Η Ελλάδα στην Ευρώπη και στον σύγχρονο κόσμο

Ο δρόμος προς την ΕΟΚ

Το 1957 έξι χώρες της Δυτικής Ευρώπης (Γαλλία, Δυτική Γερμανία, Ιταλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο) ίδρυσαν την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ). Ήθελαν μια κοινή αγορά, και πίσω από αυτήν κάτι μεγαλύτερο: να μην ξαναπολεμήσουν μεταξύ τους χώρες που είχαν συγκρουστεί σε δύο παγκόσμιους πολέμους.

Η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα που συνδέθηκε με την ΕΟΚ, με τη Συμφωνία Σύνδεσης του 1961. Η συμφωνία «πάγωσε» στα χρόνια της δικτατορίας. Μετά το 1974 η χώρα ζήτησε πλήρη ένταξη (1975). Η συνθήκη υπογράφηκε στο Ζάππειο στις 28 Μαΐου 1979, και από την 1η Ιανουαρίου 1981 η Ελλάδα έγινε το δέκατο μέλος της Κοινότητας.

Τι άλλαξε:

• Οι αγρότες πήραν ενισχύσεις από την Κοινή Αγροτική Πολιτική.
• Τα ευρωπαϊκά ταμεία χρηματοδότησαν μεγάλα έργα: δρόμους, το Μετρό της Αθήνας, τη γέφυρα Ρίου – Αντιρρίου, αλλά και σχολεία, νοσοκομεία, αρδευτικά.
• Η χώρα μπήκε σε μια κοινή αγορά, με όλα τα πλεονεκτήματα και τον ανταγωνισμό που φέρνει.
• Και πολιτικά: η συμμετοχή θεωρήθηκε από πολλούς εγγύηση για τη δημοκρατία, λίγα χρόνια μετά τη δικτατορία.

Με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ (υπογραφή 1992) η ΕΟΚ έγινε Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ): εκτός από την οικονομία, κοινή ιθαγένεια, ελεύθερη μετακίνηση, και σχέδιο για κοινό νόμισμα. Το 2004 μπήκαν στην ΕΕ δέκα νέα μέλη, ανάμεσά τους η Κύπρος.

Το ευρώ και οι Ολυμπιακοί Αγώνες

Για να μπει μια χώρα στο κοινό νόμισμα έπρεπε να πετύχει τα κριτήρια του Μάαστριχτ: ανάμεσα σε άλλα, χαμηλό πληθωρισμό, έλλειμμα κάτω από το 3% του ΑΕΠ και δημόσιο χρέος κοντά στο 60% ή σε πτωτική πορεία. Η Ελλάδα έγινε μέλος της ευρωζώνης το 2001, και την 1η Ιανουαρίου 2002 τα κέρματα και τα χαρτονομίσματα του ευρώ αντικατέστησαν τη δραχμή, με ισοτιμία 1 ευρώ = 340,75 δραχμές. Ένα νόμισμα που υπήρχε, με διακοπές, από τα πρώτα χρόνια του κράτους (1832), έγινε ιστορία.

Τον Αύγουστο του 2004 η Αθήνα φιλοξένησε τους Ολυμπιακούς Αγώνες, στην πόλη όπου είχαν γίνει οι πρώτοι σύγχρονοι Αγώνες το 1896. Τα χρόνια πριν από τους Αγώνες, και εν μέρει για χάρη τους, ολοκληρώθηκαν έργα που έμειναν στην πόλη: ο νέος αερολιμένας, η Αττική Οδός, το τραμ, επεκτάσεις του Μετρό. Το κόστος των Αγώνων και η τύχη πολλών αθλητικών εγκαταστάσεων που έμειναν αναξιοποίητες είναι ακόμα θέμα συζήτησης.

Η κρίση χρέους

Το 2008 ξέσπασε στις ΗΠΑ μια παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, που απλώθηκε γρήγορα στην Ευρώπη. Στην Ελλάδα, στα τέλη του 2009 τα στοιχεία για το δημόσιο έλλειμμα αναθεωρήθηκαν προς τα πάνω — τελικά σε πάνω από το 15% του ΑΕΠ — ενώ το χρέος ξεπερνούσε το 120% του ΑΕΠ. Οι αγορές σταμάτησαν να δανείζουν τη χώρα με λογικούς όρους.

Οι συνέπειες ήταν βαριές: το ΑΕΠ μειώθηκε περίπου κατά ένα τέταρτο από το 2008 ως το 2013, μισθοί και συντάξεις περικόπηκαν, και εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι, πολλοί νέοι με σπουδές, έφυγαν για δουλειά στο εξωτερικό.

Γιατί έγινε; Εδώ σταματούν τα γεγονότα και αρχίζουν οι ερμηνείες. Οικονομολόγοι και ιστορικοί συμφωνούν ότι έπαιξαν ρόλο πολλοί παράγοντες, αλλά διαφωνούν για το πόσο βάρος έχει ο καθένας, και για το αν οι συνταγές που εφαρμόστηκαν ήταν οι κατάλληλες.

Οι παράγοντες της κρίσης: από πού ήρθαν;

Κάθε κάρτα είναι ένας παράγοντας που αναφέρουν οι μελετητές. Οφείλεται κυρίως σε κάτι μέσα στη χώρα ή σε κάτι πέρα από αυτήν; (Το πόσο μέτρησε ο καθένας είναι άλλο, πιο δύσκολο ερώτημα.)

Από πού ήρθε;

Μεγάλα δημόσια ελλείμματα για πολλά χρόνια

Μέσα στη χώραΕυρωζώνη και διεθνής οικονομία

0 / 8

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Μετανάστευση: από χώρα που στέλνει σε χώρα που δέχεται

Για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα η Ελλάδα ήταν χώρα αποδημίας. Από τη δεκαετία του 1950 ως τη δεκαετία του 1970 περίπου ένα εκατομμύριο Έλληνες έφυγαν για δουλειά, κυρίως στη Δυτική Γερμανία, στην Αυστραλία και στις ΗΠΑ.

Μετά την πτώση του κομμουνισμού (1989–1991) η εικόνα αντιστράφηκε: ήρθαν μετανάστες, κυρίως από την Αλβανία και από άλλες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Στην απογραφή του 2001 οι αλλοδαποί ήταν περίπου το 7% του πληθυσμού.

Το 2015, με τον πόλεμο στη Συρία στο αποκορύφωμά του, πάνω από 850.000 άνθρωποι έφτασαν από τη θάλασσα στα ελληνικά νησιά, κυρίως στη Λέσβο, σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες. Οι περισσότεροι έρχονταν από τη Συρία, το Αφγανιστάν και το Ιράκ και συνέχιζαν για τη Βόρεια Ευρώπη. Πολλοί πνίγηκαν στο πέρασμα. Κάτοικοι των νησιών και εθελοντές βοήθησαν, και το ζήτημα έγινε από τα δυσκολότερα θέματα συνεννόησης μέσα στην ΕΕ.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Το κλίμα: μια πρόκληση χωρίς σύνορα

Η επιστημονική κοινότητα συμφωνεί ότι η Γη θερμαίνεται κυρίως εξαιτίας των αερίων θερμοκηπίου που εκπέμπουν οι ανθρώπινες δραστηριότητες, και ότι αυτό κάνει τους καύσωνες πιο συχνούς και πιο έντονους. Στη Μεσόγειο η θέρμανση είναι ταχύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο.

Η Ελλάδα το έζησε με καταστροφικές πυρκαγιές, όπως στο Μάτι το 2018, με πάνω από 100 νεκρούς, στην Εύβοια το 2021 και στον Έβρο το 2023, και με πλημμύρες, όπως με την κακοκαιρία Daniel στη Θεσσαλία τον Σεπτέμβριο του 2023. Καμία καταστροφή δεν εξηγείται μόνο από το κλίμα — παίζουν ρόλο και η πρόληψη, η δόμηση, η οργάνωση — αλλά το κλίμα κάνει τις συνθήκες πιο επικίνδυνες.

Με τη Συμφωνία του Παρισιού (2015) σχεδόν όλα τα κράτη του κόσμου δεσμεύτηκαν να κρατήσουν την άνοδο της θερμοκρασίας αρκετά κάτω από τους 2 βαθμούς πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα και να προσπαθήσουν για 1,5 βαθμό. Η ΕΕ έβαλε στόχο να γίνει κλιματικά ουδέτερη ως το 2050. Το πώς θα μοιραστεί το κόστος αυτής της αλλαγής είναι από τα μεγάλα ερωτήματα της γενιάς σας.

Η Ελλάδα στην Ευρώπη, 1961–2018

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Πρόσεξε πόσο μακρύς ήταν ο δρόμος από τη σύνδεση ως την πλήρη ένταξη. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

ΕξερεύνησεΒάλ' τα σε σειρά

Συμφωνία ΣύνδεσηςΈνταξη στην ΕΟΚΣυνθήκη του ΜάαστριχτΤο ευρώ στις τσέπεςΟλυμπιακοί Αγώνες της ΑθήναςΠρώτο πρόγραμμα στήριξηςΠροσφυγική κρίσηΤέλος των προγραμμάτων

Συμφωνία Σύνδεσης · 1961 μ.Χ.Η Ελλάδα γίνεται η πρώτη χώρα που συνδέεται με την ΕΟΚ. Η συμφωνία παγώνει στη δικτατορία.