματος

Τι αλλάζει σε κάθε περίπτωση

Η πάνω κυματομορφή είναι η αρχική. Διάλεξε αλλαγή και σύγκρινε με την από κάτω.

Διάλεξε αλλαγή

Τι ακούγεται: ίδια ένταση, ψηλότερη νόταΔιπλάσια συχνότητα: τα κύματα στριμώχνονται. Στη μουσική, ο διπλασιασμός της συχνότητας είναι ακριβώς μία οκτάβα ψηλότερα.

Πώς παράγεται και πώς ταξιδεύει

Κάθε ήχος ξεκινά από κάτι που ταλαντώνεται: χορδή, μεμβράνη, φωνητικές χορδές, ηχείο.

Ένα τετράγωνο ηχείο χωρίς κουτί, από μπροστά, σε λευκό φόντο. Έχει έναν μεγάλο σκούρο κώνο με ανοιχτόχρωμο στρογγυλό κάλυμμα στο κέντρο και ένα δαχτυλίδι γύρω γύρω· στο πλάι κρέμονται δύο καλώδια.
Ένα ηχείο χωρίς το κουτί του. Ο μεγάλος κώνος κινείται μπρος πίσω, εκατοντάδες ή χιλιάδες φορές το δευτερόλεπτο. Όταν προχωρά, συμπιέζει τον αέρα μπροστά του· όταν τραβιέται πίσω, τον αραιώνει. Αυτές οι πυκνώσεις και αραιώσεις ταξιδεύουν ως τα αυτιά σου, και τις ακούς ως ήχο.Φωτογραφία: Mister rf · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Η ταλάντωση σπρώχνει τα μόρια του αέρα, που σπρώχνουν τα επόμενα, και η διαταραχή ταξιδεύει ως διαμήκες κύμα.

Χωρίς μόρια, δεν υπάρχει τι να σπρωχτεί. Γι' αυτό στο κενό δεν υπάρχει ήχος: στο διάστημα καμία έκρηξη δεν ακούγεται.

Παλιό όργανο σε μουσειακή προθήκη: μια γυάλινη καμπάνα πάνω σε μεταλλικό δίσκο, σε ξύλινη βάση. Δίπλα της δύο ορειχάλκινοι κύλινδροι με οδοντωτά στελέχη και μια λαβή από πάνω.
Αντλία κενού με γυάλινη καμπάνα, φτιαγμένη στο Λονδίνο γύρω στο 1840. Γυρίζοντας τη λαβή, τα έμβολα στους ορειχάλκινους κυλίνδρους βγάζουν τον αέρα από την καμπάνα. Βάλε μέσα ένα κουδούνι που χτυπά και άρχισε να αντλείς: το βλέπεις να χτυπά ακόμη, αλλά ο ήχος του σβήνει σιγά σιγά, όσο λιγοστεύει ο αέρας.Φωτογραφία: Daderot · CC0 · Wikimedia Commons

Η ταχύτητα εξαρτάται από το μέσο

ΜέσοΤαχύτητα ήχου
αέραςπερίπου 340340 m/s
νερόπερίπου 15001500 m/s
ατσάλιπερίπου 50005000 m/s

Όσο πιο σφιχτά συνδεδεμένα είναι τα σωματίδια, τόσο γρηγορότερα μεταδίδεται η διαταραχή.

Η ταχύτητα δεν αλλάζει με την απόσταση· η ένταση όμως πέφτει. Ο ήχος απλώνεται γύρω από την πηγή σαν σφαίρα που φουσκώνει, και η ίδια ενέργεια μοιράζεται σε όλο και μεγαλύτερη επιφάνεια: στη διπλάσια απόσταση, σε τετραπλάσια επιφάνεια. Λίγη ενέργεια απορροφά και ο αέρας.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Δύο ήχοι έχουν ίδιο πλάτος, αλλά ο ένας 200 Hz και ο άλλος 800 Hz. Τι διαφορά θα ακούσεις;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Φωνάζεις μπροστά σε βράχο και ακούς την ηχώ μετά από 2 s. Πόσο απέχει ο βράχος;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Γιατί στο διάστημα δεν ακούγεται τίποτα;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι αλλάζει στο κύμα όταν ένας ήχος γίνεται ψηλότερος;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Ο ήχος ταξιδεύει στον αέρα με 340340 m/s. Πόση απόσταση διανύει σε 44 s;

Τα κατάφερες;

  • Να συνδέεις το ύψος του ήχου με τη συχνότητα και την ένταση με το πλάτος.
  • Να εξηγείς γιατί ο ήχος δεν διαδίδεται στο κενό.
  • Να υπολογίζεις απόσταση από τον χρόνο μιας ηχούς.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;