Η πάροδος και ο Χορός
Ο Χορός μπαίνει, θρηνεί και συμβουλεύει (192-436).
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Ευριπίδη Ελένη (Γ΄ Γυμνασίου), 3 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να περιγράφεις τη μορφή της παρόδου της Ελένης: κομμός, διάλογος, αμοιβαίο άσμα.
- Να εξηγείς ποιος είναι ο Χορός της Ελένης και τι ρόλο παίζει απέναντι στην ηρωίδα.
- Να εντοπίζεις στον λόγο της Ελένης πώς η ομορφιά και η φήμη έγιναν η δυστυχία της.
Ο Χορός μπαίνει
Ο Τεύκρος έφυγε και η Ελένη έμεινε μόνη με τα νέα: η μητέρα της νεκρή, ο άντρας της χαμένος στη θάλασσα, η Τροία κατεστραμμένη για εκείνη. Αρχίζει να θρηνεί τραγουδώντας. Καλεί τις Σειρήνες, τα φτερωτά κορίτσια, να συνοδεύσουν το κλάμα της με αυλό και λύρα (στ. 167-172).
Σε αυτό το τραγούδι μπαίνει στην ορχήστρα ο Χορός. Είναι γυναίκες από την Ελλάδα, αιχμάλωτες, που δουλεύουν ως σκλάβες στο παλάτι. Η πρώτη τους φράση μάς λέει τι έκαναν όταν άκουσαν τη φωνή της:
«Στο γαλάζιο νερό έτυχε να απλώνω πάνω στα πράσινα χόρτα κόκκινα πέπλα, να ζεσταθούν στις χρυσές αχτίδες του ήλιου.» (στ. 179-183, μετάφραση δική μας)
Ένας καθημερινός, σχεδόν οικιακός τόνος: γυναίκες που άπλωναν μπουγάδα κοντά στο ποτάμι άκουσαν μια φωνή να κλαίει και έτρεξαν.

Τρία κομμάτια
Η πάροδος της Ελένης δεν είναι ένα μόνο τραγούδι του Χορού. Έχει τρία μέρη:
| Μέρος | Τι γίνεται |
|---|---|
| Κομμός (στ. 164-252) | Η Ελένη και ο Χορός θρηνούν μαζί, τραγουδώντας με στροφές και αντιστροφές: για την Τροία, τη Λήδα, τον Μενέλαο, τους Διόσκουρους. |
| Διαλογικό μέρος (στ. 253-329) | Η Ελένη μιλά σε ιαμβικούς στίχους για τη ζωή της· ο Χορός (ο κορυφαίος) την συμβουλεύει. |
| Αμοιβαίο άσμα (στ. 330-385) | Ξανά τραγούδι: η Ελένη και ο Χορός τραγουδούν εναλλάξ, καθώς ετοιμάζονται να μπουν στο παλάτι. |
Στο σχολικό βιβλίο η πάροδος είναι οι στ. 192-436 της μετάφρασης.
Η ομορφιά που έγινε κατάρα
Στο διαλογικό μέρος η Ελένη μετρά τις συμφορές της. Η πιο πικρή δεν είναι κάτι που έκανε, αλλά κάτι που λένε γι' αυτήν:
«Πρώτα πρώτα, χωρίς να είμαι άδικη, έχω κακό όνομα. Κι αυτό είναι χειρότερο από την αλήθεια: να φορτώνεσαι κακά που δεν έχεις.» (στ. 270-272, μετάφραση δική μας)
Και μια ευχή που ξαφνιάζει:
«Μακάρι, σαν άγαλμα που το σβήνεις, να έπαιρνα ξανά άσχημη μορφή αντί για την όμορφη.» (στ. 262-263, μετάφραση δική μας)
εἴθʼ ἐξαλειφθεῖσʼ ὡς ἄγαλμʼ αὖθις πάλιν / αἴσχιον εἶδος ἔλαβον ἀντὶ τοῦ καλοῦ.
Τα αρχαία αγάλματα ήταν ζωγραφισμένα· η Ελένη θέλει να σβηστεί η μπογιά της ομορφιάς της. Στο τέλος του λόγου της το λέει καθαρά: τις άλλες γυναίκες η ομορφιά τις κάνει ευτυχισμένες, εκείνη την κατέστρεψε (στ. 304-305). Και σκέφτεται τον θάνατο.

Τι κάνει ο Χορός
Ο Χορός δεν μένει θεατής. Στο διαλογικό μέρος κάνει τρία πράγματα:
- Παρηγορεί και συμβουλεύει υπομονή. «Ξέρω πως πονάς· όμως συμφέρει να σηκώνεις όσο πιο ελαφρά μπορείς όσα είναι αναπόφευκτα στη ζωή» (στ. 253-254).
- Αμφισβητεί τη φήμη. Όταν η Ελένη πιστεύει ότι ο Μενέλαος πέθανε, ο Χορός της λέει: «Μην πιστέψεις ότι ο ξένος είπε όλα αληθινά» (στ. 306-307) και «Πολλά λόγια ειπώνονται και με ψέματα» (στ. 309).
- Προτείνει λύση. Να ρωτήσει τη Θεονόη, που τα ξέρει όλα, αν ζει ο Μενέλαος· και θα πάνε μαζί της, γιατί «μια γυναίκα πρέπει να στέκεται δίπλα σε μια γυναίκα» (στ. 317-329).
Παράδειγμα 1
Γιατί ο Χορός λέει στην Ελένη να μην πιστέψει τον Τεύκρο;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Τι έχει ακούσει η Ελένη. Ο Τεύκρος είπε ότι ο Μενέλαος χάθηκε σε τρικυμία και ότι «λένε πως πέθανε». Η Ελένη το πήρε για βέβαιο και θέλει να πεθάνει.
Τι προσέχει ο Χορός. Ο Τεύκρος δεν είδε τον Μενέλαο να πεθαίνει· μεταφέρει μια φήμη. Ο Χορός ξεχωρίζει το «λένε» από το «ξέρω».
Πού δένει αυτό με το έργο. Η Ελένη, πάνω από όλους, ξέρει πόσο ψεύτικη μπορεί να είναι μια φήμη: όλη η Ελλάδα πιστεύει ότι πρόδωσε τον άντρα της. Ο Χορός τής θυμίζει, χωρίς να το λέει, το δικό της μάθημα.
Το συμπέρασμα. Ο Χορός εδώ είναι η φωνή της λογικής: σταματά την απελπισία και στέλνει την Ελένη να ψάξει την αλήθεια στη Θεονόη. Και είχε δίκιο: ο Μενέλαος ζει.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποιο πρόσωπο προτείνει ο Χορός να ρωτήσει η Ελένη, και τι θέλει να μάθει από αυτό;
Τα κατάφερες;
- Να περιγράφεις τη μορφή της παρόδου της Ελένης: κομμός, διάλογος, αμοιβαίο άσμα.
- Να εξηγείς ποιος είναι ο Χορός της Ελένης και τι ρόλο παίζει απέναντι στην ηρωίδα.
- Να εντοπίζεις στον λόγο της Ελένης πώς η ομορφιά και η φήμη έγιναν η δυστυχία της.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.