Οξέα — ιδιότητες και χρήσεις
Τι κάνει ένα οξύ οξύ, πέρα από τη γεύση.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Γ΄ Γυμνασίου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις ένα οξύ από τις ιδιότητές του και με δείκτες.
- Να εξηγείς τι κοινό έχουν όλα τα οξέα σε επίπεδο ιόντων.
- Να αναφέρεις πού συναντάς οξέα στην καθημερινή ζωή.
Τι κάνει ένα οξύ οξύ
Η ξινή γεύση είναι το πρώτο που έρχεται στο μυαλό — και το τελευταίο που πρέπει να εμπιστεύεσαι. Κανένα οξύ εργαστηρίου δεν δοκιμάζεται με τη γλώσσα.
Τα οξέα αναγνωρίζονται από ένα σύνολο ιδιοτήτων:
- Έχουν ξινή γεύση, όταν πρόκειται για τρόφιμα.
- Αλλάζουν το χρώμα των δεικτών.
- Αντιδρούν με πολλά μέταλλα και ελευθερώνουν υδρογόνο.
- Αντιδρούν με ανθρακικά άλατα και ελευθερώνουν διοξείδιο του άνθρακα.
- Τα υδατικά διαλύματά τους άγουν το ηλεκτρικό ρεύμα.
Το κοινό τους χαρακτηριστικό
Όλα τα οξέα, διαλυμένα στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου:
Αυτό το είναι η αιτία όλων των παραπάνω ιδιοτήτων. Οξύ χωρίς νερό δεν εκδηλώνει όξινη συμπεριφορά: το καθαρό υδροχλώριο σε αέρια μορφή δεν αλλάζει χρώμα σε στεγνό δείκτη.
Δείκτες
Δείκτης είναι ουσία που αλλάζει χρώμα ανάλογα με το αν βρίσκεται σε όξινο ή βασικό περιβάλλον.

Οξέα γύρω σου
| Οξύ | Πού βρίσκεται |
|---|---|
| κιτρικό | λεμόνι, πορτοκάλι |
| οξικό | ξίδι |
| ανθρακικό | ανθρακούχα ποτά |
| γαλακτικό | γιαούρτι, μύες μετά από άσκηση |
| υδροχλωρικό | στομάχι |
| θειικό | μπαταρία αυτοκινήτου |
Τα τρία πρώτα τα τρως. Το τελευταίο καίει ρούχα και δέρμα. Η λέξη «οξύ» δεν λέει τίποτα από μόνη της για το πόσο επικίνδυνο είναι κάτι — αυτό το λέει η συγκέντρωση και η ισχύς του.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Έχεις άγνωστο διάλυμα και βάμμα ηλιοτροπίου. Πώς ελέγχεις αν είναι οξύ;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παίρνω μια μικρή ποσότητα σε δοκιμαστικό σωλήνα. Ποτέ δεν δοκιμάζω στο αρχικό δοχείο.
Προσθέτω λίγες σταγόνες δείκτη.
Αν το διάλυμα γίνει κόκκινο, είναι όξινο. Αν γίνει μπλε, είναι βασικό. Αν μείνει ιώδες, είναι ουδέτερο.
Ο δείκτης λέει ποιότητα, όχι ποσότητα: δείχνει ότι το διάλυμα είναι όξινο, όχι πόσο όξινο είναι.
Για αυτό χρειάζεται το pH, που έρχεται σε δύο ενότητες.
Παράδειγμα 2
Ρίχνεις ξίδι σε μαγειρική σόδα και αφρίζει. Τι συμβαίνει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η μαγειρική σόδα (όξινο ανθρακικό νάτριο) είναι ανθρακικό άλας, το ξίδι είναι οξύ.
Τα οξέα αντιδρούν με τα ανθρακικά και ελευθερώνουν διοξείδιο του άνθρακα.
Ο αφρός είναι φυσαλίδες αερίου που ξεφεύγουν από το υγρό.
Η ίδια αντίδραση φουσκώνει τα κέικ με το μπέικιν πάουντερ, και είναι ο λόγος που ένα ηφαίστειο από σόδα και ξίδι δουλεύει πάντα.
Παράδειγμα 3
Γιατί το ξίδι καθαρίζει τα άλατα από τον βραστήρα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Τα λευκά υπολείμματα στον βραστήρα είναι κυρίως ανθρακικό ασβέστιο, από τα άλατα του νερού.
Το οξικό οξύ του ξιδιού αντιδρά μαζί τους και τα διαλύει, ελευθερώνοντας διοξείδιο του άνθρακα.
Το στερεό γίνεται διαλυτό άλας και φεύγει με το ξέπλυμα.
Ο ίδιος λόγος εξηγεί γιατί η όξινη βροχή καταστρέφει μαρμάρινα μνημεία: το μάρμαρο είναι κι αυτό ανθρακικό ασβέστιο.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Τι χρώμα δίνει το βάμμα ηλιοτροπίου σε όξινο διάλυμα;
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις ένα οξύ από τις ιδιότητές του και με δείκτες.
- Να εξηγείς τι κοινό έχουν όλα τα οξέα σε επίπεδο ιόντων.
- Να αναφέρεις πού συναντάς οξέα στην καθημερινή ζωή.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.