Κοινωνικά προβλήματα

Πότε ένα πρόβλημα είναι κοινωνικό

Ο Αμερικανός κοινωνιολόγος Ράιτ Μιλς έγραψε το 1959 ένα παράδειγμα που έμεινε κλασικό. Σε ελεύθερη απόδοση: όταν σε μια πόλη 100.000 κατοίκων ένας μόνο άνθρωπος είναι άνεργος, αυτό είναι δικό του προσωπικό πρόβλημα· για να το καταλάβουμε κοιτάμε τον χαρακτήρα του, τις ικανότητές του, τις ευκαιρίες του. Όταν όμως σε μια χώρα με 50 εκατομμύρια εργαζόμενους 15 εκατομμύρια είναι άνεργοι, αυτό είναι δημόσιο ζήτημα. Η λύση δεν βρίσκεται στον χαρακτήρα κανενός· βρίσκεται στην οικονομία και στους θεσμούς.

Κοινωνικό πρόβλημα λοιπόν είναι μια κατάσταση που:

• αγγίζει πολλούς ανθρώπους,
• ένα σημαντικό μέρος της κοινωνίας τη θεωρεί ανεπιθύμητη,
• έχει κοινωνικές αιτίες, όχι μόνο ατομικές,
• και πιστεύουμε ότι μπορεί να αλλάξει με συλλογική δράση.

Οι συνέπειες ενός κοινωνικού προβλήματος δεν μένουν σε όσους το ζουν. Η ανεργία φέρνει φτώχεια, άγχος, καμιά φορά προβλήματα υγείας· χάνονται φόροι και εισφορές, και οι νέοι φεύγουν στο εξωτερικό. Τα προβλήματα δένονται μεταξύ τους.

Ανεργία

Άνεργος είναι όποιος δεν έχει δουλειά, μπορεί να δουλέψει και ψάχνει ενεργά για δουλειά. Ένας συνταξιούχος ή ένας μαθητής δεν είναι άνεργοι· δεν ψάχνουν δουλειά. Ποσοστό ανεργίας είναι οι άνεργοι στα εκατό άτομα του εργατικού δυναμικού (όσοι δουλεύουν ή ψάχνουν).

Ποσοστό ανεργίας στην Ελλάδα, 15–74 ετών (%)

Πηγή: Eurostat, Έρευνα Εργατικού Δυναμικού (une_rt_a), ετήσια στοιχεία, στρογγυλεμένα. Βρες τη χειρότερη χρονιά. Πόσο απέχει από το 2025;

05101520253010282418139

200920132016201920222025

Δες αν το διάβασες σωστά

Με την οικονομική κρίση η ανεργία σχεδόν τριπλασιάστηκε μέσα σε τέσσερα χρόνια και έφτασε το 2013 περίπου στο 28%. Στους νέους 15–24 ετών ξεπέρασε το 59%. Από τότε έπεσε σταθερά, ως το 9% περίπου το 2025. Κανείς δεν πιστεύει ότι εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έγιναν ξαφνικά «τεμπέληδες» το 2010 και «εργατικοί» μετά το 2014. Αυτό ακριβώς εννοούσε ο Μιλς.

Ο άνεργος μπορεί να γραφτεί στη ΔΥΠΑ (Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης), που δίνει επίδομα ανεργίας με προϋποθέσεις, προγράμματα κατάρτισης και βοήθεια στην εύρεση εργασίας.

Φτώχεια

Υπάρχουν δύο τρόποι να μετρήσεις τη φτώχεια:

• Απόλυτη φτώχεια: δεν φτάνουν τα χρήματα για τα βασικά, φαγητό, στέγη, θέρμανση.
• Σχετική φτώχεια: ζεις πολύ πιο κάτω από ό,τι θεωρείται κανονικό στη χώρα σου.

Η ΕΛΣΤΑΤ και η Eurostat μετρούν τον κίνδυνο φτώχειας: ποιο ποσοστό του πληθυσμού έχει διαθέσιμο εισόδημα κάτω από το 60% του διάμεσου της χώρας (ο διάμεσος είναι το εισόδημα που έχει τους μισούς πάνω και τους μισούς κάτω). Στην έρευνα του 2025 το ποσοστό στην Ελλάδα ήταν περίπου 20%: ένας στους πέντε. Το μέτρο είναι σχετικό· δείχνει πόσο άνισα μοιράζεται το εισόδημα, όχι πόσοι πεινούν.

Η φτώχεια δεν είναι μόνο λίγα χρήματα. Συχνά σημαίνει κακή στέγη, λιγότερη πρόσβαση σε υγεία και μόρφωση, κοινωνικό αποκλεισμό. Και κληρονομείται: τα παιδιά φτωχών οικογενειών έχουν λιγότερες ευκαιρίες, κάτι που είδαμε στην κινητικότητα. Το Σύνταγμα (άρθρο 21 § 1) ορίζει ότι το κράτος φροντίζει για αξιοπρεπή διαβίωση όλων «μέσω ενός συστήματος ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος».

Καταναλωτισμός και προστασία του καταναλωτή

Καταναλωτισμός είναι η τάση να αγοράζουμε περισσότερα από όσα χρειαζόμαστε, και να μετράμε την αξία μας με όσα έχουμε. Τον τροφοδοτούν η διαφήμιση, η πίεση της παρέας και η ευκολία της πίστωσης. Μπορεί να οδηγήσει σε χρέη και σε σπατάλη πόρων του πλανήτη.

Ο ενημερωμένος καταναλωτής συγκρίνει τιμές, διαβάζει ετικέτες, κρατά αποδείξεις και ξέρει τα δικαιώματά του: για παράδειγμα, η εγγύηση για ένα ελαττωματικό προϊόν ισχύει από τον νόμο, όχι από την καλή διάθεση του καταστήματος. Όταν μια διαφορά με επιχείρηση δεν λύνεται, μπορεί να απευθυνθεί στον Συνήγορο του Καταναλωτή, μια ανεξάρτητη αρχή που μεσολαβεί για να λυθεί η διαφορά χωρίς δικαστήριο.

Εξαρτήσεις

Εξάρτηση είναι η κατάσταση όπου ένας άνθρωπος δεν μπορεί να σταματήσει μια ουσία ή μια συμπεριφορά, παρότι τον βλάπτει. Υπάρχουν εξαρτήσεις από ουσίες (αλκοόλ, καπνός, ναρκωτικά, φάρμακα χωρίς ιατρική οδηγία) και από συμπεριφορές (τυχερά παιχνίδια, υπερβολική χρήση διαδικτύου).

Οι αιτίες είναι σε πολλά επίπεδα: ατομικά (περιέργεια, άγχος, μοναξιά), της ομάδας (πίεση των συνομηλίκων), της κοινωνίας (πόσο εύκολα βρίσκεται μια ουσία, πώς τη δείχνουν οι διαφημίσεις και οι ταινίες). Η εξάρτηση θεραπεύεται, και όσο νωρίτερα ζητηθεί βοήθεια τόσο καλύτερα.

Ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ) λειτουργεί τηλεφωνικές γραμμές για όποιον χρειάζεται βοήθεια, για τον εαυτό του ή για κάποιον δικό του:

Τροχαία

Τα τροχαία δυστυχήματα μοιάζουν με «ατυχίες», αλλά επαναλαμβάνονται με κανονικότητα που δείχνει κοινωνικές αιτίες: ταχύτητα, αλκοόλ, κινητό στο τιμόνι, έλλειψη κράνους και ζώνης, κακοί δρόμοι. Το 2000 στην Ελλάδα σκοτώθηκαν σε τροχαία περίπου 2.040 άνθρωποι· το 2024 περίπου 660 (Eurostat). Η μείωση είναι μεγάλη, αλλά η χώρα έχει ακόμα περίπου 6,4 νεκρούς ανά 100.000 κατοίκους, όταν ο μέσος όρος της ΕΕ είναι 4,4. Η κυκλοφοριακή αγωγή, οι έλεγχοι και τα καλύτερα οδικά έργα είναι οι τρεις δρόμοι που έριξαν τους αριθμούς.

Αθλητισμός και βία

Ο αθλητισμός ενώνει: δίνει χαρά, υγεία, ένα «εμείς». Όταν όμως το «εμείς» των οπαδών γίνεται εχθρότητα προς το «αυτοί», εμφανίζεται η οπαδική βία: συμπλοκές, φωτοβολίδες, καταστροφές, επιθέσεις. Τον Δεκέμβριο του 2023 ένας αστυνομικός τραυματίστηκε θανάσιμα από φωτοβολίδα σε επεισόδια έξω από αγώνα βόλεϊ στον Ρέντη.

Ο ν. 5085/2024 (ΦΕΚ Α΄ 17/2.2.2024) πήρε μέτρα για την αποτροπή και την αντιμετώπιση της βίας στους αγώνες. Μεταξύ άλλων:

• ηλεκτρονικό εισιτήριο με ταυτοποίηση του κατόχου, ώστε να ξέρει κανείς ποιος μπαίνει στο γήπεδο,
• κάμερες υψηλής ευκρίνειας σε κάθε σημείο του γηπέδου,
• ενισχυμένο ρόλο για τη Διαρκή Επιτροπή Αντιμετώπισης της Βίας (ΔΕΑΒ), που προτείνει και επιβάλλει κυρώσεις.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Πού απευθύνεται κανείς;

Διάλεξε μια κατάσταση και βρες ποιος επίσημος φορέας του μαθήματος μπορεί να βοηθήσει.

Η κατάσταση

Μια 24χρονη έχασε τη δουλειά της και ψάχνει καινούργιαΈνα κατάστημα αρνείται να επισκευάσει έναν υπολογιστή που χάλασε μέσα στην εγγύησηΈνας φίλος σου παίζει όλο και περισσότερα χρήματα σε στοιχήματα και δεν μπορεί να σταματήσειΣε έναν αγώνα πέφτουν φωτοβολίδες και η διοργάνωση πρέπει να τιμωρηθεί

Ποιος φορέας;

ΔΥΠΑΣυνήγορος του ΚαταναλωτήΕΟΠΑΕ (1145, 1031, 1114)ΔΕΑΒ

Ποιος φορέας;