Το τέλος της αποικιοκρατίας και ο Τρίτος Κόσμος

Από 51 σε 127 μέσα σε είκοσι πέντε χρόνια

Όταν ιδρύθηκε ο ΟΗΕ, το 1945, είχε 51 μέλη. Το 1970 είχε 127. Τα περισσότερα από τα νέα μέλη ήταν πρώην αποικίες της Ασίας και της Αφρικής. Οι αυτοκρατορίες που οι Ευρωπαίοι είχαν χτίσει σε έναν αιώνα διαλύθηκαν σε μία γενιά. Η διαδικασία αυτή λέγεται αποαποικιοποίηση.

Τα κράτη-μέλη του ΟΗΕ, στο τέλος κάθε χρονιάς

Επίσημα στοιχεία του ΟΗΕ. Βρες ανάμεσα σε ποιες δύο χρονιές έγινε το μεγαλύτερο άλμα, και σκέψου ποια ήπειρος το έφερε.

02040608010012014051607699117127

194519501955196019651970

Τα περισσότερα μέλη

1970

Τα λιγότερα μέλη

1945

Άθροισμα (δεν έχει νόημα εδώ)

530

Πόσα μέλη προστέθηκαν από το 1945 ως το 1970

76

Γιατί τόσο γρήγορα μετά το 1945;

• Η Ευρώπη βγήκε εξαντλημένη από τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Η Βρετανία και η Γαλλία δεν είχαν πια τα χρήματα ούτε τη δύναμη να κρατούν με τη βία εκατομμύρια ανθρώπους που ζητούσαν ανεξαρτησία.
• Ο μύθος του ανίκητου Ευρωπαίου έσπασε. Το 1942 η Ιαπωνία πήρε μέσα σε λίγους μήνες τη Σιγκαπούρη, την Ινδονησία και τις Φιλιππίνες από τους Βρετανούς, τους Ολλανδούς και τους Αμερικανούς. Εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες από τις αποικίες είχαν πολεμήσει για την «ελευθερία» της Ευρώπης, και ρωτούσαν γιατί δεν ίσχυε και γι' αυτούς.
• Οι δύο υπερδυνάμεις ήταν, η καθεμιά για τους δικούς της λόγους, αντίθετες στις παλιές αυτοκρατορίες: οι ΗΠΑ ως πρώην αποικία, η ΕΣΣΔ ως εχθρός του «ιμπεριαλισμού». Και ο Χάρτης του ΟΗΕ μιλούσε για την αυτοδιάθεση των λαών.
• Τα εθνικά κινήματα είχαν ωριμάσει. Τα οδηγούσαν συχνά άνθρωποι που είχαν σπουδάσει στα πανεπιστήμια της ίδιας της μητρόπολης, και χρησιμοποιούσαν τις ιδέες της εναντίον της.

Δρόμοι προς την ανεξαρτησία

Ινδία: η μη βία και ο διαμελισμός

Το Ινδικό Εθνικό Κογκρέσο ζητούσε από τα τέλη του 19ου αιώνα περισσότερη αυτοδιοίκηση. Ο Μαχάτμα Γκάντι το έκανε μαζικό κίνημα με μια νέα μέθοδο: την ειρηνική ανυπακοή. Οι Ινδοί μποϊκοτάρισαν τα βρετανικά υφάσματα, αρνήθηκαν να υπακούσουν σε άδικους νόμους, και δέχτηκαν τις συλλήψεις χωρίς να απαντήσουν με βία. Στην «Πορεία του Αλατιού» (1930) ο Γκάντι περπάτησε περίπου 380 χιλιόμετρα ως τη θάλασσα για να φτιάξει αλάτι, παραβιάζοντας το βρετανικό μονοπώλιο.

Μετά τον πόλεμο η Βρετανία αποφάσισε να φύγει. Η Μουσουλμανική Λίγκα όμως, με αρχηγό τον Τζινά, φοβόταν ότι οι μουσουλμάνοι θα ήταν μειοψηφία σε μια ενιαία Ινδία, και ζητούσε δικό τους κράτος. Στις 14 και 15 Αυγούστου 1947 γεννήθηκαν δύο κράτη, το Πακιστάν και η Ινδία. Τα νέα σύνορα χαράχτηκαν βιαστικά, σε λίγες εβδομάδες. Ακολούθησε μια από τις μεγαλύτερες μετακινήσεις πληθυσμών της ιστορίας: 12 έως 20 εκατομμύρια άνθρωποι, Ινδουιστές και Σιχ προς την Ινδία, μουσουλμάνοι προς το Πακιστάν. Στις συγκρούσεις σκοτώθηκαν, κατά τις εκτιμήσεις των ιστορικών, από 200.000 ως 2.000.000 άνθρωποι. Τον Ιανουάριο του 1948 ο Γκάντι δολοφονήθηκε από έναν Ινδουιστή εθνικιστή.

Αλγερία: ένας πόλεμος οκτώ χρόνων

Η Αλγερία δεν ήταν για τη Γαλλία απλή αποικία: ήταν επίσημα μέρος της Γαλλίας, και ζούσε εκεί σχεδόν ένα εκατομμύριο Ευρωπαίοι άποικοι. Το 1954 το Μέτωπο Εθνικής Απελευθέρωσης (FLN) άρχισε ένοπλο αγώνα. Ο πόλεμος ήταν σκληρός και από τις δύο πλευρές: ο γαλλικός στρατός χρησιμοποίησε βασανιστήρια και μετακίνησε βίαια εκατοντάδες χιλιάδες χωρικούς· το FLN χτύπησε και αμάχους, Ευρωπαίους και Αλγερινούς που θεωρούσε συνεργάτες. Ο πρόεδρος Ντε Γκωλ τελικά διαπραγματεύτηκε. Με τις Συμφωνίες του Εβιάν (Μάρτιος 1962) και δύο δημοψηφίσματα, η Αλγερία έγινε ανεξάρτητη τον Ιούλιο του 1962.

Οι νεκροί Αλγερινοί υπολογίζονται από τους ιστορικούς από 400.000 ως 1.500.000. Σκοτώθηκαν περίπου 25.000 Γάλλοι στρατιώτες. Σχεδόν 900.000 Ευρωπαίοι έφυγαν για τη Γαλλία μέσα σε λίγους μήνες, και πολλοί Αλγερινοί που είχαν πολεμήσει με τον γαλλικό στρατό, οι χαρκί, σκοτώθηκαν ως «προδότες».

Γκάνα και η «χρονιά της Αφρικής»

Στη βρετανική αποικία της Χρυσής Ακτής ο Κουάμε Νκρούμα οργάνωσε απεργίες και μποϊκοτάζ, φυλακίστηκε, και κέρδισε τις εκλογές που δέχτηκαν να κάνουν οι Βρετανοί. Το 1957 η αποικία έγινε ανεξάρτητη με το όνομα Γκάνα: η πρώτη αποικία της υποσαχάριας Αφρικής που κέρδισε την ανεξαρτησία της. Το 1960, τη «χρονιά της Αφρικής», έγιναν ανεξάρτητα 17 αφρικανικά κράτη, τα περισσότερα πρώην γαλλικές αποικίες. Οι πορτογαλικές αποικίες (Αγκόλα, Μοζαμβίκη) κέρδισαν την ανεξαρτησία τους μόνο το 1975, μετά από μακρούς πολέμους και την πτώση της δικτατορίας στην ίδια την Πορτογαλία.

Ποιος δρόμος οδήγησε στην ανεξαρτησία;

Διάλεξε μια χώρα και μετά τον δρόμο που περιγράφει καλύτερα πώς έγινε ανεξάρτητη. Το σκεπτικό εμφανίζεται από κάτω.

Η χώρα

Ινδία, 1947Αλγερία, 1962Γκάνα, 1957Μοζαμβίκη, 1975

Ο δρόμος

Ειρηνική ανυπακοή και διαπραγμάτευσηΜακρύς πόλεμος ανεξαρτησίαςΕκλογές μέσα στην αποικίαΑλλαγή καθεστώτος στη μητρόπολη

Ο δρόμος

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Ο «Τρίτος Κόσμος» και οι Αδέσμευτοι

Το 1952 ο Γάλλος δημογράφος Αλφρέντ Σοβί ονόμασε «Τρίτο Κόσμο» τις φτωχές χώρες της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής, που δεν ανήκαν ούτε στον δυτικό ούτε στον ανατολικό συνασπισμό. Τον όρο τον εμπνεύστηκε από την «Τρίτη Τάξη» της Γαλλικής Επανάστασης: όπως εκείνη, ήταν οι πολλοί που δεν είχαν φωνή.

Το 1955, στη Διάσκεψη του Μπαντούνγκ της Ινδονησίας, 29 χώρες της Ασίας και της Αφρικής καταδίκασαν την αποικιοκρατία. Το 1961 στο Βελιγράδι ιδρύθηκε το Κίνημα των Αδεσμεύτων, με πρωταγωνιστές τον Νεχρού της Ινδίας, τον Νάσερ της Αιγύπτου και τον Τίτο της Γιουγκοσλαβίας: χώρες που ήθελαν να μη διαλέξουν στρατόπεδο στον Ψυχρό πόλεμο.

Στην πράξη, ο Ψυχρός πόλεμος έφτασε και εκεί. Οι υπερδυνάμεις στήριζαν κυβερνήσεις και αντάρτες σε πολλές νέες χώρες, όπως στο Κονγκό, όπου ο πρώτος πρωθυπουργός Πατρίς Λουμούμπα δολοφονήθηκε το 1961, λίγους μήνες μετά την ανεξαρτησία.

Τι βρήκαν μετά την ανεξαρτησία

Η εικόνα δεν είναι μόνο σκοτεινή. Πολλές πρώην αποικίες, όπως η Ινδία, έγιναν σταθερές δημοκρατίες· άλλες, όπως η Νότια Κορέα, η Μαλαισία και η Σιγκαπούρη, έγιναν πλούσιες χώρες. Ο αναλφαβητισμός και η θνησιμότητα των παιδιών έπεσαν πολύ σε όλο τον κόσμο.