Η Βιομηχανική Επανάσταση

Μια επανάσταση χωρίς οδοφράγματα

Την ίδια εποχή που η Γαλλία άλλαζε πολίτευμα, στη Βρετανία άλλαζε κάτι πιο αθόρυβο: ο τρόπος που παράγονταν τα πράγματα. Για χιλιάδες χρόνια η ενέργεια για τη δουλειά ερχόταν από τους μυς ανθρώπων και ζώων, από τον αέρα και από το νερό. Από τα μέσα περίπου του 18ου αιώνα, μηχανές που κινούνταν με κάρβουνο άρχισαν να κάνουν δουλειά που πριν χρειαζόταν δεκάδες χέρια.

Οι ιστορικοί δεν συμφωνούν σε μια ακριβή ημερομηνία αρχής· οι περισσότεροι μιλούν για τις δεκαετίες ανάμεσα στο 1760 και στο 1830 ως την πρώτη φάση. Σε αυτό το διάστημα η Βρετανία έγινε το «εργαστήριο του κόσμου».

Γιατί στη Βρετανία;

Καμία αιτία μόνη της δεν αρκεί. Η Βρετανία συγκέντρωνε πολλές μαζί:

Ένα μέρος του πλούτου αυτού είχε σκοτεινή πηγή. Το βαμβάκι που έγνεθαν τα εργοστάσια του Μάντσεστερ ερχόταν σε μεγάλο βαθμό από φυτείες όπου δούλευαν σκλάβοι, στην Καραϊβική και αργότερα στον αμερικανικό Νότο, και τα βρετανικά λιμάνια είχαν πλουτίσει και από το δουλεμπόριο.

Μηχανές, ατμός, σιδηρόδρομοι

Οι εφευρέσεις έρχονταν σαν αλυσίδα: η μία έλυνε ένα πρόβλημα και δημιουργούσε το επόμενο.

Υφάσματα. Η ιπτάμενη σαΐτα (1733) έκανε τους υφαντές πιο γρήγορους, και τότε έλειψε νήμα. Η «Τζένη» του Χάργκριβς (περίπου 1764) και η υδροκίνητη κλωστική μηχανή του Άρκραϊτ (1769) έδωσαν νήμα σε ποσότητες, και τότε χρειάστηκαν μηχανικοί αργαλειοί. Ο Άρκραϊτ έστησε και ένα από τα πρώτα εργοστάσια: ένα κτίριο με μηχανές, εργάτες σε βάρδιες και ωράριο.

Ενέργεια. Η ατμομηχανή του Νιούκομεν (1712) αντλούσε νερό από τα ορυχεία, αλλά έκαιγε πολύ κάρβουνο. Ο Τζέιμς Βατ τη βελτίωσε (δίπλωμα το 1769) και στη δεκαετία του 1780 την έκανε να γυρίζει τροχούς. Από τότε ένα εργοστάσιο δεν χρειαζόταν να είναι δίπλα σε ποτάμι.

Σίδηρος. Ο Άμπραχαμ Ντάρμπι έλιωσε σίδηρο με κοκ, καύσιμο από κάρβουνο, αντί για ξυλοκάρβουνο (1709). Τα δάση της Βρετανίας δεν έφταναν πια για τις ανάγκες.

Μεταφορές. Κανάλια, και ύστερα ο σιδηρόδρομος: η γραμμή Λίβερπουλ–Μάντσεστερ (1830), με ατμομηχανές του Τζορτζ Στίβενσον, ήταν η πρώτη που συνέδεσε δύο μεγάλες πόλεις με τακτικά δρομολόγια ατμοκίνητων τρένων για επιβάτες και εμπορεύματα.

Ποια εφεύρεση έλυσε ποιο πρόβλημα;

Διάλεξε ένα πρόβλημα της εποχής και μετά μια εφεύρεση. Το σκεπτικό κάθε ζευγαριού εμφανίζεται από κάτω.

Το πρόβλημα

Οι υφαντές ζητούν περισσότερο νήμα από όσο προλαβαίνουν να γνέσουν οι κλώστριες με το χέρι.Τα ορυχεία κάρβουνου πλημμυρίζουν όσο πιο βαθιά σκάβουν.Το ξυλοκάρβουνο για τα καμίνια του σιδήρου λιγοστεύει μαζί με τα δάση.Ένας εργοστασιάρχης θέλει να χτίσει το εργοστάσιό του μέσα στην πόλη, μακριά από ποτάμι.Το βαμβάκι και το κάρβουνο πρέπει να φτάνουν γρήγορα και φτηνά από το λιμάνι στα εργοστάσια.

Η εφεύρεση

Κλωστικές μηχανέςΑτμομηχανήΣίδηρος με κοκΣιδηρόδρομος

Το λύνειΣωστά. Η «Τζένη» και η μηχανή του Άρκραϊτ έγνεθαν πολλά νήματα μαζί.

Η ζωή στο εργοστάσιο και στην πόλη

Το εργοστάσιο άλλαξε τον χρόνο της δουλειάς. Ο τεχνίτης στο σπίτι του δούλευε με τον ρυθμό της οικογένειας και των εποχών· ο εργάτης δούλευε με τον ρυθμό της μηχανής και του ρολογιού, 12 έως 14 ώρες τη μέρα, έξι μέρες τη βδομάδα, με πρόστιμα για κάθε καθυστέρηση. Στα κλωστοϋφαντουργεία δούλευαν πολλές γυναίκες και παιδιά, γιατί πληρώνονταν λιγότερο και τα μικρά χέρια χωρούσαν ανάμεσα στις μηχανές.

Οι πόλεις μεγάλωσαν πιο γρήγορα από όσο μπορούσαν να χτιστούν σπίτια, αποχετεύσεις και νερό. Στις εργατικές συνοικίες οικογένειες ζούσαν σε ένα δωμάτιο ή σε υπόγεια, και η χολέρα ξέσπασε ξανά και ξανά, με μεγάλες επιδημίες το 1832 και το 1849. Ο καπνός από τα κάρβουνα σκέπαζε τις πόλεις.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Οι εργάτες απαντούν

Οι εργάτες δεν δέχτηκαν τις νέες συνθήκες παθητικά. Οι απαντήσεις τους άλλαξαν με τον καιρό:

• Οι λουδίτες (1811–1816) έσπαζαν μηχανές σε περιοχές της κεντρικής και βόρειας Αγγλίας. Δεν μισούσαν κάθε τεχνολογία· διαμαρτύρονταν για μηχανές που τους άφηναν χωρίς δουλειά ή κατέβαζαν τα μεροκάματα. Το κράτος απάντησε με στρατό, και το σπάσιμο μηχανών έγινε έγκλημα που τιμωρούνταν με θάνατο.
• Τα συνδικάτα έγιναν νόμιμα στη Βρετανία το 1824, αν και για πολλά χρόνια ακόμα οι απεργοί διώκονταν συχνά.
• Ο χαρτισμός (περίπου 1838–1848) μάζεψε εκατομμύρια υπογραφές για τη «Χάρτα του Λαού»: ψήφο για όλους τους άνδρες, μυστική ψηφοφορία, βουλευτές χωρίς περιουσιακά κριτήρια. Τότε απορρίφθηκε· τα περισσότερα αιτήματά του έγιναν νόμος τις επόμενες δεκαετίες.
• Νέες ιδέες: ο σοσιαλισμός υποστήριξε ότι ο πλούτος που παρήγαγαν οι εργάτες έπρεπε να μοιράζεται πιο δίκαια. Το 1848 ο Καρλ Μαρξ και ο Φρίντριχ Ένγκελς δημοσίευσαν το Κομμουνιστικό Μανιφέστο.

Η εξάπλωση

Από τη Βρετανία η εκβιομηχάνιση πέρασε στο Βέλγιο, στη βόρεια Γαλλία, στη Γερμανία και στις ΗΠΑ. Γύρω στο 1870 ξεκίνησε μια δεύτερη φάση, που οι ιστορικοί λένε Δεύτερη Βιομηχανική Επανάσταση: ηλεκτρισμός, φθηνό ατσάλι, χημικά, πετρέλαιο και μηχανές εσωτερικής καύσης. Στην Ελλάδα η εκβιομηχάνιση ήρθε αργά και σε μικρή κλίμακα· ο πρώτος σιδηρόδρομος, Αθήνα– Πειραιάς, λειτούργησε το 1869.

Από το κοκ στον σιδηρόδρομο

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Πρόσεξε πόσο αραιά είναι στην αρχή και πόσο πυκνώνουν μετά το 1760. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

ΕξερεύνησεΒάλ' τα σε σειρά

Σίδηρος με κοκΑτμομηχανή του ΝιούκομενΗ «Τζένη»Άρκραϊτ και ΒατΟι λουδίτεςΛίβερπουλ–ΜάντσεστερΝόμος για τα εργοστάσιαΚομμουνιστικό Μανιφέστο

Σίδηρος με κοκ · 1709 μ.Χ.Ο Άμπραχαμ Ντάρμπι λιώνει σίδηρο με καύσιμο από ορυκτό κάρβουνο.