Δικτατορία και Μεταπολίτευση

Η νύχτα της 21ης Απριλίου 1967

Στα μέσα της δεκαετίας του 1960 η πολιτική ζωή της Ελλάδας ήταν ταραγμένη. Το 1965 μια σύγκρουση του βασιλιά Κωνσταντίνου Β΄ με την κυβέρνηση οδήγησε σε παραίτηση του πρωθυπουργού και σε σειρά από βραχύβιες κυβερνήσεις. Νέες εκλογές είχαν οριστεί για τις 28 Μαΐου 1967.

Δεν έγιναν ποτέ. Τα ξημερώματα της 21ης Απριλίου 1967 μια ομάδα αξιωματικών, με επικεφαλής τους συνταγματάρχες Γεώργιο Παπαδόπουλο και Νικόλαο Μακαρέζο και τον ταξίαρχο Στυλιανό Παττακό, έβγαλε τα τανκς στους δρόμους της Αθήνας. Χρησιμοποίησαν ένα σχέδιο του ΝΑΤΟ για περίπτωση κομμουνιστικής εξέγερσης, το σχέδιο «Προμηθεύς». Μέσα σε λίγες ώρες συνέλαβαν πολιτικούς όλων των παρατάξεων και ανέλαβαν την εξουσία. Οι πραξικοπηματίες έλεγαν ότι έσωζαν τη χώρα από τον κομμουνισμό· οι ιστορικοί δεν έχουν βρει τεκμήρια ότι ετοιμαζόταν τέτοια εξέγερση.

Πώς κυβερνούσε η δικτατορία

Η δικτατορία, που έμεινε γνωστή ως «χούντα», κράτησε επτά χρόνια.

Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος προσπάθησε να ανατρέψει τη χούντα στις 13 Δεκεμβρίου 1967, απέτυχε και έφυγε στη Ρώμη. Το 1969, για να μην αποβληθεί, η Ελλάδα αποχώρησε από το Συμβούλιο της Ευρώπης, όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων διαπίστωσε βασανιστήρια. Η συμφωνία σύνδεσης με την ΕΟΚ «πάγωσε». Οι ΗΠΑ, σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, συνεργάστηκαν με το καθεστώς· πόσο γνώριζαν ή ενθάρρυναν τις κινήσεις του είναι θέμα που οι ιστορικοί εξακολουθούν να ερευνούν.

Η αντίσταση πήρε πολλές μορφές: παράνομες οργανώσεις κάθε πολιτικής απόχρωσης, η απόπειρα του Αλέξανδρου Παναγούλη κατά του Παπαδόπουλου (1968), το κίνημα αξιωματικών του Ναυτικού και το αντιτορπιλικό «Βέλος» (1973), διαδηλώσεις Ελλήνων του εξωτερικού, αλλά και σιωπηλές πράξεις ανθρώπων που αρνήθηκαν να συνεργαστούν.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Το Πολυτεχνείο

Το 1973 ο Παπαδόπουλος επιχείρησε μια ελεγχόμενη «φιλελευθεροποίηση». Τον Ιούνιο κατάργησε τη βασιλεία, και με δημοψήφισμα που έγινε υπό τη δικτατορία (Ιούλιος 1973) έγινε ο ίδιος πρόεδρος. Τον Οκτώβριο διόρισε πολιτική κυβέρνηση και υποσχέθηκε εκλογές. Τα κόμματα όμως έμεναν διαλυμένα και τα μεγάλα θέματα στα χέρια του στρατού.

Οι φοιτητές είχαν ήδη αντιδράσει νωρίτερα το 1973, με την κατάληψη της Νομικής Σχολής. Στις 14 Νοεμβρίου 1973 φοιτητές κατέλαβαν το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο στην Αθήνα. Χιλιάδες πολίτες μαζεύτηκαν γύρω του. Ένας αυτοσχέδιος ραδιοσταθμός εξέπεμπε: «Εδώ Πολυτεχνείο». Το σύνθημα ήταν «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία».

Τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου ένα τανκ έριξε την κεντρική πύλη και ο στρατός εκκένωσε το Πολυτεχνείο. Στις συγκρούσεις εκείνων των ημερών στην Αθήνα σκοτώθηκαν άνθρωποι και τραυματίστηκαν εκατοντάδες. Η ιστορική έρευνα έχει καταγράψει ονομαστικά τουλάχιστον 24 νεκρούς.

Η χούντα δεν έπεσε. Στις 25 Νοεμβρίου 1973 ο ταξίαρχος Δημήτριος Ιωαννίδης, αρχηγός της Στρατιωτικής Αστυνομίας, ανέτρεψε τον Παπαδόπουλο και εγκατέστησε ένα ακόμα σκληρότερο καθεστώς. Η «φιλελευθεροποίηση» τελείωσε.

Κύπρος, Ιούλιος 1974

Η Κύπρος ήταν ανεξάρτητο κράτος από το 1960, με πρόεδρο τον αρχιεπίσκοπο Μακάριο και δύο κοινότητες, Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους, που είχαν ήδη συγκρουστεί βίαια το 1963–1964. Η χούντα του Ιωαννίδη θεωρούσε τον Μακάριο εμπόδιο.

• Στις 15 Ιουλίου 1974 η Εθνική Φρουρά της Κύπρου, με Έλληνες αξιωματικούς και με εντολή από την Αθήνα, μαζί με την οργάνωση ΕΟΚΑ Β΄, έκανε πραξικόπημα εναντίον του Μακαρίου. Ο Μακάριος γλίτωσε και έφυγε από το νησί.
• Στις 20 Ιουλίου 1974 η Τουρκία εισέβαλε στρατιωτικά, επικαλούμενη το δικαίωμά της ως εγγυήτριας δύναμης από τις συνθήκες του 1960.
• Τον Αύγουστο του 1974, αφού ναυάγησαν οι συνομιλίες της Γενεύης, ο τουρκικός στρατός προχώρησε και κατέλαβε περίπου το 37% του νησιού.

Χιλιάδες σκοτώθηκαν ή αγνοούνται. Περίπου 160.000–200.000 Ελληνοκύπριοι έφυγαν ή εκδιώχθηκαν από τον βορρά, και δεκάδες χιλιάδες Τουρκοκύπριοι μετακινήθηκαν προς τον βορρά. Το νησί έμεινε χωρισμένο ως σήμερα. Το 1983 οι Τουρκοκύπριοι ηγέτες ανακήρυξαν στον βορρά κράτος που το αναγνωρίζει μόνο η Τουρκία· το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ κάλεσε όλα τα κράτη να μην το αναγνωρίσουν.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Η Μεταπολίτευση

Η λέξη Μεταπολίτευση σημαίνει «αλλαγή πολιτεύματος» και ονομάζει τη μετάβαση από τη δικτατορία στη δημοκρατία. Μέσα σε έναν χρόνο:

Το Σύνταγμα του 1975, με τις αναθεωρήσεις του, ισχύει ως σήμερα. Η Ελλάδα επέστρεψε στο Συμβούλιο της Ευρώπης το 1974 και ζήτησε το 1975 να γίνει μέλος της ΕΟΚ. Από το 1974 η χώρα δεν έχει γνωρίσει άλλη διακοπή της δημοκρατίας· είναι η μεγαλύτερη συνεχής δημοκρατική περίοδος της ιστορίας της.

Δικτατορία ή Μεταπολίτευση;

Κάθε κάρτα είναι ένα γεγονός ή μέτρο. Ανήκει στα χρόνια της δικτατορίας (1967–1974) ή στη Μεταπολίτευση (1974–1975);

Πού ανήκει;

Εξορίες στη Γυάρο

ΔικτατορίαΜεταπολίτευση

0 / 8

Από το πραξικόπημα στο Σύνταγμα

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Πρόσεξε πόσο πυκνά έρχονται τα γεγονότα το 1973–1975. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

ΕξερεύνησεΒάλ' τα σε σειρά

ΠραξικόπημαΗ δήλωση του ΣεφέρηΠολυτεχνείοΗ χούντα του ΙωαννίδηΠραξικόπημα και εισβολή στην ΚύπροΠτώση της δικτατορίαςΔημοψήφισμα για το πολίτευμαΤο Σύνταγμα του 1975

Πραξικόπημα · 21 Απριλίου 1967Αξιωματικοί με επικεφαλής τους Παπαδόπουλο, Μακαρέζο και Παττακό καταλαμβάνουν την εξουσία.