Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ανισότητες και ανισώσεις

Οι ιδιότητες της διάταξης, τι επιτρέπεται να κάνεις σε δύο ανισότητες, και κοινές λύσεις.

35 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Γ΄ Γυμνασίου, §2.5

Θα μάθεις να

  1. Να συγκρίνεις δύο αριθμούς ή παραστάσεις εξετάζοντας το πρόσημο της διαφοράς τους.
  2. Να χρησιμοποιείς τις ιδιότητες της διάταξης και να ξέρεις ότι ανισότητες δεν αφαιρούνται ούτε διαιρούνται κατά μέλη.
  3. Να βρίσκεις μεταξύ ποιων τιμών βρίσκεται μια παράσταση, όταν ξέρεις τα όρια των μεταβλητών της.
  4. Να λύνεις ανισώσεις α΄ βαθμού με παρονομαστές και να βρίσκεις τις κοινές λύσεις δύο ανισώσεων.

Ποιο είναι μεγαλύτερο;

Ποιο είναι μεγαλύτερο, το x2+9x^2 + 9 ή το 6x6x;

Δοκίμασε μερικές τιμές. Για x=0x = 0: 99 και 00. Για x=5x = 5: 3434 και 3030. Για x=3x = 3: 1818 και 1818, ίσα. Φαίνεται ότι το x2+9x^2 + 9 δεν είναι ποτέ μικρότερο — αλλά όσες τιμές κι αν δοκιμάσεις, δεν τις δοκιμάζεις όλες.

Η Β΄ σου έμαθε να λύνεις ανισώσεις. Η Γ΄ προσθέτει κάτι άλλο: να αποδεικνύεις ανισότητες και να ξέρεις τι επιτρέπεται να κάνεις με αυτές. Το εργαλείο είναι ένα, και είναι απλό.

Σύγκριση με τη διαφορά

Στον άξονα, μεγαλύτερος είναι ο αριθμός που βρίσκεται δεξιότερα. Όταν οι αριθμοί δεν είναι σημεία αλλά παραστάσεις, κοιτάς τη διαφορά τους:

Αν η διαφορά α−β\alpha - \beta είναι…τότε
θετικήα>β\alpha > \beta
αρνητικήα<β\alpha < \beta
μηδένα=β\alpha = \beta

Πίσω στο ερώτημα. Η διαφορά είναι

(x2+9)−6x=x2−6x+9=(x−3)2(x^2 + 9) - 6x = x^2 - 6x + 9 = (x - 3)^2

Και κάθε τετράγωνο είναι μη αρνητικό: (x−3)2≥0(x - 3)^2 \geq 0. Άρα x2+9≥6xx^2 + 9 \geq 6x για κάθε xx, με ισότητα μόνο όταν x−3=0x - 3 = 0, δηλαδή για x=3x = 3. Αυτό είναι απόδειξη· οι δοκιμές ήταν μόνο ένδειξη.

Η γραφική παράσταση της διαφοράς (x − 3)²: δεν κατεβαίνει ποτέ κάτω από τον άξονα x και τον ακουμπά μόνο στο x = 3.xy−11234567−1123456789O(x−3)²

Οι ιδιότητες της διάταξης

Όλες αποδεικνύονται με τη διαφορά. Για παράδειγμα, αν α>β\alpha > \beta, τότε (α+γ)−(β+γ)=α−β>0(\alpha + \gamma) - (\beta + \gamma) = \alpha - \beta > 0, άρα α+γ>β+γ\alpha + \gamma > \beta + \gamma.

ΑντότεΠαράδειγμα
α>β\alpha > \betaα+γ>β+γ\alpha + \gamma > \beta + \gamma και α−γ>β−γ\alpha - \gamma > \beta - \gamma8>48 > 4, άρα 5>15 > 1
α>β\alpha > \beta και γ>0\gamma > 0αγ>βγ\alpha\gamma > \beta\gamma8⋅2>4⋅28 \cdot 2 > 4 \cdot 2
α>β\alpha > \beta και γ<0\gamma < 0αγ<βγ\alpha\gamma < \beta\gamma (αλλάζει η φορά)8⋅(−2)<4⋅(−2)8 \cdot (-2) < 4 \cdot (-2)
α>β\alpha > \beta και β>γ\beta > \gammaα>γ\alpha > \gamma (μεταβατική)3>1>−23 > 1 > -2
α>β\alpha > \beta και γ>δ\gamma > \deltaα+γ>β+δ\alpha + \gamma > \beta + \delta (πρόσθεση κατά μέλη)3+7>2+43 + 7 > 2 + 4
α>β>0\alpha > \beta > 0 και γ>δ>0\gamma > \delta > 0αγ>βδ\alpha\gamma > \beta\delta (πολλαπλασιασμός κατά μέλη)3⋅7>2⋅43 \cdot 7 > 2 \cdot 4

Οι δύο τελευταίες λειτουργούν μόνο με ανισότητες της ίδιας φοράς, και η τελευταία μόνο με θετικά μέλη.

Ανισώσεις και κοινές λύσεις

Οι ιδιότητες είναι ακριβώς οι κανόνες με τους οποίους λύνεις μια ανίσωση. Με παρονομαστές, τα βήματα είναι τα ίδια με της εξίσωσης:

  1. πολλαπλασιάζεις και τα δύο μέλη με το Ε.Κ.Π. των παρονομαστών, που είναι θετικό, άρα η φορά μένει,
  2. κάνεις τις πράξεις και χωρίζεις γνωστούς από αγνώστους,
  3. διαιρείς με τον συντελεστή του αγνώστου — και αν είναι αρνητικός, αλλάζεις τη φορά.

Συχνά ένας αριθμός πρέπει να ικανοποιεί δύο ανισώσεις μαζί. Τότε λύνεις την καθεμία χωριστά και κρατάς τις κοινές λύσεις, δηλαδή το κομμάτι του άξονα όπου επικαλύπτονται οι δύο.

Οι κοινές λύσεις των x > a και x ≤ b

Η πρώτη ανίσωση κρατάει ό,τι είναι δεξιά από το a, η δεύτερη ό,τι δεν περνάει το b. Η χρωματιστή ζώνη είναι το κομμάτι που ικανοποιεί και τις δύο. Μετακίνησε τον αριθμό x και δες πότε είναι κοινή λύση. Τι γίνεται όταν φέρεις το a δεξιά από το b;

Ζωντανή ενημέρωση
Σύνολο λύσεων
−3 < x ≤ 5
x = 0
είναι κοινή λύση

Αν οι δύο λύσεις δεν επικαλύπτονται, όπως οι x<2x < 2 και x>5x > 5, οι ανισώσεις δεν έχουν κοινή λύση: κανένας αριθμός δεν είναι ταυτόχρονα μικρότερος του 22 και μεγαλύτερος του 55.

Οι λύσεις της x < 2 και της x > 5 σε δύο αριθμογραμμές, χωρίς κανένα κοινό κομμάτι, και τρίτη γραμμή που γράφει «Καμία κοινή λύση».−1012345678x < 2−1012345678x > 5−1012345678Κοινές λύσειςΚαμία κοινή λύση

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Αν 3 < x < 5 και −2 < y < 1, μεταξύ ποιων τιμών βρίσκονται τα x + y και x − y;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Λύσε την ανίσωση (x − 1)/2 − (2x + 1)/3 > 1.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Βρες τις κοινές λύσεις των ανισώσεων 2x − 1 > x − 4 και 3(x − 2) ≤ x + 4. Ποιοι ακέραιοι τις ικανοποιούν;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Το ταξί Α χρεώνει 4 € σημαία και 0,80 € το χιλιόμετρο. Το ταξί Β χρεώνει 2 € σημαία και 1 € το χιλιόμετρο. Για ποιες αποστάσεις συμφέρει το Β;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Για δύο αριθμούς ξέρεις ότι α−β=−3\alpha - \beta = -3. Τι συμπεραίνεις;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Αν x>2x > 2, συμπλήρωσε τη σωστή ανισότητα για την παράσταση −3x+1-3x + 1.

Τα κατάφερες;

  • Να συγκρίνεις δύο αριθμούς ή παραστάσεις εξετάζοντας το πρόσημο της διαφοράς τους.
  • Να χρησιμοποιείς τις ιδιότητες της διάταξης και να ξέρεις ότι ανισότητες δεν αφαιρούνται ούτε διαιρούνται κατά μέλη.
  • Να βρίσκεις μεταξύ ποιων τιμών βρίσκεται μια παράσταση, όταν ξέρεις τα όρια των μεταβλητών της.
  • Να λύνεις ανισώσεις α΄ βαθμού με παρονομαστές και να βρίσκεις τις κοινές λύσεις δύο ανισώσεων.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;