Ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος και η Ελλάδα

Η Ελλάδα μπαίνει στον πόλεμο

Όταν άρχισε ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος, τον Σεπτέμβριο του 1939, η Ελλάδα του Μεταξά κράτησε ουδετερότητα. Η Ιταλία όμως είχε ήδη καταλάβει την Αλβανία (Απρίλιος 1939) και πίεζε. Στις 15 Αυγούστου 1940 ένα υποβρύχιο, χωρίς σημαία, τορπίλισε το καταδρομικό Έλλη στο λιμάνι της Τήνου· όλοι ήξεραν ότι ήταν ιταλικό, αλλά η κυβέρνηση απέφυγε να το πει δημόσια.

Στις 3 τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940 ο Ιταλός πρεσβευτής Εμανουέλε Γκράτσι επέδωσε στον Μεταξά ένα τελεσίγραφο: η Ιταλία ζητούσε να περάσουν τα στρατεύματά της και να καταλάβουν «στρατηγικά σημεία» της Ελλάδας, χωρίς να λέει ποια. Ο Μεταξάς αρνήθηκε, και πριν ξημερώσει ο ιταλικός στρατός επιτέθηκε από την Αλβανία.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Από το αλβανικό μέτωπο στην κατάρρευση

Ο ελληνικός στρατός, με αρχιστράτηγο τον Αλέξανδρο Παπάγο, σταμάτησε την ιταλική επίθεση και πέρασε στην αντεπίθεση. Μπήκε στην Κορυτσά (22 Νοεμβρίου 1940), στο Αργυρόκαστρο και στη Χειμάρρα τον Δεκέμβριο. Ο χειμώνας στα βουνά ήταν σκληρός: πολλοί στρατιώτες έπαθαν κρυοπαγήματα. Ήταν από τις πρώτες νίκες απέναντι στον Άξονα, και ο κόσμος το πρόσεξε. Μια μεγάλη ιταλική επίθεση τον Μάρτιο του 1941 απέτυχε.

Στις 6 Απριλίου 1941 επιτέθηκε η Γερμανία, από τη Βουλγαρία. Τα οχυρά της γραμμής Μεταξά, όπως το Ρούπελ, αντιστάθηκαν για λίγες μέρες, αλλά οι Γερμανοί τα παρέκαμψαν και μπήκαν στη Θεσσαλονίκη στις 9 Απριλίου. Ο στρατός της Ηπείρου, αποκομμένος, συνθηκολόγησε. Στις 27 Απριλίου οι Γερμανοί μπήκαν στην Αθήνα. Ο βασιλιάς και η κυβέρνηση έφυγαν στην Κρήτη και από εκεί στην Αίγυπτο. Τον Μάιο του 1941 Γερμανοί αλεξιπτωτιστές επιτέθηκαν στην Κρήτη· Έλληνες, Βρετανοί, Αυστραλοί, Νεοζηλανδοί και πολλοί άοπλοι κάτοικοι πολέμησαν για περίπου δέκα μέρες, ώσπου το νησί έπεσε.

Η τριπλή Κατοχή

Η χώρα μοιράστηκε σε τρεις ζώνες:

Στην Αθήνα οι κατακτητές διόρισαν κυβερνήσεις συνεργατών (Τσολάκογλου, Λογοθετόπουλος, Ράλλης). Η κυβέρνηση στην εξορία, με πρωθυπουργό τον Εμμανουήλ Τσουδερό, έμεινε στο πλευρό των Συμμάχων, και ελληνικές μονάδες πολέμησαν στη Βόρεια Αφρική, όπως στο Ελ Αλαμέιν (1942). Στη βουλγαρική ζώνη η εξέγερση της Δράμας (Σεπτέμβριος 1941) πνίγηκε στο αίμα, με χιλιάδες εκτελεσμένους σε πόλεις και χωριά της περιοχής.

Η πείνα και τα αντίποινα

Τον χειμώνα του 1941–1942 η Αθήνα και ο Πειραιάς έζησαν έναν από τους χειρότερους λιμούς της σύγχρονης Ευρώπης. Κάρα μάζευαν κάθε πρωί νεκρούς από τους δρόμους. Οι εκτιμήσεις για τους νεκρούς διαφέρουν πολύ: μιλούν για δεκάδες χιλιάδες μόνο στην περιοχή της πρωτεύουσας εκείνο τον χειμώνα, και για πολύ περισσότερους σε όλη την Κατοχή.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Όσο δυνάμωνε η αντίσταση, τόσο σκληρότερα γίνονταν τα αντίποινα. Οι κατακτητές ανακοίνωναν ότι για κάθε δικό τους στρατιώτη που σκοτωνόταν θα εκτελούσαν δεκάδες ομήρους, και έκαιγαν ολόκληρα χωριά. Η Κάνδανος στην Κρήτη (1941), το Κομμένο (1943), τα Καλάβρυτα (Δεκέμβριος 1943), όπου εκτελέστηκαν σχεδόν όλοι οι άνδρες και τα αγόρια της πόλης, το Δίστομο (Ιούνιος 1944), όπου σκοτώθηκαν πάνω από 200 κάτοικοι, ανάμεσά τους γυναίκες, ηλικιωμένοι και βρέφη, και ο Χορτιάτης (Σεπτέμβριος 1944) είναι μερικά μόνο από τα ονόματα.

Η Αντίσταση

Από νωρίς φάνηκε ότι πολλοί δεν δέχονταν την Κατοχή. Τη νύχτα της 30ής προς 31η Μαΐου 1941 δύο φοιτητές, ο Μανώλης Γλέζος και ο Απόστολος Σάντας, κατέβασαν τη γερμανική σημαία από την Ακρόπολη. Σύντομα η αντίσταση οργανώθηκε:

Στις 25 Νοεμβρίου 1942 ο ΕΛΑΣ και ο ΕΔΕΣ, μαζί με Βρετανούς σαμποτέρ, ανατίναξαν τη γέφυρα του Γοργοπόταμου, κόβοντας για εβδομάδες τον σιδηρόδρομο που τροφοδοτούσε τους Γερμανούς. Την άνοιξη του 1943 μαζικές διαδηλώσεις στην Αθήνα ματαίωσαν την πολιτική επιστράτευση, δηλαδή την αποστολή Ελλήνων εργατών στη Γερμανία.

Η Αντίσταση όμως δεν ήταν ενιαία. Από το φθινόπωρο του 1943 ο ΕΛΑΣ και ο ΕΔΕΣ συγκρούστηκαν μεταξύ τους, και την άνοιξη του 1944 ο ΕΛΑΣ διέλυσε το 5/42, με τον Ψαρρό να σκοτώνεται. Από την άλλη πλευρά, η κυβέρνηση Ράλλη οργάνωσε τα Τάγματα Ασφαλείας, οπλισμένα από τους Γερμανούς, που πολέμησαν κυρίως εναντίον του ΕΛΑΣ. Οι διχασμοί αυτοί θα βάραιναν πολύ μετά την Απελευθέρωση.

Ποια οργάνωση;

Διάλεξε μια περιγραφή και μετά μια οργάνωση. Κάτω εμφανίζεται αν ταιριάζουν και γιατί.

Η περιγραφή

Η μεγαλύτερη οργάνωση, με πρωτοβουλία του ΚΚΕΑντάρτικο κυρίως στην Ήπειρο, με αρχηγό τον ΖέρβαΤο 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων του ΨαρρούΑνατίναξη των γραφείων της ΕΣΠΟ στην ΑθήναΑνατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου

Η οργάνωση

ΕΑΜ / ΕΛΑΣΕΔΕΣΕΚΚΑΠΕΑΝ

ΤαιριάζειΣωστά. Το ΕΑΜ ιδρύθηκε τον Σεπτέμβριο του 1941 από το ΚΚΕ και μικρότερα κόμματα, και απλώθηκε σε όλη τη χώρα.

Το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων

Στην Ελλάδα ζούσαν πριν από τον πόλεμο περίπου 75.000–80.000 Εβραίοι, Έλληνες πολίτες. Η μεγαλύτερη κοινότητα ήταν της Θεσσαλονίκης, με περίπου 50.000 μέλη: οι περισσότεροι ήταν απόγονοι Σεφαραδιτών Εβραίων που είχαν έρθει από την Ισπανία στα τέλη του 15ου αιώνα και μιλούσαν ισπανοεβραϊκά. Για αιώνες η Θεσσαλονίκη ήταν μία από τις μεγαλύτερες εβραϊκές πόλεις του κόσμου.

• 11 Ιουλίου 1942: οι Γερμανοί συγκεντρώνουν στην Πλατεία Ελευθερίας της Θεσσαλονίκης χιλιάδες Εβραίους άνδρες, τους εξευτελίζουν δημόσια και τους στέλνουν σε καταναγκαστική εργασία.
• Δεκέμβριος 1942: καταστρέφεται το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της πόλης.
• Φεβρουάριος 1943: οι Εβραίοι υποχρεώνονται να φορούν το κίτρινο αστέρι και να ζουν σε γκέτο.
• Από τις 15 Μαρτίου ως τον Αύγουστο του 1943: τρένα μεταφέρουν περίπου 45.000 ανθρώπους στο στρατόπεδο εξόντωσης Άουσβιτς-Μπιρκενάου. Οι περισσότεροι θανατώθηκαν στους θαλάμους αερίων την ημέρα της άφιξης.
• 1944: μετά την ιταλική συνθηκολόγηση, οι Γερμανοί εκτοπίζουν και τους Εβραίους της πρώην ιταλικής ζώνης και των νησιών: Αθήνα, Ιωάννινα, Κέρκυρα, Ρόδος και Κως.

Συνολικά δολοφονήθηκαν σχεδόν 60.000 Έλληνες Εβραίοι, πάνω από τα τρία τέταρτα. Από την κοινότητα της Θεσσαλονίκης επέστρεψαν ελάχιστοι.

Υπήρξαν και όσοι βοήθησαν. Ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός, μαζί με διανοούμενους και φορείς της Αθήνας, διαμαρτυρήθηκε γραπτά τον Μάρτιο του 1943 για τους εκτοπισμούς. Ο αρχηγός της αστυνομίας Αθηνών Άγγελος Έβερτ έδωσε πλαστές ταυτότητες. Στη Ζάκυνθο ο δήμαρχος Λουκάς Καρρέρ και ο μητροπολίτης Χρυσόστομος προστάτευσαν την κοινότητα, και σώθηκαν όλοι οι Εβραίοι του νησιού. Πολλοί κρύφτηκαν σε σπίτια χριστιανών ή βρήκαν καταφύγιο στα βουνά, με τη βοήθεια του ΕΑΜ. Υπήρξαν όμως και όσοι έμειναν αδιάφοροι, όσοι κατέδωσαν, και όσοι πήραν τα σπίτια και τις περιουσίες των εκτοπισμένων.

Η Απελευθέρωση

Το 1944 ο πόλεμος γύρισε: ο Κόκκινος Στρατός πλησίαζε στα Βαλκάνια και οι Γερμανοί άρχισαν να αποσύρονται. Στις 12 Οκτωβρίου 1944 έφυγαν από την Αθήνα, και στις 18 Οκτωβρίου έφτασε η κυβέρνηση εθνικής ενότητας του Γεωργίου Παπανδρέου, με βρετανικά στρατεύματα. Σε μερικά σημεία, όπως στην Κρήτη και σε νησιά του Αιγαίου, γερμανικές φρουρές έμειναν ως το 1945.

Από το 1940 στην Απελευθέρωση

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Πρόσεξε πόσο κοντά είναι η γερμανική εισβολή στην κατάληψη της Κρήτης. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

ΕξερεύνησεΒάλ' τα σε σειρά

28 ΟκτωβρίουΓερμανική εισβολήΜάχη της ΚρήτηςΟ λιμόςΓοργοπόταμοςΤο πρώτο τρένο για το ΆουσβιτςΚαλάβρυταΑπελευθέρωση της Αθήνας

28 Οκτωβρίου · 28 Οκτωβρίου 1940Το ιταλικό τελεσίγραφο και η άρνηση· αρχίζει ο πόλεμος στην Αλβανία.