Ισότητα και ομοιότητα τριγώνων
Ίδιο σχήμα ή ίδιο μέγεθος; Οι λόγοι κρατούν την απάντηση.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Γ΄ Γυμνασίου, 3 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις ίσα από όμοια τρίγωνα.
- Να βρίσκεις άγνωστη πλευρά με τον λόγο ομοιότητας.
- Να ξέρεις τι γίνονται οι περίμετροι και τα εμβαδά όταν αλλάζει η κλίμακα.
Ίδιο σχήμα ή ίδιο μέγεθος;
Δύο τρίγωνα λέγονται ίσα όταν ταυτίζονται: ίδιες πλευρές, ίδιες γωνίες, ίδιο μέγεθος. Αν κόψεις το ένα και το βάλεις πάνω στο άλλο, εφαρμόζει.
Δύο τρίγωνα λέγονται όμοια όταν έχουν το ίδιο σχήμα αλλά όχι απαραίτητα το ίδιο μέγεθος. Οι γωνίες τους είναι ίσες μία προς μία, και οι πλευρές τους ανάλογες.
Η ισότητα είναι η ειδική περίπτωση της ομοιότητας όπου ο λόγος είναι .
Πότε δύο τρίγωνα είναι ίσα
Ούτε για την ισότητα χρειάζεται να συγκρίνεις και τα έξι στοιχεία (τρεις πλευρές, τρεις γωνίες). Αρκεί ένα από τα τρία κριτήρια ισότητας:
| Κριτήριο | Τι ελέγχεις |
|---|---|
| Π-Γ-Π | δύο πλευρές ίσες μία προς μία και η περιεχόμενη γωνία τους ίση |
| Γ-Π-Γ | μία πλευρά ίση και οι δύο προσκείμενες γωνίες της ίσες |
| Π-Π-Π | και οι τρεις πλευρές ίσες μία προς μία |
Τρεις ίσες γωνίες όμως δεν αρκούν: δίνουν το ίδιο σχήμα, όχι το ίδιο μέγεθος. Για ισότητα χρειάζεται πάντα τουλάχιστον μία ίση πλευρά.
Πότε δύο τρίγωνα είναι όμοια
Δεν χρειάζεται να ελέγξεις και τα έξι στοιχεία. Αρκεί ένα από τα παρακάτω:
| Κριτήριο | Τι ελέγχεις |
|---|---|
| δύο γωνίες | δύο γωνίες του ενός ίσες με δύο του άλλου |
| τρεις πλευρές | οι τρεις λόγοι πλευρών ίσοι |
| δύο πλευρές και η περιεχόμενη γωνία | δύο λόγοι ίσοι και η γωνία ανάμεσά τους ίση |
Το πρώτο είναι το πιο εύχρηστο: αν δύο γωνίες είναι ίσες, τότε αναγκαστικά και η τρίτη είναι, αφού το άθροισμα είναι πάντα .
Γιατί είναι χρήσιμο
Η ομοιότητα επιτρέπει να μετρήσεις αποστάσεις που δεν φτάνεις.
Το κλασικό παράδειγμα: για να βρεις το ύψος ενός δέντρου, μετράς τη σκιά του και τη σκιά ενός μπαστουνιού γνωστού ύψους την ίδια ώρα. Οι ακτίνες του ήλιου πέφτουν με την ίδια γωνία, άρα τα δύο τρίγωνα είναι όμοια και οι πλευρές τους ανάλογες.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Δύο όμοια τρίγωνα έχουν λόγο ομοιότητας 3. Το μικρό έχει πλευρές 4, 5, 6. Ποιες είναι οι πλευρές του μεγάλου;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Κάθε πλευρά πολλαπλασιάζεται με τον λόγο.
Οι πλευρές είναι , , .
Περίμετροι: και — λόγος , όπως και οι πλευρές.
Εμβαδά: ο λόγος τους είναι , όχι .
Παράδειγμα 2
Ένα δέντρο ρίχνει σκιά 12 m. Ένα μπαστούνι 1,5 m ρίχνει σκιά 2 m. Πόσο ψηλό είναι το δέντρο;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο ήλιος πέφτει με την ίδια γωνία και στα δύο, και τα δύο είναι κατακόρυφα. Άρα τα τρίγωνα είναι όμοια.
Στήνω την αναλογία με αντίστοιχες πλευρές:
Έλεγχος λογικής: η σκιά του μπαστουνιού είναι μεγαλύτερη από το ύψος του, οπότε και του δέντρου πρέπει να είναι. Και είναι: . Σωστό.
Παράδειγμα 3
Δύο όμοια σχήματα έχουν εμβαδά 18 cm² και 50 cm². Ποιος είναι ο λόγος ομοιότητάς τους;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο λόγος των εμβαδών είναι το τετράγωνο του λόγου ομοιότητας:
Ο λόγος των πλευρών είναι , δηλαδή περίπου .
Πρόσεξε το βήμα της ρίζας: χωρίς αυτό θα έλεγες ότι οι πλευρές είναι σχεδόν τριπλάσιες, ενώ είναι κάτω από διπλάσιες.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Δύο όμοια τρίγωνα έχουν λόγο . Μια πλευρά του μικρού είναι cm. Πόσο η αντίστοιχη του μεγάλου;
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις ίσα από όμοια τρίγωνα.
- Να βρίσκεις άγνωστη πλευρά με τον λόγο ομοιότητας.
- Να ξέρεις τι γίνονται οι περίμετροι και τα εμβαδά όταν αλλάζει η κλίμακα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.