Ομοιόπτωτοι και ετερόπτωτοι προσδιορισμοί

Το κείμενο: η πρώτη φράση μιας ιστορίας

Έτσι αρχίζει το έργο του Θουκυδίδη για τον Πελοποννησιακό πόλεμο (431–404 π.Χ.):

Θουκυδίδης Ἀθηναῖος ξυνέγραψε τὸν πόλεμον τῶν Πελοποννησίων καὶ Ἀθηναίων, ὡς ἐπολέμησαν πρὸς ἀλλήλους, ἀρξάμενος εὐθὺς καθισταμένου καὶ ἐλπίσας μέγαν τε ἔσεσθαι καὶ ἀξιολογώτατον τῶν προγεγενημένων.

Θουκυδίδης, Ἱστορίαι 1.1.1

Μετάφραση δική μας: Ο Θουκυδίδης ο Αθηναίος κατέγραψε τον πόλεμο των Πελοποννησίων και των Αθηναίων, πώς πολέμησαν μεταξύ τους. Άρχισε μόλις ξέσπασε ο πόλεμος, γιατί περίμενε ότι θα γινόταν μεγάλος και πιο αξιόλογος από όσους είχαν γίνει ως τότε.

Ο Θουκυδίδης γράφει αττικά, με μια ιδιοτροπία: λέει ξυν- όπου οι άλλοι Αθηναίοι λένε συν- (ξυνέγραψε = συνέγραψε).

Τρεις λέξεις με έντονα γράμματα, και καμία δεν είναι υποκείμενο, ρήμα ή αντικείμενο. Είναι προσδιορισμοί: κολλάνε πάνω σε ένα όνομα και του προσθέτουν κάτι. Το Ἀθηναῖος λέει ποιος Θουκυδίδης· το τῶν Πελοποννησίων καὶ Ἀθηναίων λέει ποιος πόλεμος· το τῶν προγεγενημένων λέει μέσα από ποιους πολέμους ξεχωρίζει αυτός.

Ομοιόπτωτοι και ετερόπτωτοι

Ο πρώτος διαχωρισμός είναι απλός: κοιτάς την πτώση.

Οι ομοιόπτωτοι: τέσσερα είδη

1. Επιθετικός. Δίνει στο όνομα μια ιδιότητα που το χαρακτηρίζει. Συνήθως είναι επίθετο, μετοχή, αντωνυμία ή αριθμητικό, και στέκεται ανάμεσα στο άρθρο και στο όνομα ή μετά από επαναλαμβανόμενο άρθρο:

• ὁ σοφὸς ἀνήρ · ὁ ἀνὴρ ὁ σοφός

2. Κατηγορηματικός. Δίνει μια ιδιότητα παροδική, που ισχύει τη στιγμή της πράξης. Το ίδιο το όνομα έχει άρθρο, ο προσδιορισμός όχι:

• ἐμάχοντο τοῖς ξίφεσι γυμνοῖς = πολεμούσαν με τα σπαθιά γυμνά (τη στιγμή της μάχης)

Εδώ ανήκουν και επίθετα που αλλάζουν νόημα ανάλογα με τη θέση τους, όπως τα πᾶς, ὅλος, μόνος, μέσος, ἄκρος, ἔσχατος και το αὐτός:

3. Παράθεση. Ένα ουσιαστικό, συνήθως μετά από το όνομα, που του προσθέτει ένα γνωστό γνώρισμα: καταγωγή, ιδιότητα, αξίωμα. Το όνομα είναι ήδη σαφές· η παράθεση απλώς λέει κάτι ακόμα γι' αυτό: Θουκυδίδης Ἀθηναῖος, Μένων ὁ Θετταλός.

4. Επεξήγηση. Ένα ουσιαστικό, συνήθως μετά από μια γενική ή αόριστη λέξη (αντωνυμία, αριθμητικό, περιληπτικό όνομα), που διευκρινίζει τι εννοεί. Χωρίς αυτήν, το όνομα μένει θολό:

• ἐκεῖνος, ὁ στρατηγός, … (ποιος «εκείνος»; ο στρατηγός)
• δύο παῖδες, Ἀρταξέρξης καὶ Κῦρος (ποια δύο παιδιά;)

Ποιος ομοιόπτωτος;

Κάθε φορά βλέπεις μια φράση και, μετά το βέλος, τη λέξη που εξετάζουμε. Διάλεξε τι προσδιορισμός είναι. Οι φράσεις είναι δικά μας απλά παραδείγματα.

Τι προσδιορισμός είναι;

οἱ ἀγαθοὶ πολῖται → ἀγαθοί

ΕπιθετικόςΚατηγορηματικόςΠαράθεσηΕπεξήγηση

0 / 10

Οι ετερόπτωτοι: η γενική και οι άλλες πλάγιες

Ο πιο συχνός ετερόπτωτος είναι η γενική. Το είδος της το βρίσκεις ρωτώντας τι σχέση έχει με το όνομα. Τα παραδείγματα είναι δικά μας:

Οι δύο τελευταίες μοιάζουν, και ξεχωρίζουν με ένα τέχνασμα: κάνε το όνομα ρήμα. «Ἡ ἔφοδος τῶν πολεμίων» → οἱ πολέμιοι ἐφορμῶσι: οι πολέμιοι κάνουν την επίθεση, άρα υποκειμενική. «Ἡ φυλακὴ τῶν νόμων» → φυλάττομεν τοὺς νόμους: οι νόμοι φυλάγονται, άρα αντικειμενική.

Στο κείμενο του Θουκυδίδη: ὁ πόλεμος τῶν Πελοποννησίων καὶ Ἀθηναίων → οἱ Πελοποννήσιοι καὶ οἱ Ἀθηναῖοι πολεμοῦσιν. Αυτοί κάνουν τον πόλεμο: γενική υποκειμενική.

Ετερόπτωτοι γίνονται και η δοτική και η αιτιατική:

Τι γενική είναι;

Διάλεξε μια φράση και μετά το είδος της γενικής. Οι φράσεις είναι δικά μας απλά παραδείγματα, εκτός από την πρώτη, που είναι του Θουκυδίδη.

Διάλεξε φράση

ἀξιολογώτατον τῶν προγεγενημένωνἡ τῶν παίδων παιδείαἡ τῶν βαρβάρων ἔφοδοςπαῖς δέκα ἐτῶνἀσπὶς χαλκοῦἡ τοῦ Κύρου σκηνή

Τι γενική;

κτητικήδιαιρετικήτης ύληςτης ιδιότηταςυποκειμενικήαντικειμενική

Τι γενική;

Ανάλυσε την πρώτη φράση του Θουκυδίδη

Πρώτα οι κύριοι όροι, μετά οι προσδιορισμοί. Στο τέλος, μετά τις αγκύλες, ο υπερθετικός που κλείνει την περίοδο.

Βρες το ρήμα και το υποκείμενο. Μετά ρώτα για κάθε προσδιορισμό: σε ποιο όνομα κολλάει, και σε ποια πτώση είναι;

ΘουκυδίδηςἈθηναῖοςξυνέγραψετὸν πόλεμοντῶν Πελοποννησίων καὶ Ἀθηναίων,ὡς ἐπολέμησαν πρὸς ἀλλήλους,[…] ἀξιολογώτατοντῶν προγεγενημένων.

Πάτα ένα κομμάτι της φράσης

υποκείμενορήμααντικείμενοεπιθετικόςκατηγορηματικόςπαράθεσηεπεξήγησηγενική υποκειμενικήγενική αντικειμενικήγενική διαιρετική

0 / 6 σωστά

Δείξε την ανάλυση

Παραδείγματα

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση