Στατιστική — συλλογή και παρουσίαση
Πληθυσμός, δείγμα, συχνότητα και το κατάλληλο διάγραμμα.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Β΄ Γυμνασίου, 4 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις πληθυσμό από δείγμα και να αναγνωρίζεις πότε ένα δείγμα είναι μεροληπτικό.
- Να φτιάχνεις πίνακα συχνοτήτων και να υπολογίζεις σχετικές συχνότητες σε ποσοστά.
- Να διαλέγεις το κατάλληλο διάγραμμα και να υπολογίζεις τη μέση τιμή.
Ποιον ρωτάς, και πόσους
«Το των μαθητών προτιμά το μάθημα των μαθηματικών.»
Πριν πιστέψεις οτιδήποτε τέτοιο, υπάρχουν δύο ερωτήσεις: ποιους ρώτησαν, και πόσους.
Ο πληθυσμός είναι το σύνολο που μας ενδιαφέρει — π.χ. όλοι οι μαθητές του σχολείου. Το δείγμα είναι το κομμάτι που εξετάζουμε στην πράξη.
Αν ρωτήσεις μόνο όσους παρακολουθούν τον όμιλο μαθηματικών, το δείγμα σου είναι μεροληπτικό: οι απαντήσεις δεν αντιπροσωπεύουν τον πληθυσμό. Και κανένας υπολογισμός δεν διορθώνει ένα κακό δείγμα.
Συχνότητα και σχετική συχνότητα
Ρωτήθηκαν μαθητές για το αγαπημένο τους άθλημα:
| Άθλημα | Συχνότητα | Σχετική συχνότητα | Ποσοστό |
|---|---|---|---|
| ποδόσφαιρο | |||
| μπάσκετ | |||
| βόλεϊ | |||
| κολύμβηση | |||
| σύνολο |
Η συχνότητα είναι πόσες φορές εμφανίστηκε κάτι. Η σχετική συχνότητα είναι η συχνότητα διά το σύνολο.
Από κάτω είναι ο ίδιος πίνακας σε ραβδόγραμμα. Πρόσθεσε έναν μαθητή μόνο στο ποδόσφαιρο και κοίτα τις σχετικές συχνότητες: γιατί αλλάζουν και των άλλων αθλημάτων;
Το άθροισμα των σχετικών συχνοτήτων βγαίνει πάντα , δηλαδή (ή πολύ κοντά, αν έχεις στρογγυλέψει ποσοστά). Αν απέχει περισσότερο, κάπου έχεις κάνει λάθος.
Ποιο διάγραμμα, πότε
| Διάγραμμα | Κατάλληλο για |
|---|---|
| ραβδόγραμμα | σύγκριση κατηγοριών μεταξύ τους |
| κυκλικό | το μερίδιο κάθε κατηγορίας στο σύνολο |
| χρονόγραμμα | εξέλιξη ενός μεγέθους στον χρόνο |
Στο κυκλικό διάγραμμα κάθε κατηγορία παίρνει γωνία ανάλογη με τη σχετική της συχνότητα: πολλαπλασιάζεις τη σχετική συχνότητα με τις ολόκληρου του κύκλου.
Για το ποδόσφαιρο: .
Μέση τιμή
Η μέση τιμή είναι το άθροισμα όλων των τιμών διά το πλήθος τους. Για τις πέντε ράβδους του διαγράμματος:
Διάμεσος
Η διάμεσος είναι η μεσαία τιμή, αφού βάλεις τις τιμές σε σειρά από τη μικρότερη στη μεγαλύτερη. Αν το πλήθος είναι άρτιο, είναι η μέση τιμή των δύο μεσαίων.
Για τους βαθμούς : σε σειρά γίνονται , και η διάμεσος είναι . Η μέση τιμή βγήκε , γιατί το την τράβηξε προς τα κάτω· τη διάμεσο δεν την άγγιξε.
Για τις τιμές (άρτιο πλήθος) η διάμεσος είναι .
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σε 40 μαθητές, 14 έρχονται με τα πόδια. Ποιο ποσοστό είναι αυτό;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Σχετική συχνότητα: .
Σε ποσοστό: .
Έλεγχος λογικής: το είναι λίγο πάνω από το ένα τρίτο των , και το είναι λίγο πάνω από το . Ταιριάζει.
Παράδειγμα 2
Σε κυκλικό διάγραμμα, μια κατηγορία καταλαμβάνει γωνία 54°. Τι ποσοστό αντιστοιχεί;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ολόκληρος ο κύκλος είναι και αντιστοιχεί στο .
Άρα .
Έλεγχος: το του είναι . Σωστό.
Μια χρήσιμη ισοδυναμία: αντιστοιχούν πάντα σε .
Παράδειγμα 3
Οι βαθμοί ενός μαθητή είναι 15, 18, 12, 19 και x. Η μέση τιμή είναι 16. Πόσο είναι το x;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η μέση τιμή είναι το άθροισμα διά :
Πολλαπλασιάζω και τα δύο μέλη με :
.
Έλεγχος: , και . Σωστό.
Πρόσεξε τη λογική: για να μείνει η μέση τιμή , ο πέμπτος βαθμός πρέπει να είναι ακριβώς — γιατί οι τέσσερις πρώτοι ισοσταθμίζονται ήδη γύρω από αυτήν.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σε δείγμα ατόμων, απάντησαν «ναι». Ποια είναι η σχετική συχνότητα σε ποσοστό;
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις πληθυσμό από δείγμα και να αναγνωρίζεις πότε ένα δείγμα είναι μεροληπτικό.
- Να φτιάχνεις πίνακα συχνοτήτων και να υπολογίζεις σχετικές συχνότητες σε ποσοστά.
- Να διαλέγεις το κατάλληλο διάγραμμα και να υπολογίζεις τη μέση τιμή.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.