Κοινωνικές ομάδες

Τι κάνει μερικούς ανθρώπους ομάδα

Οι επιβάτες ενός βαγονιού του μετρό δεν είναι ομάδα. Ούτε όλοι οι δεκαπεντάχρονοι της Ελλάδας. Η ομάδα μπάσκετ του σχολείου σου όμως είναι.

Κοινωνική ομάδα είναι δύο ή περισσότεροι άνθρωποι που:

• έχουν αλληλεπίδραση, δηλαδή επηρεάζουν ο ένας τη συμπεριφορά του άλλου,
• έχουν κοινούς στόχους ή ενδιαφέροντα,
• ακολουθούν κοινούς κανόνες και έχουν ο καθένας έναν ρόλο,
• νιώθουν ότι ανήκουν κάπου: έχουν την αίσθηση του «εμείς»,
• και η σχέση τους κρατά κάποια διάρκεια.

Οι κοινωνιολόγοι ξεχωρίζουν την ομάδα από δύο πράγματα που της μοιάζουν:

Μια συνάθροιση μπορεί να γίνει ομάδα. Αν το μετρό κολλήσει για δύο ώρες σε ένα τούνελ, οι επιβάτες αρχίζουν να μιλούν, να μοιράζονται νερό, κάποιος αναλαμβάνει να ενημερώνει τους άλλους. Για λίγο αποκτούν κανόνες, ρόλους και ένα «εμείς».

Πρωτογενείς και δευτερογενείς ομάδες

Ο Αμερικανός κοινωνιολόγος Τσαρλς Κούλεϊ έγραψε το 1909 για τις πρωτογενείς ομάδες. Τις ονόμασε έτσι επειδή είναι οι πρώτες στη ζωή μας και επειδή εκεί διαμορφώνεται ο χαρακτήρας μας.

Η διάκριση δεν είναι στεγανή. Μέσα σε μια μεγάλη εταιρεία (δευτερογενής ομάδα) δύο συνάδελφοι μπορεί να γίνουν στενοί φίλοι. Η παρέα τους είναι πρωτογενής ομάδα μέσα σε δευτερογενή.

Πρωτογενής ομάδα, δευτερογενής ομάδα ή καθόλου ομάδα;

Κάθε κάρτα είναι ένα σύνολο ανθρώπων. Ρώτα: έχουν αλληλεπίδραση και «εμείς»; Κι αν ναι, οι σχέσεις τους είναι στενές ή με συγκεκριμένο σκοπό;

Τι είναι;

Το 15μελές μαθητικό συμβούλιο

ΠρωτογενήςΔευτερογενήςΔεν είναι ομάδα

0 / 8

«Εμείς» και «αυτοί»

Κάθε ομάδα χαράζει ένα όριο: ποιος είναι μέσα και ποιος έξω. Ο Γουίλιαμ Σάμνερ (1906) ονόμασε την ομάδα στην οποία ανήκεις ενδοομάδα («εμείς») και τις άλλες εξωομάδες («αυτοί»). Η αίσθηση του «εμείς» δίνει ασφάλεια, ταυτότητα και αλληλεγγύη. Έχει όμως και μια σκοτεινή πλευρά: συχνά βλέπουμε τη δική μας ομάδα ως ποικίλη, με ανθρώπους που ο καθένας είναι διαφορετικός, και τις άλλες ως «όλοι ίδιοι».

Εκεί ξεκινά μια αλυσίδα με τρεις κρίκους:

Ο Αμερικανός δημοσιογράφος Γουόλτερ Λίπμαν, που χρησιμοποίησε πρώτος τη λέξη «στερεότυπο» με αυτή τη σημασία το 1922, τα περιέγραψε ως «εικόνες μέσα στο κεφάλι μας»: απλοποιημένους χάρτες για έναν κόσμο πολύ μεγάλο για να τον γνωρίσουμε ολόκληρο.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Στερεότυπο, προκατάληψη ή διάκριση;

Διάλεξε μια περίπτωση και μετά τον κρίκο της αλυσίδας. Ρώτα: είναι ιδέα, στάση ή πράξη;

Η περίπτωση

«Τα κορίτσια δεν τα πάνε καλά στα μαθηματικά»Μια εταιρεία απορρίπτει βιογραφικά με ξενικό επώνυμο χωρίς να τα διαβάσειΝιώθεις καχυποψία για κάποιον μόλις ακούς από ποια γειτονιά είναιΈνα κατάστημα δεν αφήνει να μπει άνθρωπος με αμαξίδιο, λέγοντας «θα ενοχλήσει»

Ποιος κρίκος;

ΣτερεότυποΠροκατάληψηΔιάκριση

Ποιος κρίκος;

«Όχι από το χρώμα του δέρματος»

Στις 28 Αυγούστου 1963, μπροστά σε περίπου 250.000 ανθρώπους στην Ουάσιγκτον, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ εκφώνησε τον λόγο «Έχω ένα όνειρο». Στις ΗΠΑ ίσχυαν τότε σε πολλές πολιτείες νόμοι που χώριζαν λευκούς και μαύρους σε σχολεία, λεωφορεία, εστιατόρια. Ο Κινγκ μίλησε για το όνειρο, σε ελεύθερη απόδοση, να ζήσουν τα τέσσερα παιδιά του σε μια χώρα όπου θα κρίνονται από τον χαρακτήρα τους και όχι από το χρώμα του δέρματός τους. Το 1964 ψηφίστηκε στις ΗΠΑ ο νόμος για τα πολιτικά δικαιώματα, που απαγόρευσε τις φυλετικές διακρίσεις.

Ο λόγος είναι η απάντηση στην αλυσίδα του στερεοτύπου: κάθε άνθρωπος κρίνεται ως πρόσωπο, όχι ως μέλος μιας ομάδας. Στην Ελλάδα το ίδιο λέει, με γλώσσα νόμου, το άρθρο 5 § 2 του Συντάγματος: όλοι όσοι βρίσκονται στη χώρα προστατεύονται «χωρίς διάκριση εθνικότητας, φυλής, γλώσσας και θρησκευτικών ή πολιτικών πεποιθήσεων».