Διεθνείς οργανισμοί
Ο ΟΗΕ και οι οργανισμοί του: τι μπορούν να κάνουν και πού σταματούν.
35 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή Γ΄ Γυμνασίου, §14
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς τι είναι ένας διεθνής οργανισμός και πώς διαφέρει ένας διακυβερνητικός οργανισμός από την ΕΕ.
- Να περιγράφεις τα κύρια όργανα του ΟΗΕ και να εξηγείς πώς ψηφίζει το Συμβούλιο Ασφαλείας, με το δικαίωμα αρνησικυρίας.
- Να αντιστοιχίζεις ένα παγκόσμιο πρόβλημα με τον εξειδικευμένο οργανισμό ή το πρόγραμμα του ΟΗΕ που το αναλαμβάνει.
- Να διαβάζεις την αύξηση των μελών του ΟΗΕ από το 1945 και να εξηγείς πού σταματά η δύναμη των διεθνών οργανισμών.
Τι είναι ένας διεθνής οργανισμός
Ένας διεθνής οργανισμός είναι μια ένωση κρατών που φτιάχνεται με συνθήκη, έχει δικά της μόνιμα όργανα και υπηρετεί κοινούς σκοπούς: ειρήνη, υγεία, εμπόριο, άμυνα. Τα μέλη του είναι κράτη, όχι πολίτες.
Οι περισσότεροι οργανισμοί είναι διακυβερνητικοί: αποφασίζουν οι κυβερνήσεις των μελών, και συνήθως καμία απόφαση δεν δεσμεύει ένα κράτος χωρίς τη θέλησή του. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, που είδες σε προηγούμενη ενότητα, πάει πιο μακριά: τα όργανά της βγάζουν νόμους που ισχύουν απευθείας στα κράτη, ακόμα κι όταν μία κυβέρνηση ψήφισε κατά. Γι' αυτό λέγεται υπερεθνική.
Δίπλα στους οργανισμούς των κρατών υπάρχουν και οι μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ), που τις ιδρύουν πολίτες: ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα, η Διεθνής Αμνηστία. Δεν έχουν εξουσία πάνω στα κράτη, αλλά βοηθούν στην πράξη και φέρνουν προβλήματα στη δημοσιότητα.
Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών
Ο Χάρτης του ΟΗΕ υπογράφηκε στο Σαν Φρανσίσκο στις 26 Ιουνίου 1945 και ίσχυσε στις 24 Οκτωβρίου 1945, μέρα που γιορτάζεται ως Ημέρα των Ηνωμένων Εθνών. Η Ελλάδα είναι ένα από τα 51 ιδρυτικά μέλη.
Από 51 έγιναν 193. Τα μεγάλα άλματα έχουν ιστορία: τη δεκαετία του 1960 δεκάδες αποικίες της Αφρικής έγιναν ανεξάρτητα κράτη, και στις αρχές της δεκαετίας του 1990 η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και της Γιουγκοσλαβίας έφερε νέα μέλη. Το τελευταίο ως σήμερα είναι το Νότιο Σουδάν (2011).

Τα όργανα του ΟΗΕ
| Όργανο | Ποιοι είναι | Τι κάνει |
|---|---|---|
| Γενική Συνέλευση | και τα 193 κράτη, μία ψήφος το καθένα | συζητά κάθε θέμα, ψηφίζει τον προϋπολογισμό· οι αποφάσεις της για τα κράτη είναι κυρίως συστάσεις |
| Συμβούλιο Ασφαλείας | 15 μέλη: 5 μόνιμα (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία) και 10 εκλεγμένα για δύο χρόνια | ευθύνεται για την ειρήνη· οι αποφάσεις του δεσμεύουν όλα τα μέλη (άρθρο 25 του Χάρτη) |
| Γραμματεία | ο Γενικός Γραμματέας και το προσωπικό | διοικεί τον οργανισμό· ο Γενικός Γραμματέας μεσολαβεί σε κρίσεις |
| Διεθνές Δικαστήριο | 15 δικαστές στη Χάγη | κρίνει διαφορές ανάμεσα σε κράτη που το δέχονται |
| Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο | 54 μέλη | συντονίζει την οικονομική και κοινωνική δουλειά του ΟΗΕ |
Η Ελλάδα είναι εκλεγμένο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας για το 2025–2026, τρίτη φορά στην ιστορία της, μετά το 1952–1953 και το 2005–2006.
Παράδειγμα 1
Περνά αυτή η απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ο κανόνας (άρθρο 27 του Χάρτη). Για ουσιαστικά θέματα χρειάζονται 9 θετικές ψήφοι από τις 15, και να μην ψηφίσει κατά κανένα από τα 5 μόνιμα μέλη. Η αρνητική ψήφος ενός μόνιμου μέλους λέγεται βέτο.
Ψηφοφορία Α (φανταστική). 13 υπέρ, 2 αποχές· ένα μόνιμο μέλος απέχει. Οι 9 ψήφοι υπάρχουν, και καμία ψήφος κατά. Στην πρακτική του Συμβουλίου η αποχή μόνιμου μέλους δεν είναι βέτο. Η απόφαση περνά.
Ψηφοφορία Β (φανταστική). 14 υπέρ, 1 κατά· η ψήφος κατά είναι μόνιμου μέλους. Παρότι 14 από τα 15 κράτη συμφωνούν, η απόφαση δεν περνά.
Ψηφοφορία Γ (φανταστική). 8 υπέρ, 7 κατά, κανένα μόνιμο μέλος κατά. Δεν υπάρχει βέτο, αλλά λείπει μία ψήφος για τις 9. Η απόφαση δεν περνά.
Το συμπέρασμα. Το βέτο κάνει το Συμβούλιο να δρα μόνο όταν συμφωνούν οι μεγάλες δυνάμεις. Οι νικητές του 1945 το ήθελαν για να μείνουν μέσα στον οργανισμό· γι' αυτό όμως το Συμβούλιο συχνά παραλύει ακριβώς στις κρίσεις όπου εμπλέκεται ένα μόνιμο μέλος ή σύμμαχός του.
Οι οργανισμοί και τα προγράμματα του ΟΗΕ
Γύρω από τον ΟΗΕ δουλεύουν εξειδικευμένοι οργανισμοί και προγράμματα, ο καθένας για ένα πεδίο: ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), η UNESCO για την εκπαίδευση, την επιστήμη και τον πολιτισμό, η UNICEF για τα παιδιά, η Ύπατη Αρμοστεία για τους Πρόσφυγες (UNHCR), ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας (FAO), η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ).
Πού σταματούν
Ο ΟΗΕ δεν έχει δικό του στρατό. Οι ειρηνευτικές δυνάμεις του, οι «κυανόκρανοι», είναι στρατιώτες που στέλνουν τα κράτη-μέλη, και μπαίνουν σε μια χώρα συνήθως με τη συναίνεσή της. Μια τέτοια δύναμη βρίσκεται στην Κύπρο από το 1964. Ούτε δικά του χρήματα έχει: ζει από τις εισφορές των μελών. Έτσι ένας διεθνής οργανισμός μπορεί να κάνει όσα του επιτρέπουν τα κράτη του, και όχι περισσότερα.
Άλλοι οργανισμοί στους οποίους ανήκει η Ελλάδα:
- το Συμβούλιο της Ευρώπης (1949, 46 κράτη), με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και το δικαστήριό της στο Στρασβούργο·
- το ΝΑΤΟ (1949· η Ελλάδα από το 1952), αμυντική συμμαχία: σύμφωνα με το άρθρο 5 της συνθήκης του, ένοπλη επίθεση εναντίον ενός μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων·
- ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), που μεταξύ άλλων παρακολουθεί εκλογές.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποια μέρα ίσχυσε ο Χάρτης του ΟΗΕ, που γιορτάζεται κάθε χρόνο ως Ημέρα των Ηνωμένων Εθνών;
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς τι είναι ένας διεθνής οργανισμός και πώς διαφέρει ένας διακυβερνητικός οργανισμός από την ΕΕ.
- Να περιγράφεις τα κύρια όργανα του ΟΗΕ και να εξηγείς πώς ψηφίζει το Συμβούλιο Ασφαλείας, με το δικαίωμα αρνησικυρίας.
- Να αντιστοιχίζεις ένα παγκόσμιο πρόβλημα με τον εξειδικευμένο οργανισμό ή το πρόγραμμα του ΟΗΕ που το αναλαμβάνει.
- Να διαβάζεις την αύξηση των μελών του ΟΗΕ από το 1945 και να εξηγείς πού σταματά η δύναμη των διεθνών οργανισμών.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.