Οι τρεις εξουσίες

Τρεις λειτουργίες, όχι τρία στεγανά

Στο Δημοτικό έμαθες ότι η εξουσία χωρίζεται σε νομοθετική, εκτελεστική και δικαστική, για να μην τις κρατάει όλες ο ίδιος. Η ιδέα είναι παλιά: τη διατύπωσε καθαρά ο Μοντεσκιέ το 1748, και την έβαλαν στα συντάγματά τους οι επαναστάσεις του 18ου αιώνα. Εδώ θα δεις πώς λειτουργεί στην πράξη στην Ελλάδα. Το άρθρο 26 του Συντάγματος ορίζει:

Πρόσεξε δύο πράγματα. Ο Πρόεδρος εμφανίζεται σε δύο λειτουργίες. Και η κυβέρνηση, που ανήκει στην εκτελεστική, βγαίνει από την πλειοψηφία της Βουλής, που ανήκει στη νομοθετική. Η διάκριση στην Ελλάδα είναι λειτουργική: οι εξουσίες χωρίζονται, αλλά και συνεργάζονται και ελέγχουν η μία την άλλη. Το πολίτευμα λέγεται κοινοβουλευτικό ακριβώς γι' αυτό.

Η Βουλή: νόμοι και έλεγχος

Η Βουλή έχει 300 βουλευτές και δύο μεγάλες δουλειές.

Ψηφίζει τους νόμους. Νόμο μπορούν να προτείνουν η κυβέρνηση (νομοσχέδιο) και οι βουλευτές (πρόταση νόμου) (άρθρο 73). Στην πράξη σχεδόν όλοι οι νόμοι ξεκινούν ως νομοσχέδια της κυβέρνησης. Πριν φτάσουν στη Βουλή συνήθως μπαίνουν σε δημόσια διαβούλευση στο διαδίκτυο, όπου ο καθένας μπορεί να σχολιάσει.

Η διαδρομή ενός νόμου

Βάλε τα βήματα στη σειρά που ακολουθεί ένα νομοσχέδιο της κυβέρνησης ως ότου γίνει νόμος του κράτους.

Πάτα τα βήματα με τη σειρά.

Η αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή το επεξεργάζεταιΔημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) και ισχύειΤο υπουργείο γράφει το σχέδιο και το βάζει σε δημόσια διαβούλευσηΗ Ολομέλεια το συζητά και το ψηφίζειΟ Πρόεδρος της Δημοκρατίας το εκδίδει μέσα σε έναν μήναΗ κυβέρνηση καταθέτει το νομοσχέδιο στη Βουλή, με αιτιολογική έκθεση

Η σειρά σου

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4
5. 5
6. 6

ΈλεγχοςΑπό την αρχή

Ελέγχει την κυβέρνηση. Το άρθρο 84 λέει ότι η κυβέρνηση οφείλει να έχει την εμπιστοσύνη της Βουλής. Μέσα σε 15 μέρες από την ορκωμοσία του Πρωθυπουργού ζητά ψήφο εμπιστοσύνης. Η αντιπολίτευση μπορεί να καταθέσει πρόταση δυσπιστίας, αν την υπογράψει τουλάχιστον το ένα έκτο των βουλευτών (50). Αν περάσει, η κυβέρνηση φεύγει. Ο καθημερινός έλεγχος γίνεται με ερωτήσεις και επερωτήσεις προς τους υπουργούς, και με εξεταστικές επιτροπές για σοβαρές υποθέσεις.

Η κυβέρνηση

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διορίζει Πρωθυπουργό τον αρχηγό του κόμματος που έχει την απόλυτη πλειοψηφία στη Βουλή (άρθρο 37). Αν κανένα κόμμα δεν την έχει, δίνει διερευνητική εντολή στον αρχηγό του πρώτου, μετά του δεύτερου και του τρίτου κόμματος, τρεις μέρες στον καθένα, για να βρεθεί κυβέρνηση που θα έχει την εμπιστοσύνη της Βουλής. Αν δεν βρεθεί, γίνονται νέες εκλογές.

Η κυβέρνηση (Πρωθυπουργός και υπουργοί) κυβερνά: εφαρμόζει τους νόμους, διοικεί τα υπουργεία, φτιάχνει τον προϋπολογισμό, χαράζει εξωτερική πολιτική. Είναι η πιο ισχυρή εξουσία στην καθημερινή ζωή, και γι' αυτό η πιο ελεγχόμενη.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας

Ο Πρόεδρος είναι ο ρυθμιστής του πολιτεύματος (άρθρο 30). Δεν κυβερνά: οι περισσότερες πράξεις του χρειάζονται υπογραφή και του αρμόδιου υπουργού, που αναλαμβάνει την ευθύνη. Εκλέγεται από τη Βουλή για πέντε χρόνια και μπορεί να επανεκλεγεί μία φορά. Πρέπει να έχει κλείσει τα 40.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Τα δικαστήρια

Η δικαιοσύνη απονέμεται από τακτικούς δικαστές που έχουν λειτουργική και προσωπική ανεξαρτησία (άρθρο 87): υπακούουν μόνο στο Σύνταγμα και στους νόμους, και δεν μπορούν να απολυθούν επειδή μια απόφασή τους δεν άρεσε στην κυβέρνηση. Οι συνεδριάσεις είναι δημόσιες και κάθε απόφαση πρέπει να είναι αιτιολογημένη (άρθρο 93).

Το Ελεγκτικό Συνέδριο ελέγχει πώς ξοδεύεται το δημόσιο χρήμα. Και κάτι που λίγες χώρες έχουν έτσι: κάθε ελληνικό δικαστήριο υποχρεούται να μην εφαρμόζει νόμο που είναι αντίθετος στο Σύνταγμα (άρθρο 93 παρ. 4). Έτσι η δικαστική εξουσία ελέγχει και τη νομοθετική.

Χωριστές, αλλά δεμένες

Πάτα μια λειτουργία για να δεις πώς ελέγχει τις άλλες δύο. Μετά διάλεξε σε ποια λειτουργία ανήκει κάθε πράξη.

Πάτα μια λειτουργία

ΝομοθετικήΒουλή και Πρόεδρος της Δημοκρατίας

ΕκτελεστικήΠρόεδρος της Δημοκρατίας και Κυβέρνηση

Δικαστικήδικαστήρια

Νομοθετική — πώς ελέγχει τις άλλες

1. 1→ Εκτελεστική: η κυβέρνηση χρειάζεται ψήφο εμπιστοσύνης και φεύγει αν περάσει πρόταση δυσπιστίας (άρθρο 84)· ο καθημερινός έλεγχος γίνεται με ερωτήσεις, επερωτήσεις και εξεταστικές επιτροπές.

Σε ποια λειτουργία ανήκει;

Κρίνει μια διαφορά πολίτη με την εφορία

ΝομοθετικήΕκτελεστικήΔικαστική

0 / 8

Ποιος έχει την αρμοδιότητα;

Διάλεξε μια πράξη και μετά το όργανο που την κάνει σύμφωνα με το Σύνταγμα.

Πράξη

Ψηφίζει τον νόμο για τον νέο κώδικα οδικής κυκλοφορίας.Αποφασίζει ότι ένα πρόστιμο που επέβαλε ένας Δήμος σε πολίτη ήταν παράνομο.Αναπέμπει στη Βουλή έναν νόμο, εξηγώντας γιατί πρέπει να ξανασυζητηθεί.Καταρτίζει τον κρατικό προϋπολογισμό και τον φέρνει για ψήφιση.Αφαιρεί την εμπιστοσύνη της από την κυβέρνηση με πρόταση δυσπιστίας.

Ποιος την κάνει;

ΒουλήΚυβέρνησηΠρόεδρος της ΔημοκρατίαςΔικαστήρια

Ποιος την κάνει;

Η Βουλή των Εφήβων

Από το σχολικό έτος 1995–96 η Βουλή των Ελλήνων, μαζί με το Υπουργείο Παιδείας, οργανώνει τη Βουλή των Εφήβων. Ομάδες μαθητών Λυκείου δουλεύουν όλη τη χρονιά ένα θέμα στο σχολείο τους, και εκπρόσωποί τους, από την Ελλάδα, την Κύπρο και ελληνικά σχολεία του εξωτερικού, συνεδριάζουν το καλοκαίρι στην αίθουσα της Ολομέλειας. Συζητούν, κάνουν ερωτήσεις, ψηφίζουν, με τους κανόνες της πραγματικής Βουλής. Αν σε ενδιαφέρει, ρώτα το σχολείο σου όταν πας Λύκειο.