Οργανικές ενώσεις — υδρογονάνθρακες
Ο άνθρακας δένεται με τέσσερα, και από εκεί ξεκινούν όλα.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Γ΄ Γυμνασίου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς γιατί ο άνθρακας σχηματίζει τόσο πολλές ενώσεις.
- Να γράφεις τον τύπο ενός αλκανίου από τον αριθμό των ανθράκων.
- Να συνδέεις το μήκος της αλυσίδας με τη φυσική κατάσταση της ένωσης.
Ένα στοιχείο, εκατομμύρια ενώσεις
Τα γνωστά χημικά στοιχεία είναι . Οι γνωστές ενώσεις του άνθρακα, μόνες τους, ξεπερνούν τα δέκα εκατομμύρια.
Ο λόγος βρίσκεται στη θέση του στον περιοδικό πίνακα: ο άνθρακας έχει τέσσερα ηλεκτρόνια στην εξωτερική στιβάδα, οπότε σχηματίζει τέσσερις δεσμούς — και, κρίσιμα, δένεται και με τον εαυτό του.
Έτσι φτιάχνονται αλυσίδες, διακλαδώσεις και δακτύλιοι οποιουδήποτε μήκους.
Υδρογονάνθρακες
Υδρογονάνθρακες είναι οι ενώσεις που περιέχουν μόνο άνθρακα και υδρογόνο.
Οι απλούστεροι είναι τα αλκάνια: αλυσίδες με απλούς δεσμούς, όπου κάθε άνθρακας κρατά όσα υδρογόνα χωράει.
Ο γενικός τύπος των αλκανίων:
Το δεν είναι αυθαίρετο: κάθε άνθρακας της αλυσίδας κρατά δύο υδρογόνα, και οι δύο άκρες από ένα επιπλέον.
Πέρα από τα αλκάνια
Όταν δύο άνθρακες μοιράζονται διπλό δεσμό, η ένωση λέγεται αλκένιο. Με τριπλό, αλκίνιο.
Το αιθένιο χρησιμοποιείται στην παραγωγή πλαστικών. Το αιθίνιο, γνωστό ως ασετιλίνη, καίγεται σε πολύ υψηλή θερμοκρασία και χρησιμοποιείται σε συγκολλήσεις.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γράψε τον μοριακό τύπο του προπανίου, που έχει τρεις άνθρακες.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Εφαρμόζω τον γενικό τύπο των αλκανίων.
Άρα ο τύπος είναι .
Έλεγχος με το σχήμα: οι δύο ακραίοι άνθρακες κρατούν από τρία υδρογόνα και ο μεσαίος δύο. Σύνολο . Συμφωνεί.
Παράδειγμα 2
Γιατί το μεθάνιο είναι αέριο ενώ η παραφίνη είναι στερεή;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Και τα δύο είναι υδρογονάνθρακες, με την ίδια λογική δομής.
Το μεθάνιο έχει έναν άνθρακα. Η παραφίνη έχει αλυσίδες με είκοσι και πλέον.
Όσο μεγαλύτερο το μόριο, τόσο ισχυρότερες οι ελκτικές δυνάμεις ανάμεσα στα μόρια — και τόσο δυσκολότερα ξεκολλούν το ένα από το άλλο.
Γι' αυτό η ομόλογη σειρά περνά σταδιακά από αέρια, σε υγρά και τελικά σε στερεά, χωρίς κανένα απότομο άλμα.
Παράδειγμα 3
Πόσα υδρογόνα έχει το δεκάνιο, με δέκα άνθρακες;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο τύπος είναι .
Με δέκα άνθρακες, η ένωση είναι υγρή σε θερμοκρασία δωματίου και βρίσκεται στο κλάσμα της κηροζίνης.
Η πρόβλεψη έγινε χωρίς πίνακα και χωρίς σχήμα: αρκεί ο κανόνας της ομόλογης σειράς.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποιος είναι ο μοριακός τύπος του αιθανίου, που έχει δύο άνθρακες;
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς γιατί ο άνθρακας σχηματίζει τόσο πολλές ενώσεις.
- Να γράφεις τον τύπο ενός αλκανίου από τον αριθμό των ανθράκων.
- Να συνδέεις το μήκος της αλυσίδας με τη φυσική κατάσταση της ένωσης.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.
Παιχνίδια
Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.