Τρικούπης και εκσυγχρονισμός

Από τον βασιλιά στη Βουλή

Το Σύνταγμα του 1864, που ψηφίστηκε μετά την έξωση του Όθωνα, ήταν πιο δημοκρατικό από εκείνο του 1844: μία μόνο Βουλή χωρίς Γερουσία, καθολική ψηφοφορία των ανδρών, μυστική ψήφος με σφαιρίδια. Το πολίτευμα ονομάστηκε βασιλευόμενη δημοκρατία. Ένα κενό όμως έμενε: ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ μπορούσε να διορίζει πρωθυπουργό όποιον ήθελε, ακόμη κι αν δεν είχε πλειοψηφία. Οι κυβερνήσεις έπεφταν η μία μετά την άλλη και οι εκλογές γίνονταν με βία και νοθεία.

Σε αυτό το κενό μπήκε ένας πολιτικός που θα σημάδευε το τελευταίο τέταρτο του αιώνα: ο Χαρίλαος Τρικούπης.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δύο δρόμοι για το ίδιο κράτος

Το 1881 η Ελλάδα προσάρτησε τη Θεσσαλία και την περιοχή της Άρτας, με απόφαση των Μεγάλων Δυνάμεων και χωρίς πόλεμο. Το κράτος μεγάλωσε, αλλά ήταν ακόμη φτωχό, χωρίς δρόμους και με έναν στρατό που δεν μπορούσε να στηρίξει τη Μεγάλη Ιδέα. Οι δύο αρχηγοί απάντησαν διαφορετικά στο ίδιο πρόβλημα.

Επί Τρικούπη χτίστηκαν σιδηρόδρομοι: το 1882 υπήρχε μόνο η μικρή γραμμή Πειραιά–Αθήνας, και ως τα μέσα της δεκαετίας του 1890 οι γραμμές έφτασαν περίπου τα 900 χιλιόμετρα. Ανοίχτηκαν δρόμοι, αποξηράνθηκε η Κωπαΐδα, παραγγέλθηκαν θωρηκτά, και το 1893 άνοιξε η διώρυγα της Κορίνθου.

Ο Δεληγιάννης, από την άλλη, κινητοποίησε το 1885 τον στρατό όταν η Βουλγαρία προσάρτησε την Ανατολική Ρωμυλία, ζητώντας «αντισταθμίσματα» για την Ελλάδα. Οι Μεγάλες Δυνάμεις απάντησαν με ναυτικό αποκλεισμό (1886), και ο Δεληγιάννης παραιτήθηκε. Η επιστράτευση είχε στοιχίσει ακριβά χωρίς να φέρει τίποτα.

Η πτώχευση του 1893

Τον Δεκέμβριο του 1893 η κυβέρνηση Τρικούπη ανακοίνωσε ότι το κράτος δεν μπορούσε να πληρώσει κανονικά τους τόκους των εξωτερικών δανείων. Η Ελλάδα πτώχευσε.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Στις εκλογές του 1895 ο Τρικούπης ηττήθηκε και δεν εξελέγη ούτε ο ίδιος βουλευτής. Αποσύρθηκε και πέθανε στη Γαλλία το 1896.

Ο πόλεμος του 1897

Το 1896–1897 οι χριστιανοί της Κρήτης ξεσηκώθηκαν ξανά ζητώντας ένωση με την Ελλάδα. Η κυβέρνηση Δεληγιάννη, πιεσμένη από την κοινή γνώμη και από μυστικές εθνικιστικές οργανώσεις, έστειλε στρατό στο νησί. Τον Απρίλιο του 1897 η Οθωμανική Αυτοκρατορία κήρυξε τον πόλεμο. Ο ελληνικός στρατός, απροετοίμαστος, υποχώρησε μέσα σε λίγες εβδομάδες στη Θεσσαλία, και γι' αυτό ο πόλεμος έμεινε γνωστός ως «ατυχής» ή «τριακονθήμερος».

Οι συνέπειες:

• Αποζημίωση 4 εκατομμυρίων οθωμανικών λιρών στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και μικρές αλλαγές στα σύνορα της Θεσσαλίας.
• Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος (1898): μια επιτροπή των δανειστών εισέπραττε απευθείας ορισμένους φόρους για να πληρώνονται τα δάνεια.
• Η Κρήτη έγινε αυτόνομη πολιτεία (1898) υπό την κυριαρχία του σουλτάνου, με ύπατο αρμοστή τον πρίγκιπα Γεώργιο. Η ήττα στο πεδίο της μάχης δεν έφερε δηλαδή απώλεια στο Κρητικό ζήτημα, γιατί οι Δυνάμεις δεν ήθελαν να επιστρέψει το νησί στον παλιό έλεγχο.

Για την Οθωμανική Αυτοκρατορία η νίκη ήταν μια σπάνια επιτυχία σε μια εποχή απωλειών. Για την Ελλάδα ήταν ταπείνωση που άνοιξε μια μακριά συζήτηση: τι πρέπει να αλλάξει στο κράτος και στον στρατό πριν από τη Μεγάλη Ιδέα;

Από το Σύνταγμα του 1864 στον Διεθνή Οικονομικό Έλεγχο

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Πρόσεξε πόσο κοντά έρχονται η πτώχευση, η ήττα και ο έλεγχος. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

ΕξερεύνησεΒάλ' τα σε σειρά

Σύνταγμα του 1864Σιδηρόδρομος Πειραιά–Αθήνας«Τις πταίει;»Αρχή της δεδηλωμένηςΠροσάρτηση της ΘεσσαλίαςΝαυτικός αποκλεισμόςΔιώρυγα της ΚορίνθουΠτώχευσηΟ «ατυχής» πόλεμοςΔιεθνής Οικονομικός Έλεγχος

Σύνταγμα του 1864 · 1864 μ.Χ.Βασιλευόμενη δημοκρατία, μία Βουλή, καθολική ψήφος των ανδρών.

Τι οδήγησε πού

Αιτία και συνέπεια, 1875–1898

Διάλεξε ένα γεγονός και δοκίμασε συνέπειες. Κάποια γεγονότα οδηγούν σε περισσότερες από μία.

Το γεγονός

Η αρχή της δεδηλωμένης (1875)Τα μεγάλα εξωτερικά δάνεια για έργαΟι γαλλικοί δασμοί στη σταφίδα (1892)Η ήττα του 1897

Η συνέπεια

Κυβερνήσεις με πλειοψηφία και δικομματισμόςΒαρύτερο δημόσιο χρέοςΚατάρρευση των εσόδων από τις εξαγωγέςΔιεθνής Οικονομικός Έλεγχος

Οδηγεί εκείΠρωθυπουργός γίνεται όποιος έχει την εμπιστοσύνη της πλειοψηφίας, και τα κόμματα συγκεντρώνονται σε δύο μεγάλα.