Διεθνείς σχέσεις και διεθνές δίκαιο

Κράτη χωρίς κυβέρνηση πάνω τους

Μέσα σε ένα κράτος υπάρχει Βουλή που ψηφίζει νόμους, αστυνομία που τους επιβάλλει, δικαστήρια που λύνουν τις διαφορές. Ανάμεσα στα κράτη δεν υπάρχει τίποτα από αυτά με τον ίδιο τρόπο: καμία παγκόσμια κυβέρνηση, καμία παγκόσμια αστυνομία. Περίπου διακόσια κράτη ζουν μαζί σε έναν πλανήτη, και οι διεθνείς σχέσεις είναι ο τρόπος που συνεννοούνται, συνεργάζονται ή συγκρούονται.

Κάθε κράτος είναι κυρίαρχο: αποφασίζει μόνο του για το έδαφός του και τους ανθρώπους του, και κανένα άλλο κράτος δεν μπορεί να του δώσει διαταγές. Ο Χάρτης του ΟΗΕ στηρίζεται στην κυριαρχική ισότητα όλων των μελών του (άρθρο 2 παρ. 1): ένα μικρό νησιωτικό κράτος και μια υπερδύναμη έχουν τα ίδια δικαιώματα κατά το διεθνές δίκαιο, έστω κι αν δεν έχουν την ίδια δύναμη.

Από πού έρχεται το διεθνές δίκαιο

Το διεθνές δίκαιο είναι οι κανόνες που δεσμεύουν τα κράτη μεταξύ τους. Έρχεται κυρίως από δύο πηγές:

• Τις συνθήκες (ή συμβάσεις, συμφωνίες): γραπτές συμφωνίες που τα κράτη υπογράφουν και κυρώνουν. Δεσμεύουν μόνο όσα κράτη τις κύρωσαν. Ο βασικός κανόνας είναι παλιός και λέγεται στα λατινικά pacta sunt servanda: οι συμφωνίες πρέπει να τηρούνται, καλή τη πίστει (Σύμβαση της Βιέννης για το Δίκαιο των Συνθηκών, 1969, άρθρο 26).
• Το διεθνές έθιμο: πρακτικές που τα κράτη ακολουθούν σταθερά επειδή πιστεύουν ότι είναι υποχρεωτικές, π.χ. ότι οι πρέσβεις δεν συλλαμβάνονται.

Ένα παράδειγμα συνθήκης που σε αφορά: η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (1982), που η Ελλάδα κύρωσε το 1995. Ορίζει, μεταξύ άλλων, ότι ένα κράτος μπορεί να έχει χωρικά ύδατα ως 12 ναυτικά μίλια από την ακτή του, και αποκλειστική οικονομική ζώνη ως 200 μίλια, όπου έχει δικαιώματα στην αλιεία και στον υπόγειο πλούτο. Όπου οι ακτές δύο κρατών είναι πιο κοντά, τα όρια πρέπει να συμφωνηθούν ή να κριθούν.

Το ελληνικό Σύνταγμα παίρνει θέση στο άρθρο 28 παρ. 1: οι γενικά παραδεγμένοι κανόνες του διεθνούς δικαίου και οι διεθνείς συμβάσεις που κυρώθηκαν με νόμο είναι μέρος του ελληνικού δικαίου και υπερισχύουν από κάθε αντίθετο νόμο. Και το άρθρο 2 παρ. 2 λέει ότι η Ελλάδα επιδιώκει την ειρήνη, τη δικαιοσύνη και τις φιλικές σχέσεις ανάμεσα στους λαούς και τα κράτη.

Ειρήνη και πόλεμος

Ο ΟΗΕ ιδρύθηκε το 1945, μετά τον πιο καταστροφικό πόλεμο της ιστορίας, για να μη γίνει άλλος. Ο Χάρτης του κάνει κάτι που κανένα κείμενο πριν δεν είχε πετύχει σε παγκόσμια κλίμακα: απαγορεύει στα κράτη τη χρήση βίας μεταξύ τους.

Ο Χάρτης λέει πώς λύνονται οι διαφορές (άρθρο 33): με διαπραγμάτευση, έρευνα, μεσολάβηση, συνδιαλλαγή, διαιτησία, δικαστική επίλυση. Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, με 15 δικαστές, κρίνει διαφορές ανάμεσα σε κράτη, αλλά μόνο όταν τα κράτη έχουν δεχτεί τη δικαιοδοσία του. Ένα κράτος δεν μπορεί να συρθεί σε δίκη χωρίς τη συγκατάθεσή του.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Ποιο ειρηνικό μέσο ταιριάζει;

Οι καταστάσεις είναι φανταστικές. Διάλεξε μία και μετά το μέσο επίλυσης που περιγράφει.

Κατάσταση

Οι υπουργοί Εξωτερικών δύο κρατών συναντιούνται για να συμφωνήσουν πόσοι αλιείς θα ψαρεύουν σε μια κοινή λίμνη.Ένα ουδέτερο κράτος φιλοξενεί τις συνομιλίες δύο γειτόνων και προτείνει ένα σχέδιο συμφωνίας, που εκείνοι μπορούν να απορρίψουν.Δύο κράτη διαλέγουν μαζί τρεις ειδικούς και δεσμεύονται εκ των προτέρων να δεχτούν την απόφασή τους.Δύο κράτη που έχουν αποδεχτεί τη δικαιοδοσία του φέρνουν τη διαφορά τους στους 15 μόνιμους δικαστές της Χάγης.

Ποιο μέσο;

ΔιαπραγμάτευσηΜεσολάβησηΔιαιτησίαΔιεθνές Δικαστήριο

Ποιο μέσο;

Διπλωματία και συμμαχίες

Τα κράτη επικοινωνούν μέσα από πρεσβείες και προξενεία. Οι διπλωμάτες έχουν ασυλία: δεν συλλαμβάνονται στη χώρα όπου υπηρετούν (Σύμβαση της Βιέννης για τις Διπλωματικές Σχέσεις, 1961), ώστε να μπορούν να κάνουν τη δουλειά τους ακόμα και σε δύσκολες στιγμές. Τα κράτη συνεργάζονται επίσης σε συμμαχίες, όπως το ΝΑΤΟ, όπου η Ελλάδα είναι μέλος από το 1952, και σε διεθνείς οργανισμούς, που θα δεις στο επόμενο μάθημα.