Πετρέλαιο, καύσιμα και περιβάλλον
Τι βγαίνει από την καύση, και πού καταλήγει.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Γ΄ Γυμνασίου, 2 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να περιγράφεις τι παράγει η πλήρης και τι η ατελής καύση.
- Να συνδέεις τα προϊόντα της καύσης με το φαινόμενο του θερμοκηπίου και την όξινη βροχή.
- Να συγκρίνεις καύσιμα ως προς τις εκπομπές τους.
Τι βγαίνει από την καύση
Το πετρέλαιο είναι μείγμα υδρογονανθράκων. Στο διυλιστήριο χωρίζεται με κλασματική απόσταξη: κάθε κλάσμα βράζει σε διαφορετική θερμοκρασία, γιατί έχει διαφορετικό μήκος αλυσίδας.
| Κλάσμα | Χρήση |
|---|---|
| υγραέριο | φιάλες, αναπτήρες |
| βενζίνη | αυτοκίνητα |
| κηροζίνη | αεροπλάνα |
| πετρέλαιο ντίζελ | φορτηγά, θέρμανση |
| λιπαντικά και άσφαλτος | μηχανές, δρόμοι |

Όταν καίγεται ένας υδρογονάνθρακας με επαρκές οξυγόνο, τα προϊόντα είναι πάντα δύο:
Διοξείδιο του άνθρακα και νερό. Αυτή είναι η πλήρης καύση.
Η ατελής καύση
Με λίγο οξυγόνο, η καύση δεν ολοκληρώνεται. Τότε παράγονται:
- Μονοξείδιο του άνθρακα (): άχρωμο, άοσμο και θανατηφόρο.
- Αιθάλη: σωματίδια άνθρακα, η μαύρη καπνιά.
Το μονοξείδιο δεσμεύεται στην αιμοσφαιρίνη πολύ ισχυρότερα από το οξυγόνο και εμποδίζει τη μεταφορά του στο σώμα. Δεν το αντιλαμβάνεσαι με καμία αίσθηση.

Οι συνέπειες στο περιβάλλον
Φαινόμενο του θερμοκηπίου: αέρια της ατμόσφαιρας, κυρίως οι υδρατμοί και το διοξείδιο του άνθρακα, αφήνουν το ηλιακό φως να μπει, αλλά εμποδίζουν μέρος της θερμότητας να φύγει. Χωρίς το φαινόμενο η μέση θερμοκρασία της Γης θα ήταν περίπου C αντί για περίπου C — οι καύσεις όμως προσθέτουν διοξείδιο, το ενισχύουν, και η μέση θερμοκρασία ανεβαίνει.
Όξινη βροχή: τα καύσιμα περιέχουν προσμείξεις θείου. Στην καύση δίνουν οξείδια του θείου, που με την υγρασία σχηματίζουν θειικό οξύ. Και στις υψηλές θερμοκρασίες των κινητήρων και των εργοστασίων το άζωτο του αέρα δίνει οξείδια του αζώτου, που σχηματίζουν νιτρικό οξύ.
Αιωρούμενα σωματίδια: η αιθάλη επιβαρύνει το αναπνευστικό, ιδιαίτερα σε πόλεις με λεκανοπέδιο.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γράψε την πλήρη καύση του προπανίου, C₃H₈.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Τα προϊόντα είναι πάντα διοξείδιο του άνθρακα και νερό.
Οι τρεις άνθρακες δίνουν , τα οκτώ υδρογόνα δίνουν .
Μετράω τα οξυγόνα δεξιά: άτομα.
Άρα χρειάζονται μόρια αριστερά:
Έλεγχος: άνθρακες και , υδρογόνα και , οξυγόνα και . Ισοσταθμισμένη.
Παράδειγμα 2
Η φλόγα του θερμοσίφωνα αερίου είναι κίτρινη. Τι σημαίνει και τι κάνεις;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η σωστή φλόγα καύσης αερίου είναι μπλε. Το κίτρινο χρώμα προέρχεται από πυρακτωμένα σωματίδια αιθάλης.
Αιθάλη σημαίνει ατελής καύση, άρα και παραγωγή μονοξειδίου του άνθρακα.
Το μονοξείδιο είναι άοσμο και θανατηφόρο: δεν υπάρχει αίσθηση που να σε προειδοποιήσει.
Η σωστή ενέργεια: κλείνεις τη συσκευή, ανοίγεις παράθυρα και καλείς τεχνικό. Το πρόβλημα είναι συνήθως ανεπαρκής παροχή αέρα ή βουλωμένος καυστήρας.
Αν κάποιος στο σπίτι έχει πονοκέφαλο, ζάλη ή ναυτία, βγαίνετε όλοι στον καθαρό αέρα και καλείς το .
Παράδειγμα 3
Γιατί η όξινη βροχή καταστρέφει τα μάρμαρα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η όξινη βροχή περιέχει θειικό και νιτρικό οξύ, από τα οξείδια που εκλύονται στις καύσεις.
Το μάρμαρο είναι ανθρακικό ασβέστιο.
Τα οξέα αντιδρούν με τα ανθρακικά άλατα: το στερεό διαλύεται και εκλύεται διοξείδιο του άνθρακα.
Το ίδιο συμβαίνει με το ξίδι στον βραστήρα — μόνο που εδώ το «άλας» είναι ο Παρθενώνας.
Γι' αυτό τα αυθεντικά γλυπτά μεταφέρονται σε μουσεία και στη θέση τους μπαίνουν αντίγραφα.

Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Γράψε με χημικούς τύπους τα δύο προϊόντα της πλήρους καύσης του μεθανίου .
Τα κατάφερες;
- Να περιγράφεις τι παράγει η πλήρης και τι η ατελής καύση.
- Να συνδέεις τα προϊόντα της καύσης με το φαινόμενο του θερμοκηπίου και την όξινη βροχή.
- Να συγκρίνεις καύσιμα ως προς τις εκπομπές τους.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.