Μετάβαση στο περιεχόμενο

Πετρέλαιο, καύσιμα και περιβάλλον

Τι βγαίνει από την καύση, και πού καταλήγει.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Γ΄ Γυμνασίου, 2 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις τι παράγει η πλήρης και τι η ατελής καύση.
  2. Να συνδέεις τα προϊόντα της καύσης με το φαινόμενο του θερμοκηπίου και την όξινη βροχή.
  3. Να συγκρίνεις καύσιμα ως προς τις εκπομπές τους.

Τι βγαίνει από την καύση

Το πετρέλαιο είναι μείγμα υδρογονανθράκων. Στο διυλιστήριο χωρίζεται με κλασματική απόσταξη: κάθε κλάσμα βράζει σε διαφορετική θερμοκρασία, γιατί έχει διαφορετικό μήκος αλυσίδας.

ΚλάσμαΧρήση
υγραέριοφιάλες, αναπτήρες
βενζίνηαυτοκίνητα
κηροζίνηαεροπλάνα
πετρέλαιο ντίζελφορτηγά, θέρμανση
λιπαντικά και άσφαλτοςμηχανές, δρόμοι
Πανοραμική θέα από τη θάλασσα: βιομηχανική εγκατάσταση με μεταλλικούς πύργους, κτίρια και ψηλές κόκκινες και άσπρες καμινάδες, πίσω της λόφοι με πεύκα.
Το διυλιστήριο στους Αγίους Θεοδώρους της Κορινθίας. Εδώ το αργό πετρέλαιο χωρίζεται με κλασματική απόσταξη σε κλάσματα σαν αυτά του πίνακα.Φωτογραφία: Artemco · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Όταν καίγεται ένας υδρογονάνθρακας με επαρκές οξυγόνο, τα προϊόντα είναι πάντα δύο:

CH4+2O2→CO2+2H2O\text{CH}_4 + 2\text{O}_2 \rightarrow \text{CO}_2 + 2\text{H}_2\text{O}

Διοξείδιο του άνθρακα και νερό. Αυτή είναι η πλήρης καύση.

Η ατελής καύση

Με λίγο οξυγόνο, η καύση δεν ολοκληρώνεται. Τότε παράγονται:

  • Μονοξείδιο του άνθρακα (CO\text{CO}): άχρωμο, άοσμο και θανατηφόρο.
  • Αιθάλη: σωματίδια άνθρακα, η μαύρη καπνιά.

Το μονοξείδιο δεσμεύεται στην αιμοσφαιρίνη πολύ ισχυρότερα από το οξυγόνο και εμποδίζει τη μεταφορά του στο σώμα. Δεν το αντιλαμβάνεσαι με καμία αίσθηση.

Τέσσερις φλόγες σε μαύρο φόντο, αριθμημένες 1 ως 4: η πρώτη κίτρινη και κυματιστή, η δεύτερη πορτοκαλί-ροζ, η τρίτη ιώδης με γαλάζια βάση, η τέταρτη αχνή γαλάζια.
Η φλόγα ενός λύχνου Bunsen καθώς ανοίγει σιγά σιγά η είσοδος του αέρα, από το 1 ως το 4. Με λίγο αέρα η φλόγα είναι κίτρινη: λάμπουν πυρακτωμένα σωματίδια αιθάλης, σημάδι ατελούς καύσης. Με άφθονο αέρα γίνεται μπλε: η καύση είναι πλήρης.Φωτογραφία: Arthur Jan Fijałkowski · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Οι συνέπειες στο περιβάλλον

Φαινόμενο του θερμοκηπίου: αέρια της ατμόσφαιρας, κυρίως οι υδρατμοί και το διοξείδιο του άνθρακα, αφήνουν το ηλιακό φως να μπει, αλλά εμποδίζουν μέρος της θερμότητας να φύγει. Χωρίς το φαινόμενο η μέση θερμοκρασία της Γης θα ήταν περίπου −18  ∘-18\;^\circC αντί για περίπου 15  ∘15\;^\circC — οι καύσεις όμως προσθέτουν διοξείδιο, το ενισχύουν, και η μέση θερμοκρασία ανεβαίνει.

Όξινη βροχή: τα καύσιμα περιέχουν προσμείξεις θείου. Στην καύση δίνουν οξείδια του θείου, που με την υγρασία σχηματίζουν θειικό οξύ. Και στις υψηλές θερμοκρασίες των κινητήρων και των εργοστασίων το άζωτο του αέρα δίνει οξείδια του αζώτου, που σχηματίζουν νιτρικό οξύ.

Αιωρούμενα σωματίδια: η αιθάλη επιβαρύνει το αναπνευστικό, ιδιαίτερα σε πόλεις με λεκανοπέδιο.

Εκπομπές διοξειδίου ανά κιλοβατώρα ρεύματος

Γραμμάρια διοξειδίου του άνθρακα (και ισοδύναμων αερίων) για κάθε κιλοβατώρα ηλεκτρικής ενέργειας, μετρημένα σε όλο τον κύκλο ζωής του σταθμού: κατασκευή, καύσιμο, λειτουργία. Στρογγυλεμένοι μέσοι όροι μελετών (World Nuclear Association, 2011). Σύγκρινε: πόσες φορές περισσότερο εκπέμπει ο λιγνίτης από το φυσικό αέριο; Και γιατί οι δύο τελευταίες στήλες δεν είναι μηδέν;

Λιγνίτης: 1.050Πετρέλαιο: 730Φυσικό αέριο: 500Πυρηνικά: 30Αιολικά: 25
Λιγνίτης1.050
Πετρέλαιο730
Φυσικό αέριο500
Πυρηνικά30
Αιολικά25
Μεγαλύτερη εκπομπή
Λιγνίτης
Μικρότερη εκπομπή
Αιολικά
Διαφορά
1.025

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Γράψε την πλήρη καύση του προπανίου, C₃H₈.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Η φλόγα του θερμοσίφωνα αερίου είναι κίτρινη. Τι σημαίνει και τι κάνεις;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Γιατί η όξινη βροχή καταστρέφει τα μάρμαρα;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Μια μικρή στοά ναού, όπου τη στέγη την κρατούν, αντί για κολόνες, έξι μαρμάρινα αγάλματα γυναικών με μακριά φορέματα.
Οι Καρυάτιδες του Ερεχθείου στην Ακρόπολη. Αυτές που στέκονται σήμερα στη θέση τους είναι αντίγραφα· τις αρχαίες τις μετέφεραν σε μουσεία για να τις προστατέψουν από τη ρύπανση του αέρα.Φωτογραφία: Coolcaesar · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι παράγει η πλήρης καύση ενός υδρογονάνθρακα;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Γράψε με χημικούς τύπους τα δύο προϊόντα της πλήρους καύσης του μεθανίου CH4\text{CH}_4.

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις τι παράγει η πλήρης και τι η ατελής καύση.
  • Να συνδέεις τα προϊόντα της καύσης με το φαινόμενο του θερμοκηπίου και την όξινη βροχή.
  • Να συγκρίνεις καύσιμα ως προς τις εκπομπές τους.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;