Υποθετικές, χρονικές και αναφορικές
Υπόθεση και απόδοση, το «πότε» και το «όποιος».
35 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις τον υποθετικό λόγο: υπόθεση, απόδοση, και τους συνδέσμους εἰ, ἐάν, ἤν, ἄν.
- Να αναγνωρίζεις τις χρονικές προτάσεις και να λες αν δηλώνουν το προτερόχρονο, το σύγχρονο ή το υστερόχρονο.
- Να ξεχωρίζεις μια αναφορική πρόταση που απλώς περιγράφει ένα όνομα από μια αναφορική με σημασία αιτίας, σκοπού, αποτελέσματος ή υπόθεσης.
- Να χαρακτηρίζεις τις δευτερεύουσες σε αυθεντικές περιόδους του Αρριανού.
Οι άλλες τρεις επιρρηματικές
Στο προηγούμενο μάθημα είδες τις αιτιολογικές, τις τελικές, τις συμπερασματικές και τις εναντιωματικές. Η μέθοδος μένει ίδια: ο σύνδεσμος δίνει την υποψία, η ερώτηση που απαντά η πρόταση δίνει την απόφαση. Τώρα προστίθενται τρεις ερωτήσεις ακόμα: με ποια προϋπόθεση; (υποθετικές), πότε; (χρονικές), και οι αναφορικές, που απαντούν σε όποια από τις προηγούμενες ερωτήσεις τους ταιριάζει.
Τα παραδείγματα είναι είτε του Αρριανού είτε δικά μας, και το λέμε κάθε φορά. Οι μεταφράσεις είναι δικές μας.
Υποθετικές: με ποια προϋπόθεση;
Η υποθετική πρόταση λέει μια προϋπόθεση: αν ισχύει αυτή, ισχύει και κάτι άλλο. Η δευτερεύουσα λέγεται υπόθεση, η πρόταση που εξαρτάται από αυτήν λέγεται απόδοση, και μαζί κάνουν τον υποθετικό λόγο.
- Σύνδεσμοι: εἰ, και ἐάν, που γράφεται και ἤν ή ἄν.
- Το ἐάν είναι το εἰ + ἄν κολλημένα. Το ἄν αυτό είναι το αοριστολογικό που ξέρεις από το μάθημα για το μόριο ἄν.
- Άρνηση της υπόθεσης: μή (εἰ μή = αν δεν).
- Συντακτική θέση: επιρρηματικός προσδιορισμός της προϋπόθεσης στο ρήμα της απόδοσης.
Δικό μας παράδειγμα: «Ἐὰν σπεύδωμεν, τὸν ποταμὸν ἕωθεν διαβησόμεθα.» (Αν βιαστούμε, θα περάσουμε το ποτάμι τα ξημερώματα.) Υπόθεση: ἐὰν σπεύδωμεν. Απόδοση: τὸν ποταμὸν ... διαβησόμεθα.
Χρονικές: πότε;
Η χρονική λέει πότε γίνεται αυτό που λέει η πρόταση από την οποία εξαρτάται. Είναι επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου.
| Εισάγεται με | Παραδείγματα |
|---|---|
| χρονικούς συνδέσμους | ὅτε, ὁπότε, ὡς, ἐπεί, ἐπειδή, ἕως, ἔστε, μέχρι, ἄχρι, πρίν |
| τους ίδιους, με κολλημένο το ἄν | ὅταν, ὁπόταν, ἐπειδάν, ἐπάν |
| χρονικά επιρρήματα | ὁσάκις, ὁποσάκις (όσες φορές) |
| εμπρόθετες αναφορικές εκφράσεις | ἐξ οὗ, ἀφ' οὗ, ἐξ ὅτου (από τότε που) |
Η χρονική λέει και ποια πράξη έγινε πρώτη:
- Προτερόχρονο: η χρονική έγινε πριν από την κύρια. Ο Αρριανός για την υποχώρηση των Περσών: «ὡς δὲ τὸ μέσον ἐνεδεδώκει αὐτοῖς, ...» (1.16.1) «όταν υποχώρησε το κέντρο τους, έσπασαν και οι δύο πτέρυγες του ιππικού». Πρώτα υποχώρησε το κέντρο, μετά έσπασαν οι πτέρυγες.
- Σύγχρονο: οι δύο πράξεις γίνονται μαζί. Δικό μας: «Ὅτε ἡ μάχη ἐγίγνετο, ὁ βασιλεὺς ἐν τῷ δεξιῷ κέρατι ἦν.» (Την ώρα που γινόταν η μάχη, ο βασιλιάς ήταν στη δεξιά πτέρυγα.)
- Υστερόχρονο: η χρονική γίνεται μετά από την κύρια, με ἕως, μέχρι, πρίν (ώσπου, πριν). Ο Παρμενίων συμβουλεύει να περάσουν το ποτάμι την αυγή: «ὑποφθάσομεν γὰρ αὐτοὶ περάσαντες πρὶν ἐκείνους ἐς τάξιν καθίστασθαι» (1.13.3) «γιατί θα προλάβουμε να περάσουμε πριν εκείνοι παραταχθούν».
Αναφορικές: ένα όνομα και κάτι παραπάνω
Τις αναφορικές αντωνυμίες (ὅς, ὅστις, οἷος, ὅσος) τις ξέρεις από τη Β΄. Οι περισσότερες αναφορικές προτάσεις απλώς περιγράφουν ένα όνομα, όπως ένα επίθετο. Ο Αρριανός, στην παράταξη του Γρανικού: «οἱ ὑπασπισταὶ τῶν ἑταίρων, ὧν ἡγεῖτο Νικάνωρ» (1.14.2), «οι υπασπιστές των εταίρων, που τους διοικούσε ο Νικάνωρ». Αυτή είναι προσδιοριστική αναφορική.
Κάποιες όμως κρύβουν μέσα τους μία από τις επιρρηματικές σχέσεις. Τότε λέγονται επιρρηματικές αναφορικές:
| Αναφορική με σημασία | Δοκιμή | Παράδειγμα (δικά μας) |
|---|---|---|
| αιτιολογική | «αφού αυτός…» | Μῶρος εἶ, ὃς τοῖς ἐχθροῖς πιστεύεις. (Είσαι ανόητος, αφού εμπιστεύεσαι τους εχθρούς.) |
| τελική | «για να αυτός…» | Πρέσβεις ἔπεμψαν, οἳ ταῦτα ἐροῦσιν. (Έστειλαν πρέσβεις, για να πουν αυτά.) |
| συμπερασματική | «τόσο… ώστε» | Τίς οὕτω μῶρός ἐστιν, ὅστις τοῖς ἐχθροῖς πιστεύει; (Ποιος είναι τόσο ανόητος, ώστε να εμπιστεύεται τους εχθρούς;) |
| υποθετική | «αν κάποιος…» | Ὃς ἂν ψεύδηται, οὐ πιστεύεται. (Όποιος λέει ψέματα, δεν τον πιστεύουν.) |
Το πιο γνωστό αυθεντικό παράδειγμα είναι στην κρίση του Αρριανού για τον Αλέξανδρο: «ὅστις δὲ κακίζει Ἀλέξανδρον, μὴ μόνον ὅσα ἄξια κακίζεσθαί ἐστι προφερόμενος κακιζέτω» (7.30.1), «όποιος κατηγορεί τον Αλέξανδρο, ας μην τον κατηγορεί προβάλλοντας μόνο όσα αξίζουν κατηγορία». Το «ὅστις κακίζει» σημαίνει «αν κάποιος κατηγορεί»: αναφορική με υποθετική σημασία.
Λυμένα παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Βρες τις δύο υποθετικές προτάσεις και την απόδοση: «εἰ δέ τι ἐπλημμελήθη Ἀλεξάνδρῳ διʼ ὀξύτητα ἢ ὑπʼ ὀργῆς, ... οὐ μεγάλα τίθεμαι ἔγωγε, εἰ τὴν νεότητά τέ τις τὴν Ἀλεξάνδρου μὴ ἀνεπιεικῶς ἐνθυμηθείη» (Αρριανός 7.29.1, συντομευμένο).
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Ποια χρονική σχέση δείχνει κάθε χρονική πρόταση; (δικά μας παραδείγματα) α) «Ἐπειδὴ ἡ μάχη ἐτελεύτησεν, ὁ βασιλεὺς τοὺς νεκροὺς ἔθαψεν.» β) «Ἐμένομεν ἕως ὁ ἄγγελος ἦλθεν.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 3
Ξαναγράψε την αναφορική με σύνδεσμο και πες τι σημασία έχει: «Πρέσβεις ἔπεμψαν, οἳ ταῦτα ἐροῦσιν.» (δικό μας)
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις τον υποθετικό λόγο: υπόθεση, απόδοση, και τους συνδέσμους εἰ, ἐάν, ἤν, ἄν.
- Να αναγνωρίζεις τις χρονικές προτάσεις και να λες αν δηλώνουν το προτερόχρονο, το σύγχρονο ή το υστερόχρονο.
- Να ξεχωρίζεις μια αναφορική πρόταση που απλώς περιγράφει ένα όνομα από μια αναφορική με σημασία αιτίας, σκοπού, αποτελέσματος ή υπόθεσης.
- Να χαρακτηρίζεις τις δευτερεύουσες σε αυθεντικές περιόδους του Αρριανού.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.