Οι συναρτήσεις y = αx και y = αx + β
Κλίση και τεταγμένη αρχής — τι κάνει η καθεμιά στη γραφική παράσταση.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Β΄ Γυμνασίου, 2 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να σχεδιάζεις τη γραφική παράσταση της y = αx + β με δύο σημεία.
- Να εξηγείς τι αλλάζει στην ευθεία ο συντελεστής α και τι ο σταθερός όρος β.
- Να βρίσκεις την εξίσωση της ευθείας από δύο σημεία της ή από ένα πρόβλημα.
Δύο αριθμοί που ορίζουν μια ευθεία
Μια ταβέρνα χρεώνει ευρώ το άτομο. Το κόστος για άτομα είναι .
Μια άλλη χρεώνει ευρώ το άτομο συν ευρώ για το κουβέρ όλης της παρέας: .
Και οι δύο σχέσεις δίνουν ευθεία γραμμή. Η διαφορά τους κρύβεται σε δύο αριθμούς: πόσο ανεβαίνει το κόστος ανά άτομο, και από πού ξεκινάει.
Ο λέγεται συντελεστής διεύθυνσης ή κλίση. Ο είναι η τιμή στο .
Η κλίση είναι ρυθμός μεταβολής
Ο δεν είναι διακοσμητικός αριθμός. Λέει πόσο αλλάζει το όταν το αυξηθεί κατά ένα.
Κάθε βήμα στο ανεβάζει το κατά — όσο ακριβώς είναι ο συντελεστής.
- : η ευθεία ανεβαίνει από αριστερά προς τα δεξιά.
- : κατεβαίνει.
- : μένει οριζόντια — η δίνει πάντα την ίδια τιμή.
Πώς τη σχεδιάζεις στα γρήγορα
Δύο σημεία αρκούν, και τα πιο βολικά είναι αυτά που δίνουν εύκολους αριθμούς.
Για την :
- , δηλαδή το σημείο .
- , δηλαδή το .
Ενώνεις και τελείωσες. Ένα τρίτο σημείο δεν χρειάζεται — αλλά αν το βάλεις και δεν πέσει πάνω στη γραμμή, κάπου έκανες λάθος πράξη.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σχεδίασε την ευθεία y = −2x + 6.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Βρίσκω δύο σημεία. Το πιο εύκολο είναι για :
, άρα .
Και το σημείο όπου η ευθεία κόβει τον οριζόντιο άξονα, δηλαδή :
, άρα .
Ενώνω τα δύο σημεία.
Η κλίση είναι , αρνητική: η ευθεία κατεβαίνει. Κάθε βήμα δεξιά ρίχνει το κατά .
Έλεγχος με τρίτο σημείο: για , . Το πράγματι πέφτει πάνω στη γραμμή, ανάμεσα στα δύο πρώτα.
Παράδειγμα 2
Βρες την εξίσωση της ευθείας που περνάει από τα σημεία (1, 5) και (3, 11).
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Κλίση: το ανέβηκε από σε , δηλαδή κατά . Το από σε , δηλαδή κατά .
Άρα . Βάζω το σημείο :
Η ευθεία είναι .
Έλεγχος με το άλλο σημείο: . Σωστό.
Ο έλεγχος πρέπει να γίνει με το σημείο που δεν χρησιμοποίησες — αλλιώς δεν ελέγχεις τίποτα.
Παράδειγμα 3
Μια δεξαμενή έχει 300 λίτρα και αδειάζει με ρυθμό 15 λίτρα το λεπτό. Πότε αδειάζει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Είσοδος: τα λεπτά . Έξοδος: τα λίτρα που έχουν μείνει.
Ξεκινάει από και κατεβαίνει, άρα η κλίση είναι αρνητική:
Η δεξαμενή αδειάζει όταν :
Σε λεπτά.
Τα δύο άκρα έχουν και τα δύο νόημα: το είναι η αρχική ποσότητα, το η στιγμή που αδειάζει.
Μετά το ο τύπος δίνει αρνητικά λίτρα, που δεν υπάρχουν — το μοντέλο ισχύει μόνο για .
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Γράψε την εξίσωση της ευθείας με κλίση που τέμνει τον άξονα στο .
Τα κατάφερες;
- Να σχεδιάζεις τη γραφική παράσταση της y = αx + β με δύο σημεία.
- Να εξηγείς τι αλλάζει στην ευθεία ο συντελεστής α και τι ο σταθερός όρος β.
- Να βρίσκεις την εξίσωση της ευθείας από δύο σημεία της ή από ένα πρόβλημα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.
Παιχνίδια
Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.