Το θεατρικό κείμενο

Ένα κείμενο που δεν έχει αφηγητή

Ένα διήγημα το διαβάζεις. Ένα θεατρικό κείμενο γράφεται για να παιχτεί: ηθοποιοί θα πουν τα λόγια, θα κινηθούν σε μια σκηνή, και οι θεατές θα τα δουν και θα τα ακούσουν. Γι' αυτό λείπει ο αφηγητής. Κανείς δεν θα σου πει «ο ήρωας θύμωσε»· θα το ακούσεις στη φωνή του και θα το δεις στις κινήσεις του.

Τα μέρη ενός θεατρικού κειμένου:

• Πρόσωπα (δρώντα πρόσωπα): οι ήρωες. Πριν από κάθε ατάκα γράφεται ποιος μιλάει.
• Πράξεις και σκηνές: τα μεγάλα και τα μικρά κομμάτια του έργου. Μια νέα σκηνή αρχίζει συνήθως όταν μπαίνει ή βγαίνει κάποιο πρόσωπο.
• Διάλογος: ό,τι λένε τα πρόσωπα μεταξύ τους. Είναι ο κορμός του έργου.
• Μονόλογος: ένα πρόσωπο μιλάει μόνο του, και ακούμε τις σκέψεις του.
• Σκηνικές οδηγίες: σύντομες σημειώσεις του συγγραφέα, συνήθως σε παρένθεση ή με πλάγια γράμματα: πού βρισκόμαστε, ποιος μπαίνει, τι κάνει, πώς μιλάει. Οι θεατές δεν τις ακούν· τις διαβάζουν ο σκηνοθέτης και οι ηθοποιοί.

Μια κωμωδία του 1836

Η «Βαβυλωνία» του Δημητρίου Βυζάντιου εκδόθηκε το 1836 στο Ναύπλιο. Είναι κωμωδία σε πέντε πράξεις. Σε ένα ξενοδοχείο συναντιούνται Έλληνες από διαφορετικούς τόπους, ένας Ανατολίτης από τη Μικρά Ασία, ένας Πελοποννήσιος, ένας Χιώτης, ένας Κρητικός, ένας Κύπριος, ένας Αρβανίτης κι ένας «Λογιώτατος» που μιλάει αρχαΐζοντα. Μόλις έχουν μάθει ότι οι στόλοι των Μεγάλων Δυνάμεων έκαψαν τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο του Ιμπραήμ στο «Νιόκαστρο» (τη ναυμαχία του Ναβαρίνου, 1827) και θέλουν να το γιορτάσουν. Το πρόβλημα: μιλάει ο καθένας τη γλώσσα του τόπου του, και κανείς δεν καταλαβαίνει καλά τον άλλο. Από εκεί ο τίτλος, που θυμίζει τη Βαβέλ.

Τα αποσπάσματα είναι από τη Βικιθήκη. Η ορθογραφία τους είναι αυτή της έκδοσης· οι ντοπιολαλιές είναι γραμμένες όπως ακούγονται.

Η πρώτη σκηνή ανοίγει με σκηνική οδηγία και μονόλογο:

(Ξενοδοχείον όπου εισέρχονται οι εν τη σκηνή)
Ανατολίτης, Ξενοδόχος

ΑΝΑΤ. (Καθ' εαυτόν) Λοκάντα, λοκάντα λέανε, άκουγα, άμμα τι πράμα είναι ντεν ήξερα...· πρώτη βολά γλέπω· […] Κανένα ντε γλέπω...· ποιόνα να φωνάξω για; (φωνάζει)· Ει... Λοκάντατζη!!

Το «(Καθ' εαυτόν)» λέει στον ηθοποιό ότι μιλάει μόνος του: ακούμε τις σκέψεις του. Το «(φωνάζει)» του λέει πώς να πει την επόμενη φράση. Χωρίς αφηγητή, ο θεατής καταλαβαίνει αμέσως ότι ο Ανατολίτης δεν έχει ξαναμπεί σε ξενοδοχείο, και ότι μιλάει με τουρκικές λέξεις («άμμα», «λοκάντατζη»).

Λίγο μετά έρχεται διάλογος, και η κωμωδία στήνεται από την παρεξήγηση:

ΞΕΝ. Δίκι' όχετεν άματις... κι ε γλέπετεν τη λίστα;
ΑΝΑΤ. Τι τα πη λίστα;
ΞΕΝ. (τω δίδει τον κατάλογον των φαγητών) Ορίστε, εδώ 'ναι γραμμένα τα φαγιά π' ούχουμεν.

Πώς θα το έδειχνε η σκηνή;

Ένας αφηγητής θα έλεγε απλώς αυτά που βλέπεις αριστερά. Ο θεατρικός συγγραφέας πρέπει να τα δείξει. Διάλεξε μια πληροφορία και μετά τον τρόπο που τη φέρνει στη σκηνή. Κάποιες χωράνε σε δύο τρόπους.

Τι πρέπει να μάθει ο θεατής

Ο Ανατολίτης απορεί, μόνος του, τι είναι αυτή η «λοκάντα»Ο ξενοδόχος του δίνει τον κατάλογο των φαγητώνΟ Ανατολίτης δεν ξέρει τη λέξη «λίστα»Όλα γίνονται σε ένα ξενοδοχείοΦτάνουν τα νέα για το κάψιμο του στόλου του Ιμπραήμ

Πώς το δείχνει

Σκηνική οδηγίαΜονόλογοςΔιάλογος

Πώς το δείχνει

Ας το λύσουμε

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση