Αποτελεσματικές και εναντιωματικές
«Ώστε» και «αν και»: το αποτέλεσμα και η αντίθεση.
30 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις τις αποτελεσματικές προτάσεις, την εκφορά τους και τις λέξεις που τις προαναγγέλλουν (τόσο, τέτοιος, έτσι).
- Να ξεχωρίζεις την αποτελεσματική από την τελική: το αποτέλεσμα που έγινε από τον σκοπό που επιδιώκεται.
- Να αναγνωρίζεις τις εναντιωματικές και τις παραχωρητικές προτάσεις και να εξηγείς τη διαφορά τους.
- Να εκφράζεις την ίδια αντίθεση με υπόταξη (αν και) και με παράταξη (αλλά, όμως).
Αποτέλεσμα και αντίθεση
Δύο ακόμα είδη επιρρηματικών προτάσεων λένε κάτι που οι αιτιολογικές και οι τελικές δεν λένε:
- Ο αέρας φυσούσε τόσο δυνατά ώστε έσπασε το κλαδί της λεμονιάς. → τι προέκυψε: αποτέλεσμα.
- Αν και φυσούσε δυνατά, το κλαδί άντεξε. → κάτι που θα περίμενες να εμποδίσει την κύρια, αλλά δεν την εμπόδισε: αντίθεση.
Το «ώστε» το συνάντησες στη ΣΤ΄ Δημοτικού ως ένα ακόμα είδος δευτερεύουσας. Εδώ το δένουμε με τη μορφή, την άρνηση και τη θέση του, και προσθέτουμε τις προτάσεις της αντίθεσης.
Οι αποτελεσματικές
| Αποτέλεσμα που έγινε ή γίνεται | Αποτέλεσμα ως δυνατότητα ή συνέπεια | |
|---|---|---|
| Εισάγεται με | ώστε, που | ώστε να, που να |
| Έγκλιση | οριστική | υποτακτική |
| Άρνηση | δεν | μη(ν) |
| Παράδειγμα | Μιλούσε τόσο γρήγορα που δεν τον καταλάβαινε κανείς. | Τα ράφια είναι αρκετά ψηλά ώστε να μην τα φτάνουν τα παιδιά. |
Συχνά η κύρια προαναγγέλλει το αποτέλεσμα με μια λέξη ποσού ή τρόπου: τόσο, τόσος, τέτοιος, έτσι, σε τέτοιο βαθμό. Όταν δεις μια τέτοια λέξη, περίμενε αποτελεσματική.
Εναντιωματικές και παραχωρητικές
Και τα δύο είδη δηλώνουν αντίθεση προς την κύρια. Τα χωρίζει το αν το γεγονός τους ισχύει ή απλώς υποτίθεται:
| Εναντιωματικές | Παραχωρητικές | |
|---|---|---|
| Τι λένε | κάτι που ισχύει, και όμως δεν αλλάζει την κύρια | κάτι που ίσως ισχύσει, και ούτε τότε αλλάζει η κύρια |
| Εισάγονται με | αν και, ενώ, μολονότι, μόλο που, παρόλο που, κι ας | κι αν, ακόμα κι αν, έστω κι αν, και να, που να |
| Έγκλιση | οριστική | υποτακτική ή οριστική παρελθοντικού χρόνου |
| Άρνηση | δεν (με «κι ας»: μη(ν)) | με «να»: μη(ν)· με «αν»: δεν |
| Παράδειγμα | Παρόλο που είχε κίνηση, φτάσαμε στην ώρα μας. | Ακόμα κι αν έχει κίνηση, θα φτάσουμε στην ώρα μας. |
Η ίδια αντίθεση λέγεται και με παράταξη, με αντιθετικό σύνδεσμο: «Είχε κίνηση, αλλά φτάσαμε στην ώρα μας.» Η υπόταξη κάνει την κύρια το βασικό νέο και την αντίθεση το φόντο. Οι εναντιωματικές και οι παραχωρητικές χωρίζονται συνήθως με κόμμα από την κύρια.
Πρόσεξε το κι ας: έρχεται συνήθως μετά την κύρια και έχει έντονο, προφορικό χρώμα. «Θα βγω για τρέξιμο, κι ας βρέχει.» «Το είπε, κι ας μην το πίστευε.»
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ανάλυσε τη δευτερεύουσα: «Ο δρόμος ήταν τόσο στενός, που το φορτηγό δεν χωρούσε να περάσει.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Ένωσε τις προτάσεις με δύο τρόπους, με υπόταξη και με παράταξη: «Ήταν πολύ κουρασμένη. Συνέχισε να γράφει ως τα μεσάνυχτα.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 3
Τι είδους δευτερεύουσα έχει καθεμιά: «Αν μου το ζητήσεις, θα σε βοηθήσω.» «Κι αν μου το ζητήσεις, δεν θα σε βοηθήσω.» «Αν και μου το ζήτησες, δεν σε βοήθησα.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις τις αποτελεσματικές προτάσεις, την εκφορά τους και τις λέξεις που τις προαναγγέλλουν (τόσο, τέτοιος, έτσι).
- Να ξεχωρίζεις την αποτελεσματική από την τελική: το αποτέλεσμα που έγινε από τον σκοπό που επιδιώκεται.
- Να αναγνωρίζεις τις εναντιωματικές και τις παραχωρητικές προτάσεις και να εξηγείς τη διαφορά τους.
- Να εκφράζεις την ίδια αντίθεση με υπόταξη (αν και) και με παράταξη (αλλά, όμως).
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.