Η Ευρωπαϊκή Ένωση
Πώς φτιάχτηκε, τα όργανά της, και τι σημαίνει να είσαι Ευρωπαίος πολίτης.
35 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να περιγράφεις τους σταθμούς της ευρωπαϊκής ενοποίησης, από την ΕΚΑΧ του 1951 ως την ΕΕ των 27.
- Να εξηγείς τι κάνει κάθε θεσμικό όργανο της ΕΕ και πώς ψηφίζεται ένας ευρωπαϊκός νόμος (κανονισμός, οδηγία).
- Να ξεχωρίζεις σε ποια θέματα αποφασίζει μόνο η ΕΕ, σε ποια μαζί με τα κράτη και σε ποια κυρίως τα κράτη.
- Να απαριθμείς τα δικαιώματα του Ευρωπαίου πολίτη (άρθρο 20 ΣΛΕΕ) και να εξηγείς την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών.
Από τον άνθρακα στο ευρώ
Το 1945 η Ευρώπη έβγαινε από δύο παγκόσμιους πολέμους μέσα σε τριάντα χρόνια. Η ιδέα των ιδρυτών της ενοποίησης ήταν πρακτική: αν οι χώρες που πολεμούσαν μοιραστούν τα υλικά του πολέμου και την οικονομία τους, ένας νέος πόλεμος θα γίνει αδιανόητος.
| Πότε | Τι έγινε |
|---|---|
| 1951 | Συνθήκη των Παρισίων: Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ), έξι κράτη |
| 1957 | Συνθήκες της Ρώμης: Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ), κοινή αγορά |
| 1981 | η Ελλάδα γίνεται το δέκατο μέλος |
| 1992 | Συνθήκη του Μάαστριχτ: γεννιέται η Ευρωπαϊκή Ένωση και η ιθαγένεια της Ένωσης |
| 2002 | κυκλοφορούν τα κέρματα και τα χαρτονομίσματα του ευρώ |
| 2004 | δέκα νέα μέλη, κυρίως από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη |
| 2009 | ισχύει η Συνθήκη της Λισαβόνας· δεσμευτικός ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων |
| 2020 | το Ηνωμένο Βασίλειο αποχωρεί, με το άρθρο 50 της Συνθήκης για την ΕΕ |
| 2026 | 27 κράτη-μέλη· η Βουλγαρία γίνεται το 21ο μέλος της ευρωζώνης |
Η ΕΕ δεν είναι ούτε ένα κράτος ούτε ένας συνηθισμένος διεθνής οργανισμός. Τα κράτη της παραμένουν κυρίαρχα, αλλά έχουν μεταβιβάσει σε κοινά όργανα την εξουσία να αποφασίζουν για ορισμένα θέματα, και οι αποφάσεις αυτές δεσμεύουν απευθείας και τους πολίτες. Το ελληνικό Σύνταγμα το επιτρέπει με το άρθρο 28, που, όπως λέει η ερμηνευτική του δήλωση, «αποτελεί θεμέλιο για τη συμμετοχή της Χώρας στις διαδικασίες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης».
Ποιος κάνει τι
Στο Δημοτικό γνώρισες τα όργανα με τα ονόματά τους. Εδώ δες τι ρόλο παίζει το καθένα και ποιον εκπροσωπεί.
| Όργανο | Ποιοι είναι | Τι κάνει | Ποιον εκπροσωπεί |
|---|---|---|---|
| Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο | 720 ευρωβουλευτές (21 από την Ελλάδα), εκλεγμένοι κάθε 5 χρόνια | ψηφίζει τους νόμους και τον προϋπολογισμό, ελέγχει την Επιτροπή | τους πολίτες |
| Συμβούλιο της ΕΕ | ένας υπουργός από κάθε κράτος, ανάλογα με το θέμα | ψηφίζει τους νόμους μαζί με το Κοινοβούλιο | τις κυβερνήσεις |
| Ευρωπαϊκό Συμβούλιο | οι αρχηγοί κρατών ή κυβερνήσεων | χαράζει τη γενική κατεύθυνση· δεν νομοθετεί | τα κράτη στο ανώτατο επίπεδο |
| Ευρωπαϊκή Επιτροπή | 27 επίτροποι, ένας από κάθε κράτος | προτείνει νόμους, τους εφαρμόζει, φυλάει τις Συνθήκες | το κοινό συμφέρον της Ένωσης |
| Δικαστήριο της ΕΕ | δικαστές στο Λουξεμβούργο | ερμηνεύει το ενωσιακό δίκαιο, ώστε να εφαρμόζεται ίδια παντού | το δίκαιο |
| Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα | στη Φρανκφούρτη | νομισματική πολιτική του ευρώ | τη σταθερότητα των τιμών |
Πώς γίνεται ένας ευρωπαϊκός νόμος
Στη συνήθη νομοθετική διαδικασία η Επιτροπή προτείνει, και το Κοινοβούλιο μαζί με το Συμβούλιο τροποποιούν και ψηφίζουν. Ο νόμος περνά μόνο αν συμφωνήσουν και τα δύο: οι εκπρόσωποι των πολιτών και οι εκπρόσωποι των κυβερνήσεων. Οι νόμοι της ΕΕ έχουν δύο βασικές μορφές:
- Κανονισμός: ισχύει αμέσως και ίδιος σε όλα τα κράτη, χωρίς να χρειάζεται εθνικός νόμος.
- Οδηγία: ορίζει έναν στόχο και μια προθεσμία· κάθε κράτος ψηφίζει δικό του νόμο για να τον πετύχει («ενσωμάτωση»).
Παράδειγμα 1
Γιατί όλα τα νέα κινητά έχουν πια την ίδια θύρα φόρτισης;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ποιος αποφασίζει για τι
Η ΕΕ δεν αποφασίζει για τα πάντα. Έχει μόνο όσες αρμοδιότητες της έδωσαν τα κράτη με τις Συνθήκες. Ακόμα κι εκεί ισχύει η αρχή της επικουρικότητας: η Ένωση ενεργεί μόνο όταν ένας στόχος πετυχαίνεται καλύτερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο παρά από κάθε κράτος χωριστά.
Ο Ευρωπαίος πολίτης
Από το Μάαστριχτ κάθε πολίτης κράτους-μέλους είναι και πολίτης της Ένωσης. Η ιθαγένεια της Ένωσης προστίθεται στην εθνική, δεν την αντικαθιστά (άρθρο 20 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ). Σου δίνει:
- το δικαίωμα να ζεις, να σπουδάζεις και να εργάζεσαι σε όποιο κράτος-μέλος θέλεις·
- το δικαίωμα να ψηφίζεις και να είσαι υποψήφιος στις ευρωεκλογές και στις δημοτικές εκλογές του κράτους όπου μένεις, ακόμα κι αν δεν είναι το δικό σου·
- προξενική προστασία από κάθε κράτος-μέλος σε χώρα εκτός ΕΕ όπου δεν υπάρχει ελληνική πρεσβεία·
- το δικαίωμα να απευθύνεσαι στα όργανα της ΕΕ στη γλώσσα σου, να κάνεις αναφορά στο Κοινοβούλιο και να προσφεύγεις στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή.
Υπάρχει και ένα εργαλείο άμεσης συμμετοχής: με την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών, ένα εκατομμύριο πολίτες από τουλάχιστον επτά κράτη-μέλη μπορούν να καλέσουν την Επιτροπή να προτείνει νέο νόμο.
Ασκήσεις
Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.
Τα κατάφερες;
- Να περιγράφεις τους σταθμούς της ευρωπαϊκής ενοποίησης, από την ΕΚΑΧ του 1951 ως την ΕΕ των 27.
- Να εξηγείς τι κάνει κάθε θεσμικό όργανο της ΕΕ και πώς ψηφίζεται ένας ευρωπαϊκός νόμος (κανονισμός, οδηγία).
- Να ξεχωρίζεις σε ποια θέματα αποφασίζει μόνο η ΕΕ, σε ποια μαζί με τα κράτη και σε ποια κυρίως τα κράτη.
- Να απαριθμείς τα δικαιώματα του Ευρωπαίου πολίτη (άρθρο 20 ΣΛΕΕ) και να εξηγείς την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.