Ο β΄ αόριστος και το αὐτός

Ένας αόριστος χωρίς σίγμα

Τον αόριστο τον έχεις μάθει με το σ: ἔλυσα, ἐλυσάμην, ἔπεμψα (= ἔπεμπ-σα). Αυτός λέγεται α΄ αόριστος. Πολλά όμως από τα πιο συχνά ρήματα της αρχαίας δεν τον σχηματίζουν έτσι. Διάβασε τι γράφει ο Αρριανός για το τέλος της μάχης στον Γρανικό:

«ἔπεσον δὲ καὶ ἡγεμόνες τῶν Περσῶν» (1.16.3) · «Μακεδόνων δὲ τῶν μὲν ἑταίρων ἀμφὶ τοὺς εἴκοσι καὶ πέντε ἐν τῇ πρώτῃ προσβολῇ ἀπέθανον» (1.16.4)

Σκοτώθηκαν και αρχηγοί των Περσών· από τους Μακεδόνες, περίπου είκοσι πέντε εταίροι σκοτώθηκαν στην πρώτη επίθεση. Τα ἔπεσον (από το πίπτω) και ἀπέθανον (από το ἀποθνῄσκω) είναι αόριστοι, αλλά δεν έχουν σ, και τελειώνουν σε -ον, σαν παρατατικός. Αυτός είναι ο β΄ αόριστος.

Η κλίση

Ενεργητική φωνή: λαμβάνω → ἔλαβον. Μέση φωνή: γίγνομαι → ἐγενόμην.

Απαρέμφατο λαβεῖν · μετοχή λαβών, λαβοῦσα, λαβόν (γεν. λαβόντος).

Απαρέμφατο γενέσθαι · μετοχή γενόμενος, γενομένη, γενόμενον.

Τα πιο συχνά ρήματα

Σε μερικά ρήματα ο αόριστος έρχεται από άλλη ρίζα, γι' αυτό δεν μοιάζει καθόλου με τον ενεστώτα: λέγω → εἶπον, ὁρῶ → εἶδον, ἔρχομαι → ἦλθον, αἱρῶ → εἷλον, φέρω → ἤνεγκον. Αυτά τα μαθαίνεις απ' έξω. Τα νέα ελληνικά βοηθούν: είπα, είδα, ήρθα.

Αόριστος ή παρατατικός;

Η οριστική του β΄ αορίστου έχει ίδιες καταλήξεις με τον παρατατικό. Και οι δύο έχουν αύξηση. Αυτό που τους ξεχωρίζει είναι το θέμα:

Ο κανόνας του αντίχειρα: ο παρατατικός κρατά ολόκληρο το θέμα του ενεστώτα. Ο β΄ αόριστος έχει κοντύτερο ή άλλο θέμα.

Αόριστος β΄, αόριστος α΄ ή παρατατικός;

Εμφανίζεται ένας τύπος της οριστικής. Σε ποιον χρόνο ανήκει; Κοίτα πρώτα το σίγμα, μετά το θέμα.

Ποιος χρόνος;

εἶπον

Αόριστος β΄Αόριστος α΄Παρατατικός

0 / 12

Φτιάξε τον τύπο

Διάλεξε τα κομμάτια με τη σωστή σειρά. Κάποια κομμάτια περισσεύουν: είναι του ενεστώτα ή του α΄ αορίστου.

Απαρέμφατο β΄ αορίστου ενεργητικής του λαμβάνω

  

λαμβάνεῖνἐσαιλαβ

1 / 5

Η γυναίκα και το παιδί

Δύο ουσιαστικά της γ΄ κλίσης με ιδιοτροπίες:

• Το γυνή κλίνεται σε όλες τις πτώσεις, εκτός από την ονομαστική και την κλητική του ενικού, με θέμα γυναικ-. Γυναιξί = γυναικ-σί.
• Το παῖς κλίνεται κανονικά, σαν οδοντικόληκτο (θέμα παιδ-). Οι ανωμαλίες του είναι η κλητική ὦ παῖ και ο τόνος της γενικής πληθυντικού παίδων, ενώ τα μονοσύλλαβα της γ΄ κλίσης τονίζουν τη λήγουσα στη γενική και στη δοτική (παιδός, παιδί, παισί).

Οι τρεις δουλειές του αὐτός

Η αντωνυμία αὐτός, αὐτή, αὐτό εμφανίζεται συνέχεια στον Αρριανό. Έχει τρεις χρήσεις, που ξεχωρίζουν από τη θέση της και την πτώση της.

1. Οριστική = «ο ίδιος», για να ξεχωρίσει κάποιον από τους άλλους. Μόνη της στην ονομαστική, ή δίπλα σε όνομα χωρίς άρθρο ανάμεσα (κατηγορηματική θέση): «αὐτὸς δὲ ἐπὶ τὸ δεξιὸν παρῆγε» (1.14.1, ο ίδιος πήγε στη δεξιά πτέρυγα) · «αὐτὸς Μέμνων» (1.15.2, ο ίδιος ο Μέμνων) · «αὐτοὶ οἱ ἡγεμόνες τῶν Περσῶν» (1.15.3, οι ίδιοι οι αρχηγοί των Περσών).
2. Επαναληπτική = «αυτός, του, τον», στις πλάγιες πτώσεις, χωρίς άρθρο, για κάποιον που αναφέρθηκε ήδη: «Δημάρατος δέ ... δίδωσιν αὐτῷ τὸ αὑτοῦ δόρυ» (1.15.6, ο Δημάρατος του δίνει το δικό του δόρυ).
3. Με άρθρο, ανάμεσα σε άρθρο και όνομα (επιθετική θέση) = «ο ίδιος, ο απαράλλακτος»: δείχνει ταυτότητα. «ἡ αὐτὴ ἡμέρα» = η ίδια μέρα. Στον πρόλογο ο Αρριανός λέει ότι ακολουθεί όσα ο Πτολεμαίος και ο Αριστόβουλος έγραψαν «ταὐτά» (= τὰ αὐτά, τα ίδια) και οι δύο (Πρόλογος 1).

Ποια χρήση του αὐτός;

Διάλεξε φράση και μετά τη χρήση του αὐτός. Οι τέσσερις πρώτες είναι του Αρριανού.

Διάλεξε φράση

αὐτὸς δὲ ἐπὶ τὸ δεξιὸν παρῆγε (1.14.1)αὐτὸς Μέμνων μετὰ τούτων ἐκινδύνευε (1.15.2)δίδωσιν αὐτῷ τὸ αὑτοῦ δόρυ (1.15.6)ὅσα μὲν ταὐτὰ ἄμφω … συνέγραψαν (Πρόλογος 1)τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἀφίκοντο (δικό μας)

Ποια χρήση του αὐτός;

Οριστική: ο ίδιοςΕπαναληπτική: του, τονΕπιθετική θέση: ο απαράλλακτος

Ποια χρήση του αὐτός;

Λυμένα παραδείγματα

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση