Το νέο ελληνικό κράτος

Ένα κράτος χωρίς κράτος

Όταν τελείωσαν οι μάχες της Επανάστασης, η Ελλάδα υπήρχε ως ιδέα και ως διπλωματικό ζήτημα, όχι ακόμη ως κράτος. Δεν είχε σύνορα οριστικά, δεν είχε νόμισμα, τακτικό στρατό, δικαστήρια ή φοροεισπράκτορες. Είχε όμως ρημαγμένα χωριά, χιλιάδες πρόσφυγες, οπλαρχηγούς που περίμεναν αμοιβή και προεστούς που είχαν συνηθίσει να κυβερνούν τον τόπο τους.

Το ερώτημα του μαθήματος: ποιος θα κυβερνήσει, πώς, και με ποιον στόχο; Οι απαντήσεις που δόθηκαν από το 1828 ως το 1862 όρισαν το ελληνικό κράτος για έναν αιώνα.

Ο Καποδίστριας (1828–1831): το κράτος από το μηδέν

Ο Ιωάννης Καποδίστριας, Κερκυραίος και πρώην υπουργός Εξωτερικών του τσάρου, εκλέχθηκε κυβερνήτης από την Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας (1827) και έφτασε στην Ελλάδα τον Ιανουάριο του 1828. Βρήκε ταμείο άδειο και χώρα διαλυμένη, και προσπάθησε να στήσει μέσα σε λίγα χρόνια ό,τι άλλα κράτη έστησαν σε δεκαετίες:

• Νόμισμα, τον φοίνικα, και ένα πρώτο εθνικό χρηματοπιστωτικό ίδρυμα.
• Τακτικό στρατό και στόλο, στη θέση των ατάκτων σωμάτων.
• Σχολεία, το Ορφανοτροφείο της Αίγινας, λοιμοκαθαρτήρια κατά της πανώλης.
• Κεντρική διοίκηση: επάρχους διορισμένους από τον ίδιο, όχι τοπικούς άρχοντες.

Το τελευταίο ήταν και το σημείο σύγκρουσης. Οι Υδραίοι πλοιοκτήτες ζητούσαν αποζημιώσεις για τα πλοία που είχαν ξοδέψει στον Αγώνα, οι Μανιάτες Μαυρομιχαλαίοι τα παλιά τους προνόμια, και πολλοί κατήγγελλαν ότι ο κυβερνήτης κυβερνούσε χωρίς σύνταγμα. Το 1831 ο Μιαούλης ανατίναξε στον Πόρο τη ναυαρχίδα του στόλου για να μην πέσει στα χέρια της κυβέρνησης. Στις 27 Σεπτεμβρίου 1831 (9 Οκτωβρίου με το νέο ημερολόγιο) ο Καποδίστριας δολοφονήθηκε στο Ναύπλιο από τον Κωνσταντίνο και τον Γεώργιο Μαυρομιχάλη. Ακολούθησε ένας χρόνος αναρχίας και εμφύλιων συγκρούσεων.

Στο μεταξύ οι Μεγάλες Δυνάμεις είχαν αναγνωρίσει την ανεξαρτησία με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου (3 Φεβρουαρίου 1830). Το 1832 όρισαν ότι η Ελλάδα θα γίνει βασίλειο, με σύνορο τη γραμμή Άρτας–Βόλου.

Ο Όθωνας: απόλυτη μοναρχία και Βαυαροί

Βασιλιάς ορίστηκε ο Όθωνας, δευτερότοκος γιος του βασιλιά της Βαυαρίας. Έφτασε στο Ναύπλιο στις αρχές του 1833, δεκαεπτά χρονών, και ως την ενηλικίωσή του (1835) κυβέρνησε για λογαριασμό του μια Αντιβασιλεία τριών Βαυαρών. Το 1834 πρωτεύουσα έγινε η Αθήνα, το 1837 ιδρύθηκε το Πανεπιστήμιο.

Το κράτος που χτίστηκε ήταν συγκεντρωτικό, με νομούς και δήμους, δικαστήρια και νομοθεσία κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Είχε όμως τρία βάρη:

Τα πρώτα κόμματα έφεραν τα ονόματα των Δυνάμεων: αγγλικό, γαλλικό, ρωσικό. Δεν ήταν απλά όργανα των ξένων· ήταν συμμαχίες τοπικών ηγετών που ζητούσαν στήριξη από μια πρεσβεία. Το όνομά τους όμως λέει πόσο εξαρτημένη ήταν η πολιτική ζωή.

Η 3η Σεπτεμβρίου 1843 και το Σύνταγμα του 1844

Τη νύχτα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 η φρουρά της Αθήνας, με επικεφαλής τον Δημήτριο Καλλέργη και με τη συμμετοχή πολιτικών και αγωνιστών όπως ο Μακρυγιάννης, συγκεντρώθηκε μπροστά στα ανάκτορα, με το πλήθος να ακολουθεί. Το αίτημα: σύνταγμα. Ο Όθωνας υποχώρησε χωρίς αιματοχυσία και συγκάλεσε Εθνοσυνέλευση.

Το Σύνταγμα του 1844 έκανε την Ελλάδα συνταγματική μοναρχία:

• Νόμους ψήφιζαν η Βουλή, εκλεγμένη, και η Γερουσία, με μέλη ισόβια διορισμένα από τον βασιλιά.
• Ψήφο είχαν σχεδόν όλοι οι ενήλικοι άνδρες με περιουσία ή επάγγελμα, κάτι πολύ ευρύ για την Ευρώπη της εποχής. Οι γυναίκες δεν ψήφιζαν πουθενά.
• Ο βασιλιάς κρατούσε όμως μεγάλη εξουσία: διόριζε και έπαυε υπουργούς, και οι εκλογές συχνά νοθεύονταν από την κυβέρνηση.

Η Μεγάλη Ιδέα

Στην ίδια Εθνοσυνέλευση ο Ιωάννης Κωλέττης μίλησε για τη Μεγάλη Ιδέα: το ελληνικό κράτος ήταν μόνο ένα κομμάτι του ελληνισμού, και αποστολή του ήταν να ενώσει μαζί του όλους τους Έλληνες που ζούσαν ακόμη στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Η Μεγάλη Ιδέα δοκιμάστηκε νωρίς. Στον Κριμαϊκό πόλεμο (1853–1856) ο Όθωνας στήριξε εξεγέρσεις στην Ήπειρο και στη Θεσσαλία, με την ελπίδα ότι η Ρωσία θα νικούσε τους Οθωμανούς. Βρετανία και Γαλλία, σύμμαχοι του σουλτάνου, απάντησαν καταλαμβάνοντας τον Πειραιά (1854–1857). Ο βασιλιάς έγινε δημοφιλής για το όραμα, αλλά ταπεινώθηκε από το αποτέλεσμα.

Η έξωση του Όθωνα (1862)

Στη δεκαετία του 1850 η αντιπολίτευση μεγάλωσε. Ο Όθωνας ήταν καθολικός, δεν είχε διάδοχο, επέμβαινε στις εκλογές και διόριζε κυβερνήσεις της αρεσκείας του. Μια στρατιωτική εξέγερση στο Ναύπλιο το 1862 καταπνίγηκε. Τον Οκτώβριο του 1862, όσο το βασιλικό ζεύγος περιόδευε στην Πελοπόννησο, η Αθήνα εξεγέρθηκε. Ο Όθωνας έφυγε με βρετανικό πλοίο και δεν ξαναγύρισε. Το 1863 νέος βασιλιάς έγινε ο Γεώργιος Α΄, και ως «δώρο» της Βρετανίας τα Επτάνησα ενώθηκαν με την Ελλάδα το 1864.

Από τον Καποδίστρια στην έξωση του Όθωνα

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Πρόσεξε πόσο λίγο κράτησε ο Καποδίστριας σε σχέση με τον Όθωνα. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

ΕξερεύνησεΒάλ' τα σε σειρά

Ο Καποδίστριας στην ΕλλάδαΠρωτόκολλο του ΛονδίνουΔολοφονία του ΚαποδίστριαΟ Όθωνας στο ΝαύπλιοΗ Αθήνα πρωτεύουσα3η ΣεπτεμβρίουΣύνταγμα και Μεγάλη ΙδέαΚατοχή του ΠειραιάΈξωση του Όθωνα

Ο Καποδίστριας στην Ελλάδα · 1828 μ.Χ.Ο πρώτος κυβερνήτης φτάνει τον Ιανουάριο και αρχίζει να στήνει κράτος από το μηδέν.

Καποδίστριας ή Όθωνας;

Σε ποια περίοδο ανήκει;

Κάθε μέτρο ή γεγονός ανήκει είτε στα χρόνια του Καποδίστρια (1828–1831) είτε στη βασιλεία του Όθωνα (1833–1862).

Ποια περίοδος;

Ο φοίνικας, το πρώτο νόμισμα

ΚαποδίστριαςΌθωνας

0 / 7