Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ο περιοδικός πίνακας

Γιατί ο πίνακας είναι χάρτης συμπεριφοράς, όχι λίστα.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Γ΄ Γυμνασίου, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να εξηγείς πώς είναι οργανωμένος ο περιοδικός πίνακας σε ομάδες και περιόδους.
  2. Να συνδέεις τη θέση ενός στοιχείου με τα ηλεκτρόνια της εξωτερικής του στιβάδας.
  3. Να προβλέπεις τη συμπεριφορά ενός στοιχείου από την ομάδα του.

Χάρτης, όχι κατάλογος

Ο περιοδικός πίνακας δεν είναι λίστα ταξινομημένη κατά μέγεθος. Είναι χάρτης συμπεριφοράς: στοιχεία που αντιδρούν με παρόμοιο τρόπο βρίσκονται στην ίδια στήλη.

Ο Μεντελέγιεφ, το 1869, τον οργάνωσε αφήνοντας μάλιστα κενά για στοιχεία που δεν είχαν ανακαλυφθεί — και προέβλεψε τις ιδιότητές τους. Όταν βρέθηκαν, ταίριαζαν.

Χειρόγραφη σελίδα με μελάνι: στήλες από σύμβολα στοιχείων με αριθμούς, μερικά ερωτηματικά, διορθώσεις και ένα πλαίσιο με κείμενο στα γαλλικά.
Το χειρόγραφο του Μεντελέγιεφ με την πρώτη μορφή του πίνακα, από τον Φεβρουάριο του 1869. Δίπλα σε κάθε σύμβολο γράφει την ατομική μάζα. Ψάξε τα ερωτηματικά, όπως το «? = 68» και το «? = 70»: είναι οι θέσεις που άφησε για στοιχεία που δεν είχαν βρεθεί ακόμη.Φωτογραφία: Ντμίτρι Μεντελέγεφ · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Πώς διαβάζεται

Περίοδοι είναι οι οριζόντιες γραμμές. Ο αριθμός της περιόδου δείχνει πόσες στιβάδες ηλεκτρονίων έχει το άτομο.

Ομάδες είναι οι κατακόρυφες στήλες. Τα στοιχεία της ίδιας ομάδας έχουν τον ίδιο αριθμό ηλεκτρονίων στην εξωτερική στιβάδα — και γι' αυτό μοιάζουν χημικά. (Η μία εξαίρεση στα πρώτα είκοσι είναι το ήλιο: στην ομάδα 1818, με δύο μόνο ηλεκτρόνια, γιατί η πρώτη στιβάδα γεμίζει με δύο.)

Τα πρώτα είκοσι στοιχεία

Διάλεξε στοιχείο και δες τη θέση του. Πρόσεξε τα κενά: δεν είναι διακοσμητικά, κρατούν τις στήλες ευθυγραμμισμένες.

Υδρογόνο (H)Ατομικός αριθμός: 1 · Ομάδα: 1 · Περίοδος: 1Το απλούστερο άτομο: ένα πρωτόνιο και ένα ηλεκτρόνιο. Τοποθετείται πάνω αριστερά, αλλά δεν συμπεριφέρεται σαν αλκάλιο.

Οι τέσσερις ομάδες που αξίζει να ξέρεις

ΟμάδαΕξωτερικά ηλεκτρόνιαΣυμπεριφορά
1, αλκάλια11δίνουν εύκολα το ηλεκτρόνιο, πολύ δραστικά
2, αλκαλικές γαίες22δραστικά μέταλλα, λιγότερο από τα αλκάλια
17, αλογόνα77παίρνουν εύκολα ένα ηλεκτρόνιο
18, ευγενή αέρια88 (το ήλιο 22), γεμάτη στιβάδαδεν αντιδρούν σχεδόν με τίποτα

Η τελευταία γραμμή εξηγεί τις υπόλοιπες: όλα τα άλλα στοιχεία αντιδρούν προσπαθώντας να φτάσουν σε γεμάτη εξωτερική στιβάδα, δίνοντας ή παίρνοντας ηλεκτρόνια.

Άτομο νέου με 10 πρωτόνια και 10 νετρόνια στον πυρήνα, και 10 ηλεκτρόνια: 2 στη στιβάδα K και 8 στη γεμάτη εξωτερική στιβάδα L.KL10p⁺10n2010NeK(2) L(8)
Πέντε γυάλινοι σωλήνες σε μαύρο φόντο που φωτοβολούν, με τα σύμβολα He, Ne, Ar, Kr και Xe από πάνω: πορτοκαλί, κόκκινος, ιώδης, γαλαζωπός και λευκός.
Ευγενή αέρια σε κλειστούς γυάλινους σωλήνες: ήλιο, νέον, αργό, και δύο βαρύτερα της ίδιας ομάδας, κρυπτό και ξένο. Όταν περάσει ρεύμα, το καθένα φωτοβολεί με το δικό του χρώμα. Δεν αντιδρούν σχεδόν με τίποτα, ούτε με το γυαλί ούτε με τα ηλεκτρόδια.Φωτογραφία: Alchemist-hp (www.pse-mendelejew.de) · CC BY-SA 2.0 de · Wikimedia Commons

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Το νάτριο και το κάλιο αντιδρούν και τα δύο βίαια με το νερό. Γιατί;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Γιατί το ήλιο και το νέον δεν σχηματίζουν ενώσεις;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Στοιχείο έχει ατομικό αριθμό 17. Τι μπορείς να πεις για αυτό;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι κοινό έχουν τα στοιχεία της ίδιας ομάδας;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Πώς λέγονται οι κατακόρυφες στήλες του περιοδικού πίνακα;

Τα κατάφερες;

  • Να εξηγείς πώς είναι οργανωμένος ο περιοδικός πίνακας σε ομάδες και περιόδους.
  • Να συνδέεις τη θέση ενός στοιχείου με τα ηλεκτρόνια της εξωτερικής του στιβάδας.
  • Να προβλέπεις τη συμπεριφορά ενός στοιχείου από την ομάδα του.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;