Μετάβαση στο περιεχόμενο

Τριγωνομετρικοί αριθμοί

Ημ, συν, εφ για οποιαδήποτε γωνία — όχι μόνο οξεία.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Γ΄ Γυμνασίου, 3 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να ορίζεις τους τριγωνομετρικούς αριθμούς με τη βοήθεια του τριγωνομετρικού κύκλου.
  2. Να βρίσκεις το πρόσημο ημιτόνου και συνημιτόνου σε κάθε τεταρτημόριο.
  3. Να χρησιμοποιείς τη σχέση ημ²ω + συν²ω = 1.

Τι σημαίνει ημίτονο γωνίας 150 μοιρών;

Στη Β΄ Γυμνασίου το ημίτονο ορίστηκε ως λόγος πλευρών σε ορθογώνιο τρίγωνο. Εκεί η γωνία ήταν πάντα μία από τις δύο οξείες, μικρότερη από 90∘90^\circ.

Τι γίνεται όμως με γωνία 150∘150^\circ; Καμία οξεία γωνία ορθογωνίου τριγώνου δεν είναι 150∘150^\circ, οπότε ο παλιός ορισμός δεν έχει τι να πει.

Χρειάζεται ένας ορισμός που να δουλεύει για κάθε γωνία. Και τον δίνει ένας κύκλος.

Ο τριγωνομετρικός κύκλος

Πάρε κύκλο με κέντρο την αρχή των αξόνων και ακτίνα 11. Φέρε ημιευθεία από το κέντρο, με γωνία ω\omega από τον θετικό οριζόντιο άξονα, και βρες πού τέμνει τον κύκλο.

Αυτό το σημείο έχει συντεταγμένες (συνω,  ημω)(\sigma\upsilon\nu\omega, \; \eta\mu\omega).

Δηλαδή: το συνημίτονο είναι η οριζόντια συντεταγμένη και το ημίτονο η κατακόρυφη.

Το σημείο πάνω στον κύκλο

Γύρισε τη γωνία. Το πορτοκαλί κομμάτι είναι το συνημίτονο και το μπλε το ημίτονο. Πρόσεξε πότε αλλάζουν πρόσημο.

ημω0,966

συνω0,259

εφω3,732

Τεταρτημόριο: 1ο — και τα δύο θετικάΤο πρόσημο δείχνει απλώς προς ποια μεριά των αξόνων βρίσκεται το σημείο.

Πρόσημα ανά τεταρτημόριο

ΤεταρτημόριοΓωνίεςημωσυνω
1ο0∘0^\circ ως 90∘90^\circ++++
2ο90∘90^\circ ως 180∘180^\circ++−-
3ο180∘180^\circ ως 270∘270^\circ−-−-
4ο270∘270^\circ ως 360∘360^\circ−-++

Δεν χρειάζεται αποστήθιση: κοίτα σε ποιο τεταρτημόριο βρίσκεται το σημείο. Αν είναι αριστερά, το συνημίτονο είναι αρνητικό. Αν είναι κάτω, το ημίτονο είναι αρνητικό. Στις 0∘0^\circ, 90∘90^\circ, 180∘180^\circ και 270∘270^\circ το σημείο πέφτει πάνω σε άξονα και δεν ανήκει σε κανένα τεταρτημόριο: εκεί ένας από τους δύο αριθμούς είναι 00.

Η απάντηση για τις 150°

Οι γωνίες ω\omega και 180∘−ω180^\circ - \omega λέγονται παραπληρωματικές. Στον κύκλο τα σημεία τους είναι συμμετρικά ως προς τον κατακόρυφο άξονα: ίδιο ύψος, αντίθετη οριζόντια θέση. Γι' αυτό:

ημ(180∘−ω)=ημωσυν(180∘−ω)=−συνω\eta\mu(180^\circ - \omega) = \eta\mu\omega \qquad \sigma\upsilon\nu(180^\circ - \omega) = -\sigma\upsilon\nu\omega

Οι 150∘150^\circ είναι παραπληρωματικές των 30∘30^\circ, άρα ημ150∘=ημ30∘=12\eta\mu 150^\circ = \eta\mu 30^\circ = \dfrac{1}{2} και συν150∘=−συν30∘=−32\sigma\upsilon\nu 150^\circ = -\sigma\upsilon\nu 30^\circ = -\dfrac{\sqrt{3}}{2}.

Ο τριγωνομετρικός κύκλος με τα σημεία των 30° και των 150°: βρίσκονται στο ίδιο ύψος, συμμετρικά ως προς τον κατακόρυφο άξονα.xy30°150°

Η βασική ταυτότητα

Το σημείο βρίσκεται πάνω σε κύκλο ακτίνας 11. Από το Πυθαγόρειο, για κάθε γωνία:

ημ2ω+συν2ω=1\eta\mu^2\omega + \sigma\upsilon\nu^2\omega = 1

Και η εφαπτομένη ορίζεται ως πηλίκο:

εφω=ημωσυνω\varepsilon\varphi\omega = \frac{\eta\mu\omega}{\sigma\upsilon\nu\omega}

Γι' αυτό δεν ορίζεται στις 90∘90^\circ και στις 270∘270^\circ: εκεί το συνημίτονο είναι μηδέν.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ποιο είναι το πρόσημο του συνημιτόνου γωνίας 200°;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Αν ημω = 0,6 και η ω είναι οξεία, πόσο είναι το συνω;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Πόσο είναι η εφαπτομένη των 45°;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποιο είναι το πρόσημο του ημιτόνου γωνίας 120∘120^\circ;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Ποιο είναι το πρόσημο του ημ250∘\eta\mu 250^\circ;

Τα κατάφερες;

  • Να ορίζεις τους τριγωνομετρικούς αριθμούς με τη βοήθεια του τριγωνομετρικού κύκλου.
  • Να βρίσκεις το πρόσημο ημιτόνου και συνημιτόνου σε κάθε τεταρτημόριο.
  • Να χρησιμοποιείς τη σχέση ημ²ω + συν²ω = 1.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;