Κοινωνικά δικαιώματα και υποχρεώσεις

Από το «άσε με» στο «βοήθησέ με»

Τα ατομικά δικαιώματα του προηγούμενου μαθήματος ζητούν από το κράτος να μείνει μακριά: να μη σε συλλάβει αυθαίρετα, να μη λογοκρίνει, να μη μπει στο σπίτι σου. Η ελευθερία όμως δεν αρκεί σε κάποιον που δεν μπορεί να πάει σχολείο, που αρρώστησε και δεν έχει γιατρό, που έχασε τη δουλειά του. Τον 19ο και τον 20ό αιώνα, με τη βιομηχανική επανάσταση, τα εργατικά κινήματα και τις κρίσεις, διαμορφώθηκε μια δεύτερη ομάδα δικαιωμάτων, που ζητά από το κράτος να κάνει κάτι: τα κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα το λέει στο άρθρο 25 παρ. 1: η Ελλάδα είναι κοινωνικό κράτος δικαίου. Κράτος δικαίου, γιατί όλοι, και η εξουσία, υπακούουν στους νόμους. Κοινωνικό, γιατί η Πολιτεία έχει χρέος να φροντίζει για συνθήκες ζωής με αξιοπρέπεια για όλους.

Τα κοινωνικά δικαιώματα του Συντάγματος

Παιδεία (άρθρο 16). Η παιδεία είναι «βασική αποστολή του Κράτους». Όλοι έχουν δικαίωμα δωρεάν παιδείας σε όλες τις βαθμίδες, στα κρατικά σχολεία και πανεπιστήμια. Το Σύνταγμα ορίζει τουλάχιστον εννέα χρόνια υποχρεωτικής φοίτησης· με νόμο, από το 2020–21 είναι έντεκα σε όλη τη χώρα: δύο χρόνια νηπιαγωγείο από τα 4, έξι Δημοτικό, τρία Γυμνάσιο. Γι' αυτό η Γ΄ Γυμνασίου που βγάζεις φέτος είναι η τελευταία υποχρεωτική τάξη.

Υγεία και πρόνοια (άρθρα 5 και 21). Καθένας έχει δικαίωμα στην προστασία της υγείας του. Το κράτος μεριμνά για την υγεία, προστατεύει την οικογένεια, την παιδική ηλικία, τη νεότητα, τα γηρατειά και την αναπηρία, φροντίζει για στέγη όσων δεν έχουν, και από την αναθεώρηση του 2019 μεριμνά για αξιοπρεπή διαβίωση όλων μέσα από ένα σύστημα ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος. Τα άτομα με αναπηρία έχουν δικαίωμα σε μέτρα για αυτονομία και συμμετοχή.

Εργασία (άρθρα 22 και 23). Η εργασία είναι δικαίωμα, και το κράτος φροντίζει να υπάρχουν συνθήκες απασχόλησης για όλους. Ισχύει ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας, ανεξάρτητα από φύλο. Η αναγκαστική εργασία απαγορεύεται. Οι εργαζόμενοι έχουν κοινωνική ασφάλιση, μπορούν να ιδρύουν συνδικάτα, και η απεργία είναι δικαίωμα, με περιορισμούς για ορισμένα επαγγέλματα (οι δικαστές και τα σώματα ασφαλείας δεν απεργούν).

Περιβάλλον (άρθρο 24). Η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος είναι υποχρέωση του Κράτους και δικαίωμα του καθενός, με βάση την αρχή της αειφορίας: να μην παίρνουμε από τη φύση περισσότερα από όσα μπορεί να ξαναδώσει.

Οι υποχρεώσεις του πολίτη

Τα δικαιώματα κάποιου στηρίζονται στις υποχρεώσεις των άλλων. Σχολεία και νοσοκομεία πληρώνονται από φόρους. Η δημοκρατία κρατιέται όταν οι πολίτες συμμετέχουν. Το Σύνταγμα ορίζει:

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Τι ζητά το Σύνταγμα;

Κάθε κάρτα είναι μια διάταξη του Συντάγματος. Ζητά από το κράτος να μην επεμβαίνει, ζητά από το κράτος να παρέχει, ή είναι υποχρέωση του πολίτη;

Πού ανήκει;

Άσυλο της κατοικίας

Το κράτος να μην επεμβαίνειΤο κράτος να παρέχειΥποχρέωση του πολίτη

0 / 9