Βάσεις
Η άλλη πλευρά, και γιατί οι δύο πάνε πάντα μαζί.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Γ΄ Γυμνασίου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις μια βάση από τις ιδιότητές της και με δείκτες.
- Να εξηγείς τι ελευθερώνουν οι βάσεις στο νερό.
- Να διαλέγεις ποια βάση ταιριάζει σε ποια καθημερινή χρήση.
Η άλλη πλευρά
Αν τα οξέα ελευθερώνουν , οι βάσεις κάνουν το συμπληρωματικό: ελευθερώνουν ανιόντα υδροξειδίου.
Και οι ιδιότητές τους είναι, σχεδόν σημείο προς σημείο, το αντίθετο των όξινων:
- Έχουν πικρή γεύση και σαπουνώδη αφή.
- Αλλάζουν τους δείκτες, προς την αντίθετη κατεύθυνση από τα οξέα.
- Τα υδατικά διαλύματά τους άγουν το ρεύμα.
- Εξουδετερώνουν τα οξέα.
Οι δείκτες, από την άλλη μεριά

Βάσεις γύρω σου
| Βάση | Πού βρίσκεται |
|---|---|
| υδροξείδιο του νατρίου | καθαριστικά αποφράξεως |
| αμμωνία | υγρά καθαρισμού τζαμιών |
| υδροξείδιο του ασβεστίου | ασβέστης στα οικοδομικά |
| όξινο ανθρακικό νάτριο | μαγειρική σόδα |
| υδροξείδιο του μαγνησίου | αντιόξινα φάρμακα |
Οι δύο πρώτες είναι καυστικές. Οι δύο τελευταίες τρώγονται. Η μαγειρική σόδα, για την ακρίβεια, είναι άλας και όχι υδροξείδιο, αλλά στο νερό δίνει ασθενώς βασικό διάλυμα. Όπως και στα οξέα, το όνομα της κατηγορίας δεν προδικάζει την επικινδυνότητα.

Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Έχεις άχρωμο διάλυμα. Με φαινολοφθαλεΐνη γίνεται ροζ. Τι είναι;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η φαινολοφθαλεΐνη είναι άχρωμη σε όξινο και σε ουδέτερο περιβάλλον.
Χρωματίζεται ροζ μόνο σε βασικό.
Άρα το διάλυμα είναι βασικό.
Αν ο δείκτης έμενε άχρωμος, δεν θα μπορούσες να ξεχωρίσεις όξινο από ουδέτερο. Θα χρειαζόσουν δεύτερο δείκτη — ή pH.
Παράδειγμα 2
Γιατί το σαπούνι είναι αποτελεσματικό στα λίπη;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Τα σαπούνια είναι ελαφρώς βασικά και έχουν μόρια με δύο άκρα.
Το ένα άκρο «ταιριάζει» με το νερό, το άλλο με τα λίπη.
Έτσι το λίπος περικυκλώνεται και παρασύρεται από το νερό, παρότι από μόνο του δεν διαλύεται σε αυτό.
Η βασικότητα βοηθά επιπλέον, γιατί διασπά ορισμένα λίπη — και ακριβώς αυτή η ιδιότητα εξηγεί και τη σαπουνώδη αφή που αφήνουν οι βάσεις στο δέρμα.
Παράδειγμα 3
Γιατί ένα αντιόξινο χάπι ανακουφίζει από την καούρα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η καούρα οφείλεται σε γαστρικό υγρό, με υδροχλωρικό οξύ, που ανεβαίνει από το στομάχι στον οισοφάγο.
Το αντιόξινο περιέχει βάση, συνήθως υδροξείδιο του μαγνησίου ή του αργιλίου, ή ανθρακικό ασβέστιο, που εξουδετερώνει κι αυτό τα οξέα.
Η βάση εξουδετερώνει μέρος του οξέος, μειώνοντας την οξύτητα.
Πρόσεξε ότι δεν εξουδετερώνει όλο το οξύ: το στομάχι το χρειάζεται για την πέψη.
Γι' αυτό τα αντιόξινα έχουν ήπιες βάσεις, που διαλύονται ελάχιστα και δεν καίνε τους ιστούς, και όχι καυστική σόδα.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Τι χρώμα γίνεται η φαινολοφθαλεΐνη σε βασικό διάλυμα;
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις μια βάση από τις ιδιότητές της και με δείκτες.
- Να εξηγείς τι ελευθερώνουν οι βάσεις στο νερό.
- Να διαλέγεις ποια βάση ταιριάζει σε ποια καθημερινή χρήση.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.