Πυθαγόρειο θεώρημα
Η σχέση που κρατάει μόνο στα ορθογώνια τρίγωνα — και το αντίστροφό της.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Β΄ Γυμνασίου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να βρίσκεις την υποτείνουσα ή μια κάθετη πλευρά ορθογωνίου τριγώνου.
- Να χρησιμοποιείς το αντίστροφο θεώρημα για να κρίνεις αν ένα τρίγωνο είναι ορθογώνιο.
- Να αναγνωρίζεις πού κρύβεται ένα ορθογώνιο τρίγωνο σε ένα πρόβλημα.
Τρία τετράγωνα σε μια σχέση
Σε κάθε ορθογώνιο τρίγωνο, η μεγαλύτερη πλευρά λέγεται υποτείνουσα και βρίσκεται απέναντι από την ορθή γωνία. Οι άλλες δύο λέγονται κάθετες πλευρές.
Το Πυθαγόρειο θεώρημα λέει:
όπου η υποτείνουσα.
Το θεώρημα πήρε το όνομά του από τον Πυθαγόρα από τη Σάμο (6ος αιώνας π.Χ.). Η Σάμος τον τίμησε αργότερα βάζοντας τη μορφή του στα νομίσματά της.

Διαβασμένο με εμβαδά: αν σχεδιάσεις ένα τετράγωνο πάνω σε κάθε πλευρά, τα δύο μικρά μαζί έχουν ακριβώς το εμβαδόν του μεγάλου.
Να βρεις υποτείνουσα ή κάθετη;
Οι δύο περιπτώσεις δεν λύνονται το ίδιο.
Ψάχνεις την υποτείνουσα: προσθέτεις.
Ψάχνεις κάθετη πλευρά: αφαιρείς.
Ο έλεγχος που σε σώζει: η υποτείνουσα είναι πάντα η μεγαλύτερη πλευρά. Αν σου βγει κάθετη πλευρά μεγαλύτερη από την υποτείνουσα, κάτι πήγε στραβά.
Πυθαγόρειες τριάδες
Μερικές τριάδες ακεραίων εμφανίζονται ξανά και ξανά:
| Τριάδα | Έλεγχος |
|---|---|
Και κάθε πολλαπλάσιό τους: η είναι η διπλασιασμένη.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ορθογώνιο τρίγωνο έχει κάθετες πλευρές 9 cm και 12 cm. Βρες την υποτείνουσα.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ψάχνω την υποτείνουσα, άρα προσθέτω τα τετράγωνα:
Έλεγχος: το είναι μεγαλύτερο και από το και από το — σωστό για υποτείνουσα.
Παρατήρησε ότι τα είναι η τριάδα πολλαπλασιασμένη επί .
Παράδειγμα 2
Σκάλα 5 m ακουμπάει σε τοίχο, με τη βάση της 3 m μακριά από αυτόν. Σε τι ύψος φτάνει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο τοίχος και το έδαφος σχηματίζουν ορθή γωνία. Η σκάλα βρίσκεται απέναντί της, άρα είναι η υποτείνουσα. Το ύψος και η απόσταση από τον τοίχο είναι οι κάθετες.
Ψάχνω κάθετη πλευρά, άρα αφαιρώ:
Έλεγχος: . Σωστό.
Αν είχα προσθέσει αντί να αφαιρέσω, θα έβγαινε — ύψος μεγαλύτερο από το μήκος της σκάλας, που είναι αδύνατο.
Παράδειγμα 3
Είναι ορθογώνιο το τρίγωνο με πλευρές 7, 24 και 25;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Χρησιμοποιώ το αντίστροφο θεώρημα. Η υποψήφια υποτείνουσα είναι η μεγαλύτερη πλευρά, το .
Ίσα. Άρα το τρίγωνο είναι ορθογώνιο, με την ορθή γωνία απέναντι από την πλευρά .
Δοκίμασε για σύγκριση τις πλευρές : , οπότε εκείνο το τρίγωνο δεν είναι ορθογώνιο.
Επειδή το άθροισμα των τετραγώνων υπολείπεται, η μεγάλη γωνία είναι αμβλεία.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ορθογώνιο τρίγωνο έχει κάθετες πλευρές cm και cm. Πόσο είναι η υποτείνουσα;
Τα κατάφερες;
- Να βρίσκεις την υποτείνουσα ή μια κάθετη πλευρά ορθογωνίου τριγώνου.
- Να χρησιμοποιείς το αντίστροφο θεώρημα για να κρίνεις αν ένα τρίγωνο είναι ορθογώνιο.
- Να αναγνωρίζεις πού κρύβεται ένα ορθογώνιο τρίγωνο σε ένα πρόβλημα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.