Δομή επιλογής
Απλή, σύνθετη και εμφωλευμένη απόφαση.
40 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να γράφεις απλή δομή επιλογής (Αν … τότε … Τέλος_αν) και σύνθετη (Αν … τότε … αλλιώς … Τέλος_αν).
- Να γράφεις εμφωλευμένη επιλογή και αλυσίδα αλλιώς_αν για περισσότερες από δύο περιπτώσεις.
- Να εκτελείς «με το χέρι» μια δομή επιλογής για διάφορες εισόδους, μαζί με τις οριακές τιμές.
- Να αντιστοιχίζεις τη δομή επιλογής στον ρόμβο του διαγράμματος ροής, στο Scratch και στην Python.
Το πρόγραμμα αποφασίζει
Ως τώρα οι αλγόριθμοί μας εκτελούσαν όλες τις εντολές, τη μία μετά την άλλη. Τα πραγματικά προγράμματα όμως αποφασίζουν: αν ο κωδικός είναι σωστός, μπαίνεις· αλλιώς βλέπεις μήνυμα λάθους. Αν το σκορ ξεπέρασε το ρεκόρ, γράφεται νέο ρεκόρ.
Η δομή επιλογής (selection) ελέγχει μια συνθήκη, δηλαδή μια έκφραση που είναι Αληθής ή Ψευδής, και ανάλογα με την τιμή της εκτελεί άλλες εντολές. Στο διάγραμμα ροής είναι ο ρόμβος, με δύο εξόδους: «Ναι» και «Όχι».
Απλή επιλογή
Κάτι γίνεται μόνο αν ισχύει η συνθήκη. Αλλιώς δεν γίνεται τίποτα, και το πρόγραμμα συνεχίζει κανονικά.
Με ποσό 80: η συνθήκη 80 > 50 είναι Αληθής, οπότε το ποσό γίνεται 72. Με ποσό 30:
η συνθήκη είναι Ψευδής, η γραμμή 3 προσπερνιέται, και εμφανίζεται 30. Η γραμμή 5
εκτελείται πάντα, γιατί είναι έξω από τη δομή.
Σύνθετη επιλογή
Δύο δρόμοι, και ακολουθείται ακριβώς ένας:
Στο Scratch και στην Python
Στο Scratch, η απλή επιλογή είναι το μπλοκ «εάν … τότε», και η σύνθετη το «εάν … τότε … αλλιώς». Οι εντολές κάθε κλάδου μπαίνουν μέσα στο στόμιο του μπλοκ.
Στην Python το ίδιο πρόγραμμα γράφεται έτσι:
ilikia = int(input())
if ilikia < 12:
timi = 5
else:
timi = 8
print(timi)
Στην Python δεν υπάρχει Τέλος_αν: το τέλος του κλάδου το δείχνει η εσοχή. Γι' αυτό
εκεί η εσοχή δεν είναι θέμα εμφάνισης, είναι μέρος του προγράμματος.
Περισσότεροι από δύο δρόμοι
Εμφωλευμένη επιλογή
Μια επιλογή μπορεί να μπει μέσα σε έναν κλάδο μιας άλλης. Αυτή λέγεται εμφωλευμένη (nested) επιλογή:
Διάβασε θερμοκρασίαΑν θερμοκρασία <= 0 τότεΕμφάνισε "Πάγος"αλλιώς- σημειωμένη γραμμή:
Αν θερμοκρασία < 100 τότε - σημειωμένη γραμμή:
Εμφάνισε "Υγρό" - σημειωμένη γραμμή:
αλλιώς - σημειωμένη γραμμή:
Εμφάνισε "Ατμός" - σημειωμένη γραμμή:
Τέλος_αν Τέλος_αν
Η εσωτερική επιλογή (γραμμές 5 ως 9) ελέγχεται μόνο όταν η πρώτη συνθήκη είναι
Ψευδής, δηλαδή μόνο για θερμοκρασίες πάνω από 0. Κάθε Αν κλείνει με το δικό του
Τέλος_αν.
Η αλυσίδα αλλιώς_αν
Το ίδιο πρόγραμμα γράφεται πιο καθαρά με αλλιώς_αν, ένα Αν κολλημένο στο
αλλιώς:
Οι συνθήκες ελέγχονται με τη σειρά, και η πρώτη που αληθεύει κερδίζει. Οι υπόλοιπες
δεν ελέγχονται καν. Στην Python το αλλιώς_αν γράφεται elif.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γράψε αλγόριθμο που διαβάζει έναν ακέραιο και εμφανίζει «Ζυγός» ή «Μονός». Τι εμφανίζει για 14 και για 7;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ένας αριθμός είναι ζυγός όταν το υπόλοιπο της διαίρεσης με το 2 είναι 0. Η συνθήκη είναι
ν MOD 2 = 0.Δύο περιπτώσεις, ακριβώς μία ισχύει: σύνθετη επιλογή.
Διάβασε νΑν ν MOD 2 = 0 τότεΕμφάνισε "Ζυγός"αλλιώςΕμφάνισε "Μονός"Τέλος_αν
Για 14:
14 MOD 2= 0, η συνθήκη είναι Αληθής, εμφανίζει «Ζυγός».Για 7:
7 MOD 2= 1, η συνθήκη είναι Ψευδής, εμφανίζει «Μονός».
Παράδειγμα 2
Ένα πρόγραμμα χαρακτηρίζει βαθμούς από 0 έως 20. Γράψε αλγόριθμο που εμφανίζει «Άριστα» για βαθμό από 18.5 και πάνω, «Επιτυχία» για βαθμό από 10 έως κάτω από 18.5, και «Χρειάζεται στήριξη» κάτω από 10. Τι εμφανίζει για 18.5, για 12 και για 9.5;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Τρεις περιπτώσεις, και ο μαθητής ανήκει σε μία: αλυσίδα
αλλιώς_αν. Ξεκινάμε από το μεγαλύτερο όριο, για να μην «πιαστεί» ο άριστος από το πιο χαμηλό.Διάβασε βαθμόςΑν βαθμός >= 18.5 τότεΕμφάνισε "Άριστα"αλλιώς_αν βαθμός >= 10 τότεΕμφάνισε "Επιτυχία"αλλιώςΕμφάνισε "Χρειάζεται στήριξη"Τέλος_αν
Η γραμμή 4 δεν χρειάζεται να λέει «και μικρότερος από 18.5». Αν ο βαθμός ήταν 18.5 ή πάνω, η εκτέλεση δεν θα είχε φτάσει εκεί.
18.5:
18.5 >= 18.5Αληθής, «Άριστα». 12: η πρώτη Ψευδής, η δεύτερη12 >= 10Αληθής, «Επιτυχία». 9.5: και οι δύο Ψευδείς, «Χρειάζεται στήριξη».
Παράδειγμα 3
Τι εμφανίζει το παρακάτω για α = 7 και β = 7; Αν α > β τότε Εμφάνισε α · αλλιώς Εμφάνισε β · Τέλος_αν. Βρίσκει πάντα τον μεγαλύτερο;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Για α = 7 και β = 7:
7 > 7είναι Ψευδής (το 7 δεν είναι μεγαλύτερο από τον εαυτό του). Εκτελείται ο κλάδοςαλλιώς: εμφανίζει 7.Όταν είναι ίσοι, ο «μεγαλύτερος» είναι απλώς αυτή η κοινή τιμή, οπότε το 7 είναι σωστή απάντηση.
Για α = 3, β = 9: Ψευδής, εμφανίζει 9. Για α = 9, β = 3: Αληθής, εμφανίζει 9. Ναι, βρίσκει πάντα τον μεγαλύτερο. Η δοκιμή με ίσες τιμές ήταν ο έλεγχος της οριακής περίπτωσης.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Αν ηλικία < 12 τότε τιμή ← 5 · αλλιώς τιμή ← 8 · Τέλος_αν. Τι τιμή παίρνει η μεταβλητή τιμή για ηλικία 12;
Τα κατάφερες;
- Να γράφεις απλή δομή επιλογής (Αν … τότε … Τέλος_αν) και σύνθετη (Αν … τότε … αλλιώς … Τέλος_αν).
- Να γράφεις εμφωλευμένη επιλογή και αλυσίδα αλλιώς_αν για περισσότερες από δύο περιπτώσεις.
- Να εκτελείς «με το χέρι» μια δομή επιλογής για διάφορες εισόδους, μαζί με τις οριακές τιμές.
- Να αντιστοιχίζεις τη δομή επιλογής στον ρόμβο του διαγράμματος ροής, στο Scratch και στην Python.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.