Η συνάρτηση y = αx² + βx + γ
Η παραβολή μετακινείται: κορυφή, άξονας συμμετρίας, και πού κόβει τους άξονες.
35 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Γ΄ Γυμνασίου, §4.2
Εκτός ύλης 2026-27Δεν διδάσκεται φέτος (Εγκύκλιος 111798/Δ2/2026). Μένει εδώ για όποιον το χρειάζεται.
Θα μάθεις να
- Να βρίσκεις την κορυφή και τον άξονα συμμετρίας της παραβολής y = αx² + βx + γ.
- Να λες αν η συνάρτηση έχει μέγιστη ή ελάχιστη τιμή, και ποια είναι.
- Να βρίσκεις πού η παραβολή τέμνει τους άξονες και να τη σχεδιάζεις.
Η ίδια παραβολή, σε άλλη θέση
Στην προηγούμενη ενότητα η παραβολή είχε πάντα την κορυφή της στην αρχή των αξόνων. Τι γίνεται όταν προστεθούν κι άλλοι όροι, όπως στην ;
Φτιάξε πίνακα τιμών και θα δεις κάτι απλό:
Οι τιμές είναι συμμετρικές γύρω από το , και η μικρότερη είναι το . Αν αποτυπώσεις την σε διαφανές χαρτί και τη σύρεις ώστε η κορυφή της να πέσει στο , ταιριάζει ακριβώς.
Κάθε συνάρτηση της μορφής
με λέγεται τετραγωνική, και η γραφική της παράσταση είναι πάντα η παραβολή , μετατοπισμένη οριζόντια και κατακόρυφα.
Κορυφή και άξονας συμμετρίας
Δεν χρειάζεται να μαντέψεις την κορυφή από τον πίνακα. Με , τη διακρίνουσα που ήδη ξέρεις από τις εξισώσεις β΄ βαθμού:
Ο άξονας συμμετρίας είναι η κατακόρυφη ευθεία που περνάει από την κορυφή:
Για την : , , . Η τετμημένη της κορυφής είναι και , οπότε η τεταγμένη είναι . Η κορυφή είναι το , όπως έδειξε ο πίνακας.
Στην πράξη, η τεταγμένη βγαίνει και πιο γρήγορα: βάζεις το στον τύπο, .
Πού κόβει τους άξονες
Τον άξονα : εκεί , οπότε . Το σημείο είναι πάντα το .
Τον άξονα : εκεί , οπότε λύνεις την . Η διακρίνουσα λέει τι θα βρεις πριν λύσεις:
| Διακρίνουσα | Σημεία στον άξονα | Η εικόνα |
|---|---|---|
| δύο | η καμπύλη περνάει από τη μία μεριά του άξονα στην άλλη | |
| ένα | η κορυφή ακουμπάει τον άξονα | |
| κανένα | όλη η παραβολή είναι πάνω ή όλη κάτω από τον άξονα |
Οι δύο ρίζες, όταν υπάρχουν, είναι συμμετρικές ως προς τον άξονα της παραβολής. Γι' αυτό η κορυφή είναι ακριβώς στη μέση τους: στην οι ρίζες είναι και , και η κορυφή στο .
Δύο απλές μετατοπίσεις
Δύο ειδικές περιπτώσεις δείχνουν τι κάνει κάθε μετακίνηση χωριστά:
- : η ανεβαίνει κατά . Κορυφή .
- : η πάει δεξιά κατά . Κορυφή .
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σχεδίασε την παραβολή .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Εδώ , , . Τετμημένη της κορυφής:
Τεταγμένη: . Κορυφή , άξονας συμμετρίας η .
Επειδή , ανοίγει προς τα πάνω και η ελάχιστη τιμή είναι .
Τομή με τον άξονα : . Το συμμετρικό του ως προς την είναι το .
Τομές με τον άξονα : , με . Οι ρίζες είναι , δηλαδή και .
Έλεγχος: το είναι ακριβώς στη μέση του και του , όπως πρέπει.
Παράδειγμα 2
Μια μπάλα πετιέται προς τα πάνω. Μετά από t δευτερόλεπτα βρίσκεται σε ύψος h = −5t² + 20t μέτρα. Ποιο είναι το μέγιστο ύψος, και πότε το φτάνει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Είναι τετραγωνική συνάρτηση του με , , . Αφού , έχει μέγιστο, στην κορυφή.
Το μέγιστο ύψος είναι m, στα δευτερόλεπτα.
Έλεγχος: το μηδενίζεται για και , όταν η μπάλα φεύγει και όταν ξαναπέφτει. Το είναι στη μέση.
Παράδειγμα 3
Για ποιες τιμές του x η συνάρτηση παίρνει αρνητικές τιμές;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Βρίσκω πού κόβει τον άξονα : , , ρίζες , δηλαδή και .
Επειδή , η παραβολή ανοίγει προς τα πάνω: είναι κάτω από τον άξονα μόνο ανάμεσα στις δύο ρίζες.
Άρα όταν .
Έλεγχος: για , που είναι ανάμεσα, . Για , που είναι έξω, .
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Βρες την κορυφή της παραβολής .
Τα κατάφερες;
- Να βρίσκεις την κορυφή και τον άξονα συμμετρίας της παραβολής y = αx² + βx + γ.
- Να λες αν η συνάρτηση έχει μέγιστη ή ελάχιστη τιμή, και ποια είναι.
- Να βρίσκεις πού η παραβολή τέμνει τους άξονες και να τη σχεδιάζεις.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.