Τριγωνομετρικοί αριθμοί
Ημ, συν, εφ για οποιαδήποτε γωνία — όχι μόνο οξεία.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Γ΄ Γυμνασίου, 3 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να ορίζεις τους τριγωνομετρικούς αριθμούς με τη βοήθεια του τριγωνομετρικού κύκλου.
- Να βρίσκεις το πρόσημο ημιτόνου και συνημιτόνου σε κάθε τεταρτημόριο.
- Να χρησιμοποιείς τη σχέση ημ²ω + συν²ω = 1.
Τι σημαίνει ημίτονο γωνίας 150 μοιρών;
Στη Β΄ Γυμνασίου το ημίτονο ορίστηκε ως λόγος πλευρών σε ορθογώνιο τρίγωνο. Εκεί η γωνία ήταν πάντα μία από τις δύο οξείες, μικρότερη από .
Τι γίνεται όμως με γωνία ; Καμία οξεία γωνία ορθογωνίου τριγώνου δεν είναι , οπότε ο παλιός ορισμός δεν έχει τι να πει.
Χρειάζεται ένας ορισμός που να δουλεύει για κάθε γωνία. Και τον δίνει ένας κύκλος.
Ο τριγωνομετρικός κύκλος
Πάρε κύκλο με κέντρο την αρχή των αξόνων και ακτίνα . Φέρε ημιευθεία από το κέντρο, με γωνία από τον θετικό οριζόντιο άξονα, και βρες πού τέμνει τον κύκλο.
Αυτό το σημείο έχει συντεταγμένες .
Δηλαδή: το συνημίτονο είναι η οριζόντια συντεταγμένη και το ημίτονο η κατακόρυφη.
Πρόσημα ανά τεταρτημόριο
| Τεταρτημόριο | Γωνίες | ημω | συνω |
|---|---|---|---|
| 1ο | ως | ||
| 2ο | ως | ||
| 3ο | ως | ||
| 4ο | ως |
Δεν χρειάζεται αποστήθιση: κοίτα σε ποιο τεταρτημόριο βρίσκεται το σημείο. Αν είναι αριστερά, το συνημίτονο είναι αρνητικό. Αν είναι κάτω, το ημίτονο είναι αρνητικό. Στις , , και το σημείο πέφτει πάνω σε άξονα και δεν ανήκει σε κανένα τεταρτημόριο: εκεί ένας από τους δύο αριθμούς είναι .
Η απάντηση για τις 150°
Οι γωνίες και λέγονται παραπληρωματικές. Στον κύκλο τα σημεία τους είναι συμμετρικά ως προς τον κατακόρυφο άξονα: ίδιο ύψος, αντίθετη οριζόντια θέση. Γι' αυτό:
Οι είναι παραπληρωματικές των , άρα και .
Η βασική ταυτότητα
Το σημείο βρίσκεται πάνω σε κύκλο ακτίνας . Από το Πυθαγόρειο, για κάθε γωνία:
Και η εφαπτομένη ορίζεται ως πηλίκο:
Γι' αυτό δεν ορίζεται στις και στις : εκεί το συνημίτονο είναι μηδέν.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ποιο είναι το πρόσημο του συνημιτόνου γωνίας 200°;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η γωνία βρίσκεται ανάμεσα σε και , άρα στο τρίτο τεταρτημόριο.
Εκεί το σημείο του κύκλου είναι αριστερά και κάτω από το κέντρο.
Αριστερά σημαίνει αρνητική οριζόντια συντεταγμένη, άρα .
Το ημίτονο είναι επίσης αρνητικό, αφού το σημείο είναι και κάτω από τον οριζόντιο άξονα.
Παράδειγμα 2
Αν ημω = 0,6 και η ω είναι οξεία, πόσο είναι το συνω;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Χρησιμοποιώ τη βασική ταυτότητα:
Η γωνία είναι οξεία, δηλαδή στο πρώτο τεταρτημόριο, όπου το συνημίτονο είναι θετικό.
Άρα .
Το δεν είναι διακόσμηση: αν η γωνία ήταν αμβλεία, η σωστή απάντηση θα ήταν .
Η πληροφορία «οξεία» είναι αυτή που διαλέγει πρόσημο.
Παράδειγμα 3
Πόσο είναι η εφαπτομένη των 45°;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Και τα δύο ισούνται με .
Το πηλίκο δύο ίσων αριθμών είναι .
Στον κύκλο το βλέπεις αμέσως: στις το σημείο έχει ίση οριζόντια και κατακόρυφη απόσταση από το κέντρο, γιατί βρίσκεται πάνω στη διχοτόμο.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποιο είναι το πρόσημο του ;
Τα κατάφερες;
- Να ορίζεις τους τριγωνομετρικούς αριθμούς με τη βοήθεια του τριγωνομετρικού κύκλου.
- Να βρίσκεις το πρόσημο ημιτόνου και συνημιτόνου σε κάθε τεταρτημόριο.
- Να χρησιμοποιείς τη σχέση ημ²ω + συν²ω = 1.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.