Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η πάροδος και ο Χορός

Ο Χορός μπαίνει, θρηνεί και συμβουλεύει (192-436).

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Ευριπίδη Ελένη (Γ΄ Γυμνασίου), 3 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις τη μορφή της παρόδου της Ελένης: κομμός, διάλογος, αμοιβαίο άσμα.
  2. Να εξηγείς ποιος είναι ο Χορός της Ελένης και τι ρόλο παίζει απέναντι στην ηρωίδα.
  3. Να εντοπίζεις στον λόγο της Ελένης πώς η ομορφιά και η φήμη έγιναν η δυστυχία της.

Ο Χορός μπαίνει

Ο Τεύκρος έφυγε και η Ελένη έμεινε μόνη με τα νέα: η μητέρα της νεκρή, ο άντρας της χαμένος στη θάλασσα, η Τροία κατεστραμμένη για εκείνη. Αρχίζει να θρηνεί τραγουδώντας. Καλεί τις Σειρήνες, τα φτερωτά κορίτσια, να συνοδεύσουν το κλάμα της με αυλό και λύρα (στ. 167-172).

Σε αυτό το τραγούδι μπαίνει στην ορχήστρα ο Χορός. Είναι γυναίκες από την Ελλάδα, αιχμάλωτες, που δουλεύουν ως σκλάβες στο παλάτι. Η πρώτη τους φράση μάς λέει τι έκαναν όταν άκουσαν τη φωνή της:

«Στο γαλάζιο νερό έτυχε να απλώνω πάνω στα πράσινα χόρτα κόκκινα πέπλα, να ζεσταθούν στις χρυσές αχτίδες του ήλιου.» (στ. 179-183, μετάφραση δική μας)

Ένας καθημερινός, σχεδόν οικιακός τόνος: γυναίκες που άπλωναν μπουγάδα κοντά στο ποτάμι άκουσαν μια φωνή να κλαίει και έτρεξαν.

Ζωγραφιά σε αγγείο με πορτοκαλί μορφές σε μαύρο φόντο: ένα πλοίο με κωπηλάτες, ένας άντρας δεμένος στο κατάρτι, και γύρω του πουλιά με κεφάλια γυναικών, πάνω στους βράχους και στον αέρα.
Οι Σειρήνες σε αττικό ερυθρόμορφο στάμνο του 480-470 π.Χ., στο Βρετανικό Μουσείο. Δες πώς τις φαντάζονταν οι Έλληνες: πουλιά με κεφάλι γυναίκας. Εδώ τραγουδούν στον Οδυσσέα, που έχει δεθεί στο κατάρτι. Αυτά τα φτερωτά κορίτσια καλεί η Ελένη να συνοδεύσουν τον θρήνο της.Φωτογραφία: Marie-Lan Nguyen · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Τρία κομμάτια

Η πάροδος της Ελένης δεν είναι ένα μόνο τραγούδι του Χορού. Έχει τρία μέρη:

ΜέροςΤι γίνεται
Κομμός (στ. 164-252)Η Ελένη και ο Χορός θρηνούν μαζί, τραγουδώντας με στροφές και αντιστροφές: για την Τροία, τη Λήδα, τον Μενέλαο, τους Διόσκουρους.
Διαλογικό μέρος (στ. 253-329)Η Ελένη μιλά σε ιαμβικούς στίχους για τη ζωή της· ο Χορός (ο κορυφαίος) την συμβουλεύει.
Αμοιβαίο άσμα (στ. 330-385)Ξανά τραγούδι: η Ελένη και ο Χορός τραγουδούν εναλλάξ, καθώς ετοιμάζονται να μπουν στο παλάτι.

Στο σχολικό βιβλίο η πάροδος είναι οι στ. 192-436 της μετάφρασης.

Η ομορφιά που έγινε κατάρα

Στο διαλογικό μέρος η Ελένη μετρά τις συμφορές της. Η πιο πικρή δεν είναι κάτι που έκανε, αλλά κάτι που λένε γι' αυτήν:

«Πρώτα πρώτα, χωρίς να είμαι άδικη, έχω κακό όνομα. Κι αυτό είναι χειρότερο από την αλήθεια: να φορτώνεσαι κακά που δεν έχεις.» (στ. 270-272, μετάφραση δική μας)

Και μια ευχή που ξαφνιάζει:

«Μακάρι, σαν άγαλμα που το σβήνεις, να έπαιρνα ξανά άσχημη μορφή αντί για την όμορφη.» (στ. 262-263, μετάφραση δική μας)

εἴθʼ ἐξαλειφθεῖσʼ ὡς ἄγαλμʼ αὖθις πάλιν / αἴσχιον εἶδος ἔλαβον ἀντὶ τοῦ καλοῦ.

Τα αρχαία αγάλματα ήταν ζωγραφισμένα· η Ελένη θέλει να σβηστεί η μπογιά της ομορφιάς της. Στο τέλος του λόγου της το λέει καθαρά: τις άλλες γυναίκες η ομορφιά τις κάνει ευτυχισμένες, εκείνη την κατέστρεψε (στ. 304-305). Και σκέφτεται τον θάνατο.

Κοντινή λήψη μαρμάρινου αγάλματος: ένα χέρι με βραχιόλι και ένα μακρύ φόρεμα με κοκκινωπό χρώμα, σκαλισμένα λουλούδια και μαίανδρο στο πλάι.
Η Κόρη της Φρασίκλειας, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας. Πάνω στο φόρεμα σώζεται ακόμα το κόκκινο χρώμα, μετά από δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Έτσι ήταν τα αρχαία αγάλματα, χρωματιστά, και αυτό το χρώμα της ομορφιάς θα ήθελε η Ελένη να σβηστεί από πάνω της.Φωτογραφία: Davide Mauro · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Τι κάνει ο Χορός

Ο Χορός δεν μένει θεατής. Στο διαλογικό μέρος κάνει τρία πράγματα:

  1. Παρηγορεί και συμβουλεύει υπομονή. «Ξέρω πως πονάς· όμως συμφέρει να σηκώνεις όσο πιο ελαφρά μπορείς όσα είναι αναπόφευκτα στη ζωή» (στ. 253-254).
  2. Αμφισβητεί τη φήμη. Όταν η Ελένη πιστεύει ότι ο Μενέλαος πέθανε, ο Χορός της λέει: «Μην πιστέψεις ότι ο ξένος είπε όλα αληθινά» (στ. 306-307) και «Πολλά λόγια ειπώνονται και με ψέματα» (στ. 309).
  3. Προτείνει λύση. Να ρωτήσει τη Θεονόη, που τα ξέρει όλα, αν ζει ο Μενέλαος· και θα πάνε μαζί της, γιατί «μια γυναίκα πρέπει να στέκεται δίπλα σε μια γυναίκα» (στ. 317-329).

Παράδειγμα 1

Γιατί ο Χορός λέει στην Ελένη να μην πιστέψει τον Τεύκρο;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Ποιος μιλά;

Κάθε φράση είναι από την πάροδο, σε δική μας μετάφραση. Ποια λέει η Ελένη και ποια ο Χορός; Σκέψου: ποιος θρηνεί για τη δική του ζωή και ποιος παρηγορεί;

Ποιος το λέει;

«Έχω κακό όνομα χωρίς να είμαι άδικη»

0 από 8

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 7
Ποιες είναι οι γυναίκες του Χορού στην Ελένη;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Ποιο πρόσωπο προτείνει ο Χορός να ρωτήσει η Ελένη, και τι θέλει να μάθει από αυτό;

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις τη μορφή της παρόδου της Ελένης: κομμός, διάλογος, αμοιβαίο άσμα.
  • Να εξηγείς ποιος είναι ο Χορός της Ελένης και τι ρόλο παίζει απέναντι στην ηρωίδα.
  • Να εντοπίζεις στον λόγο της Ελένης πώς η ομορφιά και η φήμη έγιναν η δυστυχία της.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;