Η ευκτική

Το κείμενο: ένας πατέρας αποχαιρετά τον γιο του

Στον Αἴαντα του Σοφοκλή, ο ήρωας έχει ντροπιαστεί μπροστά σε όλο τον στρατό και έχει αποφασίσει να πεθάνει. Πριν φύγει, παίρνει στα χέρια του τον μικρό του γιο, τον Ευρυσάκη, και του εύχεται:

ὦ παῖ, γένοιο πατρὸς εὐτυχέστερος, τὰ δ’ ἄλλ’ ὅμοιος· καὶ γένοι’ ἂν οὐ κακός.

Σοφοκλής, Αἴας, στίχοι 550–551

Μετάφραση δική μας: Παιδί μου, μακάρι να γίνεις πιο τυχερός από τον πατέρα σου, και σε όλα τα άλλα ίδιος· και τότε κακός δεν θα γινόσουν.

Δύο φορές το ίδιο ρήμα, γίγνομαι, στον ίδιο τύπο: γένοιο (το γένοι’ είναι το ίδιο, με έκθλιψη του -ο μπροστά στο ἄν). Την πρώτη φορά είναι ευχή: μακάρι να γίνεις. Τη δεύτερη, με το ἄν, είναι κάτι δυνατό: θα γινόσουν. Αυτή η έγκλιση είναι η ευκτική, και αυτά τα δύο κάνει σε μια κύρια πρόταση.

Ένα πρόσθετο δώρο από το μάθημα των παραθετικών: πατρὸς εὐτυχέστερος, γενική συγκριτική.

Μια μικρή προειδοποίηση για τον τύπο: το γένοιο είναι αόριστος, αλλά β΄ αόριστος (ἐγενόμην, χωρίς σίγμα), και ο β΄ αόριστος παίρνει στην ευκτική το -οι- του ενεστώτα. Θα τον δεις αναλυτικά σε επόμενο μάθημα. Εδώ μένουμε στα ρήματα σαν το λύω.

Μια έγκλιση που χάθηκε

Τα νέα ελληνικά δεν έχουν ευκτική. Την ευχή τη λέμε με «μακάρι να» και το δυνατό με «θα» και παρατατικό. Έχουν μείνει μόνο απολιθώματα: το «μη γένοιτο», το «Θεός φυλάξοι», το «ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος». Όταν τα λες, λες αρχαία ευκτική.

Πώς την αναγνωρίζεις: ο χαρακτήρας

Η ευκτική έχει έναν χαρακτήρα, μια δίφθογγο ανάμεσα στο θέμα και στην κατάληξη. Αν τον βρεις, βρήκες την έγκλιση:

Ενεργητική φωνή

Οι τύποι σε παρένθεση (λύσειας, λύσειε, λύσειαν) λέγονται αιολικοί, και στον αττικό πεζό λόγο είναι μάλιστα οι πιο συνηθισμένοι.

Ο παρακείμενος σχηματίζεται περιφραστικά: η μετοχή του παρακειμένου και η ευκτική του εἰμί: λελυκὼς εἴην (λελυκυῖα, λελυκὸς εἴην).

Μέση φωνή

Παρακείμενος: λελυμένος εἴην. Οι τύποι του ενεστώτα και του παρακειμένου της μέσης χρησιμεύουν και για την παθητική. Ο παθητικός αόριστος και μέλλοντας (λυθείην, λυθησοίμην) έρχονται μαζί με τους παθητικούς χρόνους.

Το εἰμί

Φτιάξε τον τύπο της ευκτικής

Ο κάθε τύπος έχει τρία κομμάτια: θέμα, χαρακτήρα της ευκτικής και κατάληξη. Πάτα τα κομμάτια με τη σειρά. Δύο από τα κουτάκια είναι παγίδες.

Ευκτική ενεστώτα, ενεργητική, α΄ πληθυντικό

   

αιοιωμενλύ

1 / 6

Τι κάνει η ευκτική σε μια κύρια πρόταση

Σε κύρια πρόταση η ευκτική έχει δύο δουλειές, όπως τις είδες στον Αίαντα:

Η ευχή με εἴθε φαίνεται στον ίδιο Αίαντα, στον στίχο 1264: «εἴθ’ ὑμὶν ἀμφοῖν νοῦς γένοιτο σωφρονεῖν» (μακάρι να αποκτούσατε κι οι δύο τη φρόνηση να συγκρατηθείτε).

Ευχή ή δυνατό;

Κάθε φράση έχει μια ευκτική σε κύρια πρόταση. Οι τέσσερις πρώτες είναι από τον Αίαντα του Σοφοκλή, οι υπόλοιπες δικά μας απλά παραδείγματα.

Ευχή ή δυνατό;

ὦ παῖ, γένοιο πατρὸς εὐτυχέστερος

ΕυχετικήΔυνητική

0 / 8

Παραδείγματα

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση