Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η συνάρτηση y = αx² + βx + γ

Η παραβολή μετακινείται: κορυφή, άξονας συμμετρίας, και πού κόβει τους άξονες.

35 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Γ΄ Γυμνασίου, §4.2

Εκτός ύλης 2026-27Δεν διδάσκεται φέτος (Εγκύκλιος 111798/Δ2/2026). Μένει εδώ για όποιον το χρειάζεται.

Θα μάθεις να

  1. Να βρίσκεις την κορυφή και τον άξονα συμμετρίας της παραβολής y = αx² + βx + γ.
  2. Να λες αν η συνάρτηση έχει μέγιστη ή ελάχιστη τιμή, και ποια είναι.
  3. Να βρίσκεις πού η παραβολή τέμνει τους άξονες και να τη σχεδιάζεις.

Η ίδια παραβολή, σε άλλη θέση

Στην προηγούμενη ενότητα η παραβολή y=αx2y = \alpha x^2 είχε πάντα την κορυφή της στην αρχή των αξόνων. Τι γίνεται όταν προστεθούν κι άλλοι όροι, όπως στην y=x2−4x+3y = x^2 - 4x + 3;

Φτιάξε πίνακα τιμών και θα δεις κάτι απλό:

xx0011223344
y=x2−4x+3y = x^2 - 4x + 33300−1-10033

Οι τιμές είναι συμμετρικές γύρω από το x=2x = 2, και η μικρότερη είναι το −1-1. Αν αποτυπώσεις την y=x2y = x^2 σε διαφανές χαρτί και τη σύρεις ώστε η κορυφή της να πέσει στο (2,−1)(2, -1), ταιριάζει ακριβώς.

Κάθε συνάρτηση της μορφής

y=αx2+βx+γy = \alpha x^2 + \beta x + \gamma

με α≠0\alpha \neq 0 λέγεται τετραγωνική, και η γραφική της παράσταση είναι πάντα η παραβολή y=αx2y = \alpha x^2, μετατοπισμένη οριζόντια και κατακόρυφα.

Μετακίνησε την παραβολή

Το α αλλάζει το άνοιγμα, όπως στην y = αx². Τα β και γ μετακινούν την κορυφή. Κοίτα πώς η διακεκομμένη y = αx² και η συνεχής καμπύλη έχουν πάντα το ίδιο σχήμα. Τα σημεία στον οριζόντιο άξονα είναι οι λύσεις της αx² + βx + γ = 0.

Ζωντανή ενημέρωση
Κορυφή: x = −β/(2α)
2
Κορυφή: y
−1
Τομή με τον άξονα y
3
Τομή με τον άξονα x
1, 3
  • y = αx² + βx + γ
  • y = αx²

Παραδείγματα

Κορυφή και άξονας συμμετρίας

Δεν χρειάζεται να μαντέψεις την κορυφή από τον πίνακα. Με Δ=β2−4αγ\Delta = \beta^2 - 4\alpha\gamma, τη διακρίνουσα που ήδη ξέρεις από τις εξισώσεις β΄ βαθμού:

K(−β2α,  −Δ4α)K\left(-\frac{\beta}{2\alpha}, \; -\frac{\Delta}{4\alpha}\right)

Ο άξονας συμμετρίας είναι η κατακόρυφη ευθεία που περνάει από την κορυφή:

x=−β2αx = -\frac{\beta}{2\alpha}

Για την y=x2−4x+3y = x^2 - 4x + 3: α=1\alpha = 1, β=−4\beta = -4, γ=3\gamma = 3. Η τετμημένη της κορυφής είναι 42=2\frac{4}{2} = 2 και Δ=16−12=4\Delta = 16 - 12 = 4, οπότε η τεταγμένη είναι −44=−1-\frac{4}{4} = -1. Η κορυφή είναι το K(2,−1)K(2, -1), όπως έδειξε ο πίνακας.

Στην πράξη, η τεταγμένη βγαίνει και πιο γρήγορα: βάζεις το x=2x = 2 στον τύπο, y=4−8+3=−1y = 4 - 8 + 3 = -1.

Πού κόβει τους άξονες

Τον άξονα yy: εκεί x=0x = 0, οπότε y=γy = \gamma. Το σημείο είναι πάντα το (0,γ)(0, \gamma).

Τον άξονα xx: εκεί y=0y = 0, οπότε λύνεις την αx2+βx+γ=0\alpha x^2 + \beta x + \gamma = 0. Η διακρίνουσα λέει τι θα βρεις πριν λύσεις:

ΔιακρίνουσαΣημεία στον άξονα xxΗ εικόνα
Δ>0\Delta > 0δύοη καμπύλη περνάει από τη μία μεριά του άξονα στην άλλη
Δ=0\Delta = 0έναη κορυφή ακουμπάει τον άξονα
Δ<0\Delta < 0κανέναόλη η παραβολή είναι πάνω ή όλη κάτω από τον άξονα

Οι δύο ρίζες, όταν υπάρχουν, είναι συμμετρικές ως προς τον άξονα της παραβολής. Γι' αυτό η κορυφή είναι ακριβώς στη μέση τους: στην y=x2−4x+3y = x^2 - 4x + 3 οι ρίζες είναι 11 και 33, και η κορυφή στο x=2x = 2.

Δύο απλές μετατοπίσεις

Δύο ειδικές περιπτώσεις δείχνουν τι κάνει κάθε μετακίνηση χωριστά:

  • y=x2+2y = x^2 + 2: η y=x2y = x^2 ανεβαίνει κατά 22. Κορυφή (0,2)(0, 2).
  • y=(x−2)2y = (x - 2)^2: η y=x2y = x^2 πάει δεξιά κατά 22. Κορυφή (2,0)(2, 0).
Τρεις ίδιες παραβολές: η y = x² με κορυφή το (0, 0), η y = x² + 2 ανεβασμένη με κορυφή το (0, 2) και η y = (x − 2)² μετακινημένη δεξιά με κορυφή το (2, 0).xy−3−2−11234567−112345678Ox²x²+2(x−2)²

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Σχεδίασε την παραβολή y=x2−6x+5y = x^2 - 6x + 5.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Μια μπάλα πετιέται προς τα πάνω. Μετά από t δευτερόλεπτα βρίσκεται σε ύψος h = −5t² + 20t μέτρα. Ποιο είναι το μέγιστο ύψος, και πότε το φτάνει;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Για ποιες τιμές του x η συνάρτηση y=x2−2x−3y = x^2 - 2x - 3 παίρνει αρνητικές τιμές;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποια είναι η κορυφή της παραβολής y=x2−4x+3y = x^2 - 4x + 3;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Βρες την κορυφή της παραβολής y=x2+2x−3y = x^2 + 2x - 3.

Τα κατάφερες;

  • Να βρίσκεις την κορυφή και τον άξονα συμμετρίας της παραβολής y = αx² + βx + γ.
  • Να λες αν η συνάρτηση έχει μέγιστη ή ελάχιστη τιμή, και ποια είναι.
  • Να βρίσκεις πού η παραβολή τέμνει τους άξονες και να τη σχεδιάζεις.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;