Νόμος των ημιτόνων και των συνημιτόνων
Λύνεις οποιοδήποτε τρίγωνο, όχι μόνο το ορθογώνιο.
35 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Γ΄ Γυμνασίου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να γράφεις τον νόμο των ημιτόνων και τον νόμο των συνημιτόνων σε οποιοδήποτε τρίγωνο.
- Να διαλέγεις ποιον από τους δύο νόμους χρειάζεσαι, με βάση τα στοιχεία που ξέρεις.
- Να υπολογίζεις πλευρές και γωνίες τριγώνου που δεν είναι ορθογώνιο.
Όταν δεν υπάρχει ορθή γωνία
Ένας τοπογράφος θέλει την απόσταση δύο πυλώνων που τους χωρίζει μια λίμνη. Δεν μπορεί να τη μετρήσει, ούτε να φτιάξει ορθή γωνία πάνω στο νερό. Μπορεί όμως να σταθεί σε ένα τρίτο σημείο, να μετρήσει μια απόσταση στη στεριά και δύο γωνίες με το θεοδόλιχο.
Ως τώρα η τριγωνομετρία έλυνε μόνο ορθογώνια τρίγωνα. Οι δύο νόμοι αυτής της ενότητας λύνουν κάθε τρίγωνο.
Ο συμβολισμός είναι πάντα ο ίδιος: στο τρίγωνο , η πλευρά είναι απέναντι από τη γωνία , η απέναντι από τη , η απέναντι από τη .
Ο νόμος των ημιτόνων
Σε κάθε τρίγωνο, οι πλευρές είναι ανάλογες προς τα ημίτονα των απέναντι γωνιών:
Από πού βγαίνει: φέρε το ύψος από την κορυφή . Από τα δύο ορθογώνια τρίγωνα που σχηματίζονται, και . Τα δύο είναι το ίδιο ύψος, οπότε , και αυτό είναι ο νόμος για τα δύο πρώτα κλάσματα.
Τον χρησιμοποιείς όταν ξέρεις μια πλευρά και την απέναντι γωνία της, και ακόμα ένα στοιχείο: μια άλλη πλευρά ή μια άλλη γωνία.
Ο νόμος των συνημιτόνων
Αν ξέρεις δύο πλευρές και τη γωνία ανάμεσά τους, ή και τις τρεις πλευρές, ο νόμος των ημιτόνων δεν βοηθάει: σε κάθε κλάσμα του θα είχες δύο αγνώστους. Εδώ χρειάζεσαι τον δεύτερο νόμο:
και με τον ίδιο τρόπο για τις άλλες δύο πλευρές:
Αριστερά είναι πάντα η πλευρά που βρίσκεται απέναντι από τη γωνία του συνημιτόνου.
Ποιον νόμο διαλέγεις
| Ξέρεις | Νόμος |
|---|---|
| δύο γωνίες και μία πλευρά | ημιτόνων (η τρίτη γωνία βγαίνει από το ) |
| δύο πλευρές και τη γωνία απέναντι από μία τους | ημιτόνων |
| δύο πλευρές και την περιεχόμενη γωνία | συνημιτόνων |
| τρεις πλευρές | συνημιτόνων, λυμένος ως προς το συνημίτονο |
Κοίτα αν έχεις ένα ζευγάρι: πλευρά μαζί με την απέναντι γωνία της. Αν ναι, ημιτόνων. Αν όχι, συνημιτόνων.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σε τρίγωνο ΑΒΓ είναι Α = 30°, Β = 45° και α = 10 cm. Βρες τη γωνία Γ και την πλευρά β. (ημ45° ≈ 0,71)
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η τρίτη γωνία: .
Έχω το ζευγάρι και , οπότε νόμος των ημιτόνων:
Με :
Έλεγχος: η είναι μεγαλύτερη από την , άρα η πρέπει να είναι μεγαλύτερη από την . Και είναι.
Παράδειγμα 2
Σε τρίγωνο ΑΒΓ είναι β = 5 cm, γ = 8 cm και Α = 60°. Βρες την πλευρά α.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ξέρω δύο πλευρές και την περιεχόμενη γωνία τους: νόμος των συνημιτόνων.
Με :
Άρα cm.
Έλεγχος: αν η γωνία ήταν ορθή, θα έβγαινε . Με οξεία γωνία η πλευρά πρέπει να βγει μικρότερη, και .
Παράδειγμα 3
Ένα τρίγωνο έχει πλευρές 3 cm, 5 cm και 7 cm. Βρες τη μεγαλύτερη γωνία του.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η μεγαλύτερη γωνία είναι απέναντι από τη μεγαλύτερη πλευρά. Ονομάζω , , και ψάχνω την .
Αρνητικό συνημίτονο: η γωνία είναι αμβλεία. Αφού , η παραπληρωματική της δίνει .
Έλεγχος: . Το τρίγωνο είναι πιο «ανοιχτό» από ορθογώνιο, άρα αμβλυγώνιο.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σε τρίγωνο είναι cm, cm και . Βρες την πλευρά .
Τα κατάφερες;
- Να γράφεις τον νόμο των ημιτόνων και τον νόμο των συνημιτόνων σε οποιοδήποτε τρίγωνο.
- Να διαλέγεις ποιον από τους δύο νόμους χρειάζεσαι, με βάση τα στοιχεία που ξέρεις.
- Να υπολογίζεις πλευρές και γωνίες τριγώνου που δεν είναι ορθογώνιο.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.