Μετάβαση στο περιεχόμενο

Οξέα — ιδιότητες και χρήσεις

Τι κάνει ένα οξύ οξύ, πέρα από τη γεύση.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Γ΄ Γυμνασίου, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να αναγνωρίζεις ένα οξύ από τις ιδιότητές του και με δείκτες.
  2. Να εξηγείς τι κοινό έχουν όλα τα οξέα σε επίπεδο ιόντων.
  3. Να αναφέρεις πού συναντάς οξέα στην καθημερινή ζωή.

Τι κάνει ένα οξύ οξύ

Η ξινή γεύση είναι το πρώτο που έρχεται στο μυαλό — και το τελευταίο που πρέπει να εμπιστεύεσαι. Κανένα οξύ εργαστηρίου δεν δοκιμάζεται με τη γλώσσα.

Τα οξέα αναγνωρίζονται από ένα σύνολο ιδιοτήτων:

  • Έχουν ξινή γεύση, όταν πρόκειται για τρόφιμα.
  • Αλλάζουν το χρώμα των δεικτών.
  • Αντιδρούν με πολλά μέταλλα και ελευθερώνουν υδρογόνο.
  • Αντιδρούν με ανθρακικά άλατα και ελευθερώνουν διοξείδιο του άνθρακα.
  • Τα υδατικά διαλύματά τους άγουν το ηλεκτρικό ρεύμα.

Το κοινό τους χαρακτηριστικό

Όλα τα οξέα, διαλυμένα στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου:

HCl→H++Cl−\text{HCl} \rightarrow \text{H}^+ + \text{Cl}^-

Αυτό το H+\text{H}^+ είναι η αιτία όλων των παραπάνω ιδιοτήτων. Οξύ χωρίς νερό δεν εκδηλώνει όξινη συμπεριφορά: το καθαρό υδροχλώριο σε αέρια μορφή δεν αλλάζει χρώμα σε στεγνό δείκτη.

Δείκτες

Δείκτης είναι ουσία που αλλάζει χρώμα ανάλογα με το αν βρίσκεται σε όξινο ή βασικό περιβάλλον.

Δοκίμασε με δείκτη

Διάλεξε ουσία και δείκτη. Πρόσεξε ότι η φαινολοφθαλεΐνη δεν ξεχωρίζει το όξινο από το ουδέτερο — μένει άχρωμη και στα δύο — και η ηλιανθίνη δεν ξεχωρίζει το ουδέτερο από το βασικό: είναι κίτρινη και στα δύο. Δοκίμασε την ηλιανθίνη και στον καφέ.

Διάλεξε ουσία

Διάλεξε δείκτη

Χρώμα δείκτηκόκκινοΌξινο διάλυμα
Περιέχει κιτρικό οξύ. Χαρακτηριστικά όξινο, με pH γύρω στο 2.
Τέσσερα μικρά ποτήρια ζέσεως σε σειρά, με υγρά από κόκκινο αριστερά ως κιτρινοπορτοκαλί δεξιά.
Ηλιανθίνη σε τέσσερα διαλύματα με pH 2, 3, 4 και 5, από αριστερά προς τα δεξιά. Στα δύο πρώτα είναι κόκκινη, στο pH 4 πορτοκαλί, και στο pH 5 έχει πλησιάσει το κίτρινο. Γι' αυτό η ηλιανθίνη δεν δείχνει όξινο τον μαύρο καφέ.Φωτογραφία: Ben Mills · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Οξέα γύρω σου

ΟξύΠού βρίσκεται
κιτρικόλεμόνι, πορτοκάλι
οξικόξίδι
ανθρακικόανθρακούχα ποτά
γαλακτικόγιαούρτι, μύες μετά από άσκηση
υδροχλωρικόστομάχι
θειικόμπαταρία αυτοκινήτου

Τα τρία πρώτα τα τρως. Το τελευταίο καίει ρούχα και δέρμα. Η λέξη «οξύ» δεν λέει τίποτα από μόνη της για το πόσο επικίνδυνο είναι κάτι — αυτό το λέει η συγκέντρωση και η ισχύς του.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Έχεις άγνωστο διάλυμα και βάμμα ηλιοτροπίου. Πώς ελέγχεις αν είναι οξύ;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Ρίχνεις ξίδι σε μαγειρική σόδα και αφρίζει. Τι συμβαίνει;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Γιατί το ξίδι καθαρίζει τα άλατα από τον βραστήρα;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι κοινό έχουν όλα τα υδατικά διαλύματα οξέων;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Τι χρώμα δίνει το βάμμα ηλιοτροπίου σε όξινο διάλυμα;

Τα κατάφερες;

  • Να αναγνωρίζεις ένα οξύ από τις ιδιότητές του και με δείκτες.
  • Να εξηγείς τι κοινό έχουν όλα τα οξέα σε επίπεδο ιόντων.
  • Να αναφέρεις πού συναντάς οξέα στην καθημερινή ζωή.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;