Συστήματα εξισώσεων
Αντικατάσταση, αντίθετοι συντελεστές, και το σημείο τομής.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Γ΄ Γυμνασίου, §3.1, 3.2, 3.3
Θα μάθεις να
- Να λύνεις σύστημα δύο εξισώσεων με αντικατάσταση και με αντίθετους συντελεστές.
- Να ερμηνεύεις τη λύση ως σημείο τομής δύο ευθειών.
- Να αναγνωρίζεις πότε ένα σύστημα είναι αδύνατο και πότε έχει άπειρες λύσεις.
Δύο πληροφορίες, δύο άγνωστοι
Στην καντίνα: τρεις καφέδες και δύο χυμοί κάνουν ευρώ. Ένας καφές και τέσσερις χυμοί κάνουν .
Πόσο κοστίζει ο καφές;
Με έναν άγνωστο δεν βγαίνει — υπάρχουν δύο άγνωστες τιμές. Χρειάζονται δύο γράμματα:
Ένα ζευγάρι εξισώσεων που πρέπει να ισχύουν ταυτόχρονα λέγεται σύστημα. Και η λύση του δεν είναι αριθμός: είναι ζευγάρι .
Μέθοδος 1: αντικατάσταση
Λύνεις τη μία εξίσωση ως προς έναν άγνωστο και τον βάζεις στην άλλη.
Από τη δεύτερη: .
Στην πρώτη:
Άρα και .
Ο καφές ευρώ, ο χυμός .
Η μέθοδος βολεύει όταν κάποιος άγνωστος έχει συντελεστή — απομονώνεται χωρίς κλάσματα.
Μέθοδος 2: αντίθετοι συντελεστές
Πολλαπλασιάζεις τις εξισώσεις ώστε ένας άγνωστος να αποκτήσει αντίθετους συντελεστές, και τις προσθέτεις: ο άγνωστος εξαφανίζεται.
Πολλαπλασιάζω τη δεύτερη εξίσωση με :
Πρόσθεση κατά μέλη: , δηλαδή . Το ίδιο αποτέλεσμα, από άλλο δρόμο.
Οι τρεις περιπτώσεις
| Ευθείες | Σύστημα | Λύσεις |
|---|---|---|
| τέμνονται | ορισμένο | ακριβώς μία |
| παράλληλες | αδύνατο | καμία |
| ταυτίζονται | αόριστο | άπειρες |
Αλγεβρικά το καταλαβαίνεις χωρίς σχήμα. Αν στη διάρκεια της λύσης φτάσεις σε κάτι σαν , το σύστημα είναι αδύνατο. Αν φτάσεις σε , είναι αόριστο.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Λύσε με αντικατάσταση: y = 2x − 1 και 3x + y = 9.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο είναι ήδη λυμένος στην πρώτη. Τον βάζω στη δεύτερη:
.
Επιστρέφω στην πρώτη: .
Έλεγχος και στις δύο: σωστό, και σωστό.
Λύση: .
Παράδειγμα 2
Λύσε με αντίθετους συντελεστές: 2x + 3y = 12 και 5x − 3y = 9.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Οι συντελεστές του είναι ήδη αντίθετοι: και . Δεν χρειάζεται πολλαπλασιασμός.
Προσθέτω κατά μέλη:
Στην πρώτη: .
Έλεγχος: σωστό. σωστό.
Λύση: .
Παράδειγμα 3
Τι συμβαίνει με το σύστημα x + y = 4 και 2x + 2y = 10;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πολλαπλασιάζω την πρώτη με :
Προσθέτω με τη δεύτερη:
Κάτι ψευδές. Άρα δεν υπάρχει ζευγάρι που να ικανοποιεί και τις δύο: το σύστημα είναι αδύνατο.
Γραφικά φαίνεται αμέσως. Η δεύτερη εξίσωση γράφεται : δύο ευθείες με ίδια κλίση αλλά διαφορετική θέση, δηλαδή παράλληλες.
Το άθροισμα δύο αριθμών δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα και .
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Λύσε με αντικατάσταση: και
Τα κατάφερες;
- Να λύνεις σύστημα δύο εξισώσεων με αντικατάσταση και με αντίθετους συντελεστές.
- Να ερμηνεύεις τη λύση ως σημείο τομής δύο ευθειών.
- Να αναγνωρίζεις πότε ένα σύστημα είναι αδύνατο και πότε έχει άπειρες λύσεις.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.