Ταλαντώσεις και κύματα
Περίοδος, συχνότητα, μήκος κύματος — και πώς συνδέονται.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Γ΄ Γυμνασίου, 2 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να ορίζεις περίοδο, συχνότητα και πλάτος μιας ταλάντωσης.
- Να συνδέεις μήκος κύματος, συχνότητα και ταχύτητα.
- Να ξεχωρίζεις εγκάρσια από διαμήκη κύματα και να ξέρεις τι μεταφέρει ένα κύμα.
Κάτι που ταξιδεύει χωρίς να μετακομίζει
Ρίξε μια πέτρα σε λίμνη. Οι κυματισμοί απλώνονται προς τα έξω, αλλά ένας φελλός στην επιφάνεια δεν ταξιδεύει μαζί τους: ανεβοκατεβαίνει στη θέση του.
Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο. Το κύμα μεταφέρει ενέργεια, όχι ύλη.

Ταλάντωση
Ταλάντωση είναι η επαναλαμβανόμενη κίνηση γύρω από μια θέση ισορροπίας: εκκρεμές, χορδή κιθάρας, ελατήριο.
Τρία μεγέθη την περιγράφουν:
- Περίοδος : πόσο κρατάει μία πλήρης ταλάντωση, σε δευτερόλεπτα.
- Συχνότητα : πόσες ταλαντώσεις γίνονται σε ένα δευτερόλεπτο, σε Hertz.
- Πλάτος: πόσο μακριά από τη θέση ισορροπίας φτάνει.
Περίοδος και συχνότητα είναι αντίστροφα μεγέθη: αν κάτι επαναλαμβάνεται φορές το δευτερόλεπτο, κάθε επανάληψη κρατά s.
Κύμα
Όταν μια ταλάντωση διαδίδεται σε ένα μέσο, έχεις κύμα.
Η θεμελιώδης σχέση:
Δες το τώρα μέσα σε ένα μέσο, π.χ. ένα σχοινί όπου το κύμα τρέχει πάντα με 4 m/s. Εδώ δεν ρυθμίζεις το μήκος κύματος: άλλαξε μόνο τη συχνότητα και κοίτα τι κάνει εκείνο.
Δύο είδη κυμάτων
| Είδος | Κίνηση σωματιδίων | Παραδείγματα |
|---|---|---|
| εγκάρσιο | κάθετα στη διάδοση | κύματα σε σχοινί |
| διαμήκες | παράλληλα στη διάδοση | ήχος, συμπιέσεις σε ελατήριο |
Και το φως είναι εγκάρσιο κύμα, αλλά δεν χρειάζεται μέσο: εκεί δεν ταλαντώνονται σωματίδια, αλλά ηλεκτρικό και μαγνητικό πεδίο.
Στο διαμήκες κύμα δεν υπάρχουν «κορυφές»: υπάρχουν περιοχές πύκνωσης και αραίωσης. Ο ήχος είναι ακριβώς αυτό — διαδοχικές συμπιέσεις του αέρα.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Εκκρεμές κάνει 20 πλήρεις ταλαντώσεις σε 10 s. Βρες περίοδο και συχνότητα.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Περίοδος: ο χρόνος διά το πλήθος των ταλαντώσεων.
Συχνότητα: το αντίστροφο.
Δηλαδή δύο πλήρεις ταλαντώσεις κάθε δευτερόλεπτο.
Έλεγχος: ταλαντώσεις σε s είναι όντως ανά δευτερόλεπτο. Οι δύο υπολογισμοί συμφωνούν.
Παράδειγμα 2
Κύμα έχει μήκος κύματος 2 m και συχνότητα 50 Hz. Πόση είναι η ταχύτητά του;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Κάθε δευτερόλεπτο περνούν πλήρη κύματα, το καθένα μήκους m.
Παράδειγμα 3
Ήχος 680 Hz διαδίδεται στον αέρα με 340 m/s. Πόσο είναι το μήκος κύματός του;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Λύνω τη θεμελιώδη σχέση ως προς το μήκος κύματος:
Αν η συχνότητα διπλασιαστεί στα Hz, το μήκος κύματος γίνεται m.
Η ταχύτητα δεν άλλαξε: παραμένει m/s, γιατί εξαρτάται μόνο από τον αέρα.
Στο νερό ο ίδιος ήχος θα ταξίδευε με περίπου m/s, και το μήκος κύματός του θα ήταν αντίστοιχα μεγαλύτερο.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ταλάντωση έχει περίοδο s. Πόση είναι η συχνότητά της;
Τα κατάφερες;
- Να ορίζεις περίοδο, συχνότητα και πλάτος μιας ταλάντωσης.
- Να συνδέεις μήκος κύματος, συχνότητα και ταχύτητα.
- Να ξεχωρίζεις εγκάρσια από διαμήκη κύματα και να ξέρεις τι μεταφέρει ένα κύμα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.