Αξιολογώ επιχειρήματα
Θέση, επιχείρημα, τεκμήριο: πότε ένα επιχείρημα πείθει και πότε απλώς φωνάζει.
35 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις σε ένα κείμενο τη θέση, το επιχείρημα και το τεκμήριο που το στηρίζει.
- Να κρίνεις ένα επιχείρημα με τρεις ερωτήσεις: είναι αληθινό, είναι σχετικό, είναι αρκετό;
- Να αναγνωρίζεις συνηθισμένα σφάλματα: βιαστική γενίκευση, επίθεση στο πρόσωπο, «όλοι το κάνουν», ψεύτικο δίλημμα, άσχετη αυθεντία.
- Να ξαναγράφεις ένα αδύναμο επιχείρημα ώστε να πείθει με λόγους και όχι με φωνή.
Πείθει ή απλώς φωνάζει;
Στη ΣΤ΄ Δημοτικού έμαθες να γράφεις επιχειρήματα: θέση, λόγοι, παραδείγματα, η αντίθετη άποψη με σεβασμό (Γράφω τη γνώμη μου με επιχειρήματα). Τώρα αλλάζεις θέση: είσαι ο αναγνώστης, και πρέπει να κρίνεις αν αυτό που διαβάζεις αξίζει να σε πείσει.
Τα επιχειρήματα παρακάτω γράφτηκαν για το μάθημα. Όλα αφορούν ένα ερώτημα που συζητήθηκε σε ένα φανταστικό σχολείο: να γίνει πεζόδρομος ο δρόμος μπροστά στην είσοδο;
Θέση, επιχείρημα, τεκμήριο
Πρώτα οι όροι. Δύο τους ξέρεις, ο τρίτος είναι καινούριος.
| Όρος | Τι είναι | Στο παράδειγμα |
|---|---|---|
| Θέση | αυτό που υποστηρίζω | Ο δρόμος να γίνει πεζόδρομος. |
| Επιχείρημα | ο λόγος για τον οποίο το υποστηρίζω | Τα παιδιά θα κινδυνεύουν λιγότερο. |
| Τεκμήριο | αυτό που δείχνει ότι ο λόγος ισχύει | Σε έναν μήνα ο σύλλογος γονέων κατέγραψε 12 φορές που αυτοκίνητο πέρασε ενώ έβγαιναν μαθητές. |
Τεκμήρια είναι οι αριθμοί και οι μετρήσεις, τα γεγονότα που ελέγχονται, τα παραδείγματα, οι μαρτυρίες ανθρώπων που ήταν εκεί, η γνώμη ενός ειδικού για το θέμα του.
Τρεις ερωτήσεις
Δες τις τρεις ερωτήσεις σε δουλειά:
- «Ο δρόμος είναι επικίνδυνος, το λένε όλοι.» Αληθινό; Ποιοι όλοι; Δεν υπάρχει τίποτα να ελέγξεις.
- «Ο δρόμος να γίνει πεζόδρομος, γιατί το σχολείο μας έχει την καλύτερη χορωδία της περιοχής.» Σχετικό; Μπορεί να είναι αλήθεια, αλλά τι σχέση έχει η χορωδία με τα αυτοκίνητα;
- «Πέρσι ένα αυτοκίνητο κόντεψε να χτυπήσει έναν μαθητή, άρα ο δρόμος είναι πάντα επικίνδυνος.» Αρκετό; Ένα περιστατικό είναι σοβαρό, αλλά χρειάζονται κι άλλα στοιχεία για το «πάντα». Τα 12 περιστατικά σε έναν μήνα είναι πολύ ισχυρότερο τεκμήριο.
Πέντε σφάλματα που ακούγονται πειστικά
Μερικά αδύναμα επιχειρήματα εμφανίζονται τόσο συχνά, που έχουν όνομα. Αν μάθεις να τα αναγνωρίζεις, δεν σε ξεγελούν εύκολα, ούτε στη διαφήμιση ούτε σε μια συζήτηση.
| Σφάλμα | Πώς ακούγεται | Γιατί δεν πείθει |
|---|---|---|
| Βιαστική γενίκευση | «Ο γείτονάς μου παρκάρει στο πεζοδρόμιο. Όλοι οι οδηγοί είναι ασυνείδητοι.» | Από ένα ή δύο περιστατικά βγάζει κανόνα για όλους. |
| Επίθεση στο πρόσωπο | «Ο κύριος Παύλου διαφωνεί, αλλά αυτός δεν έχει καν παιδιά.» | Κρίνει τον άνθρωπο, όχι τα λόγια του. Το επιχείρημά του μένει αναπάντητο. |
| «Όλοι το κάνουν» | «Τόσα σχολεία έχουν πεζόδρομο, άρα πρέπει να έχουμε κι εμείς.» | Το ότι το κάνουν πολλοί δεν λέει αν ταιριάζει εδώ. |
| Ψεύτικο δίλημμα | «Ή πεζόδρομος ή θα θρηνήσουμε θύματα.» | Κρύβει τις άλλες λύσεις: φανάρι, σχολικός τροχονόμος, κλείσιμο μόνο τις ώρες εισόδου. |
| Άσχετη αυθεντία | «Ένας γνωστός τραγουδιστής είπε ότι οι πεζόδρομοι είναι το μέλλον.» | Ο τραγουδιστής ξέρει από μουσική, όχι από κυκλοφορία. Ειδικός είναι ένας συγκοινωνιολόγος. |
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Κρίνε το επιχείρημα με τις τρεις ερωτήσεις: «Το σχολικό κυλικείο πρέπει να σταματήσει να πουλάει αναψυκτικά, γιατί ο διευθυντής δεν τα πίνει ποτέ.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Ξαναγράψε ώστε να πείθει: «Η βιβλιοθήκη πρέπει να μένει ανοιχτή ως τις 5! Είναι ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΟ να κλείνει νωρίς! Όλοι το ζητάνε!»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 3
Βρες το σφάλμα: «Ή θα ακυρωθεί η εκδρομή, ή θα κάνουμε μάθημα όλη την Παρασκευή χωρίς διάλειμμα.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις σε ένα κείμενο τη θέση, το επιχείρημα και το τεκμήριο που το στηρίζει.
- Να κρίνεις ένα επιχείρημα με τρεις ερωτήσεις: είναι αληθινό, είναι σχετικό, είναι αρκετό;
- Να αναγνωρίζεις συνηθισμένα σφάλματα: βιαστική γενίκευση, επίθεση στο πρόσωπο, «όλοι το κάνουν», ψεύτικο δίλημμα, άσχετη αυθεντία.
- Να ξαναγράφεις ένα αδύναμο επιχείρημα ώστε να πείθει με λόγους και όχι με φωνή.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.