Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η συνάρτηση y = α/x — η υπερβολή

Αντιστρόφως ανάλογα ποσά: το γινόμενό τους μένει σταθερό.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Β΄ Γυμνασίου, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να αναγνωρίζεις αντιστρόφως ανάλογα ποσά από το σταθερό γινόμενό τους.
  2. Να γράφεις τον τύπο y = α/x και να συμπληρώνεις πίνακα τιμών του.
  3. Να σχεδιάζεις την υπερβολή y = α/x και να λες σε ποια τεταρτημόρια βρίσκεται.

Όσο πιο γρήγορα, τόσο λιγότερος χρόνος

Δύο πόλεις απέχουν 6060 χιλιόμετρα. Ένας ποδηλάτης με 1010 km/h κάνει τη διαδρομή σε 66 ώρες. Με 2020 km/h σε 33. Με 3030 km/h σε 22.

Ταχύτητα υ\upsilon (km/h)10101515202030306060
Χρόνος tt (ώρες)6644332211

Όταν η ταχύτητα διπλασιάζεται, ο χρόνος υποδιπλασιάζεται. Όταν τριπλασιάζεται, ο χρόνος γίνεται το ένα τρίτο. Τέτοια ποσά λέγονται αντιστρόφως ανάλογα.

Πολλαπλασίασε τις δύο γραμμές του πίνακα στήλη προς στήλη: 10⋅610 \cdot 6, 15⋅415 \cdot 4, 20⋅320 \cdot 3. Βγαίνει πάντα 6060 — η απόσταση. Αυτό είναι το σημάδι τους:

υ⋅t=60\upsilon \cdot t = 60

Ο τύπος y = α/x

Όταν δύο ποσά xx και yy είναι αντιστρόφως ανάλογα, το γινόμενό τους είναι ένας σταθερός αριθμός α\alpha, διάφορος του μηδενός. Λύνεις ως προς yy και παίρνεις τη συνάρτηση:

x⋅y=α⇒y=αxx \cdot y = \alpha \quad \Rightarrow \quad y = \frac{\alpha}{x}

Για τον ποδηλάτη, υ=60t\upsilon = \dfrac{60}{t}.

Εδώ το x=0x = 0 απαγορεύεται — δεν διαιρείς με το μηδέν. Γι' αυτό η καμπύλη δεν αγγίζει ποτέ τον κατακόρυφο άξονα. Ούτε τον οριζόντιο αγγίζει: το αx\dfrac{\alpha}{x} δεν γίνεται ποτέ 00, όσο μεγάλο κι αν πάρεις το xx.

Η υπερβολή y = α/x

Κούνησε το α. Με θετικό α οι δύο κλάδοι βρίσκονται στο 1ο και στο 3ο τεταρτημόριο, με αρνητικό στο 2ο και στο 4ο. Όσο μεγαλώνει το |α|, οι κλάδοι απομακρύνονται από τους άξονες. Το α πηδά από το −1 στο 1: με α = 0 δεν θα υπήρχε υπερβολή.

Ζωντανή ενημέρωση
Τιμή στο x = 2
3
Γινόμενο x · y σε κάθε σημείο
6
  • y = α/x
  • y = −α/x

Υπερβολές της ενότητας

Η υπερβολή και οι δύο κλάδοι της

Η γραφική παράσταση της y=αxy = \dfrac{\alpha}{x} λέγεται υπερβολή. Αποτελείται από δύο χωριστές γραμμές, τους κλάδους της, μία για τα θετικά xx και μία για τα αρνητικά.

xx−6-6−3-3−2-2−1-111223366
y=6xy = \frac{6}{x}−1-1−2-2−3-3−6-666332211
  • α>0\alpha > 0: το xx και το yy έχουν ίδιο πρόσημο, άρα οι κλάδοι είναι στο 1ο και στο 3ο τεταρτημόριο.
  • α<0\alpha < 0: έχουν αντίθετο πρόσημο, άρα οι κλάδοι είναι στο 2ο και στο 4ο.
  • Η αρχή των αξόνων είναι κέντρο συμμετρίας: αν το (2,3)(2, 3) ανήκει στην y=6xy = \dfrac{6}{x}, ανήκει και το (−2,−3)(-2, -3).
Η υπερβολή y = 6/x με τους δύο κλάδους της στο 1ο και στο 3ο τεταρτημόριο, και τα σημεία Α(2, 3) και Α′(−2, −3), συμμετρικά ως προς την αρχή των αξόνων.xy−7−6−5−4−3−2−11234567−7−6−5−4−3−2−11234567OCfAA′

Οι y=6xy = \dfrac{6}{x} και y=−6xy = -\dfrac{6}{x} είναι η μία καθρέφτης της άλλης ως προς τον άξονα xx — αυτό δείχνει η διακεκομμένη στο διάγραμμα.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Δύο ποσά συνδέονται με y = 12/x. Αν το x τριπλασιαστεί, τι γίνεται το y;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Τέσσερις μπογιατζήδες βάφουν ένα σχολείο σε 6 μέρες. Σε πόσες μέρες θα το βάψουν 8 μπογιατζήδες που δουλεύουν με τον ίδιο ρυθμό;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Σχεδίασε την υπερβολή y = −4/x.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Σε έναν πίνακα τιμών, το γινόμενο x⋅yx \cdot y βγαίνει σε κάθε στήλη το ίδιο. Τι σχέση συνδέει τα δύο ποσά;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Στη συνάρτηση y=24xy = \frac{24}{x}, πόσο είναι το yy για x=−3x = -3;

Τα κατάφερες;

  • Να αναγνωρίζεις αντιστρόφως ανάλογα ποσά από το σταθερό γινόμενό τους.
  • Να γράφεις τον τύπο y = α/x και να συμπληρώνεις πίνακα τιμών του.
  • Να σχεδιάζεις την υπερβολή y = α/x και να λες σε ποια τεταρτημόρια βρίσκεται.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;