Μεταβλητές, σταθερές και τελεστές

Εκχώρηση τιμής, αριθμητικοί, συγκριτικοί και λογικοί τελεστές.

40 λεπτά

Θα μάθεις να

Να εξηγείς τι είναι μεταβλητή και σταθερά και να δίνεις κατάλληλα ονόματα.
Να ξεχωρίζεις τους τύπους δεδομένων: ακέραιο, πραγματικό, κείμενο και λογική τιμή.
Να εκτελείς εντολές εκχώρησης με πίνακα τιμών, και να καταλαβαίνεις ότι το x ← x + 1 δεν είναι εξίσωση.
Να υπολογίζεις παραστάσεις με αριθμητικούς (μαζί με DIV και MOD), συγκριτικούς και λογικούς τελεστές.

Ένα κουτί με όνομα

Ένα πρόγραμμα χρειάζεται να θυμάται πράγματα: τον βαθμό που έδωσε ο χρήστης, το σκορ σε ένα παιχνίδι, πόσες φορές πάτησες ένα κουμπί. Τα κρατάει σε μεταβλητές (variables).

Φαντάσου τη μεταβλητή σαν ένα κουτί στη μνήμη του υπολογιστή, με ένα όνομα γραμμένο απ' έξω. Μέσα χωράει μία τιμή τη φορά. Όταν βάζεις καινούργια, η παλιά χάνεται.

Ονόματα μεταβλητών

Ξεκινούν με γράμμα και δεν έχουν κενά: βαθμός, σκορ, μέσος_όρος. Όχι μέσος όρος, όχι 2ος_βαθμός.
Λένε τι κρατάνε. Το τιμή_εισιτηρίου είναι καλύτερο από το x, γιατί σε έναν μήνα θα θυμάσαι ακόμα τι σημαίνει.

Στον ψευδοκώδικα γράφουμε ελληνικά ονόματα. Στην Python συνηθίζονται λατινικοί χαρακτήρες: mesos_oros.

Τύποι δεδομένων

Τύπος	Τι κρατάει	Παραδείγματα
Ακέραιος	αριθμοί χωρίς δεκαδικά	`25`, `-3`, `0`
Πραγματικός	αριθμοί με δεκαδικά	`17.5`, `3.14`
Κείμενο (αλφαριθμητικό)	γράμματα, λέξεις, σύμβολα, σε εισαγωγικά	`"Μαρία"`, `"Β2"`
Λογικός	μόνο δύο τιμές	`Αληθής`, `Ψευδής`

Στον ψευδοκώδικα, όπως και στις γλώσσες προγραμματισμού, η υποδιαστολή είναι τελεία: 17.5. Και τα εισαγωγικά έχουν σημασία: το "25" είναι κείμενο, δύο χαρακτήρες, και όχι ο αριθμός 25.

Σταθερές

Μια σταθερά (constant) έχει όνομα και τιμή, όπως μια μεταβλητή, αλλά η τιμή της δεν αλλάζει σε όλο το πρόγραμμα: ΦΠΑ = 0.24, ΜΑΘΗΤΕΣ_ΤΑΞΗΣ = 25. Τις γράφουμε συνήθως με κεφαλαία, για να ξεχωρίζουν. Αν αύριο αλλάξει ο ΦΠΑ, αλλάζεις μία γραμμή, και όχι όσες φορές εμφανίζεται το 0.24 στο πρόγραμμα.

Η εκχώρηση

Η εντολή που βάζει τιμή σε μεταβλητή λέγεται εκχώρηση (assignment) και γράφεται με το βέλος ←:

Η εκτέλεση γίνεται σε δύο φάσεις:

Υπολογίζεται ό,τι είναι δεξιά από το βέλος, με τις τιμές που έχουν τώρα οι μεταβλητές.
Το αποτέλεσμα μπαίνει στη μεταβλητή αριστερά. Η παλιά της τιμή χάνεται.

Στην Python η εκχώρηση γράφεται με =, και γι' αυτό η σύγκριση εκεί γράφεται με ==:

x = 7
x = x + 1
print(x)

Στο Scratch, το x ← 7 είναι το μπλοκ «όρισε x σε 7» και το x ← x + 1 είναι το «άλλαξε x κατά 1».

Ο πίνακας τιμών

Για να παρακολουθήσεις ένα πρόγραμμα, φτιάχνεις έναν πίνακα τιμών (trace table): μία στήλη για κάθε μεταβλητή και μία γραμμή για κάθε εντολή.

Ο πίνακας τιμών του προγράμματος

Πριν πατήσεις, πες ποιες θα είναι οι τιμές μετά από κάθε γραμμή.

Βήμα	Γραμμή	α	β
Ζωντανή ενημέρωση

Οι τελεστές

Αριθμητικοί

Ψευδοκώδικας	Πράξη	Παράδειγμα	Python
`+` `-` `*` `/`	οι τέσσερις πράξεις	`7 / 2` δίνει `3.5`	ίδια
`^`	δύναμη	`2 ^ 3` δίνει `8`	`**`
`DIV`	πηλίκο ακέραιας διαίρεσης	`17 DIV 5` δίνει `3`	`//`
`MOD`	υπόλοιπο ακέραιας διαίρεσης	`17 MOD 5` δίνει `2`	`%`

Το DIV και το MOD είναι η διαίρεση του Δημοτικού: $17 = 5 \cdot 3 + 2$ , με πηλίκο 3 και υπόλοιπο 2. Είναι πιο χρήσιμα απ' όσο φαίνονται: το x MOD 2 είναι 0 για τους ζυγούς αριθμούς και 1 για τους μονούς.

Η προτεραιότητα είναι αυτή των μαθηματικών: πρώτα οι παρενθέσεις, μετά η δύναμη, μετά τα *, /, DIV, MOD, και στο τέλος τα + και -.

Συγκριτικοί

Δίνουν πάντα αποτέλεσμα Αληθής ή Ψευδής:

Ψευδοκώδικας	Σημαίνει	Python
`=`	ίσο	`==`
`<>`	διάφορο	`!=`
`<` , `>`	μικρότερο, μεγαλύτερο	ίδια
`<=` , `>=`	μικρότερο ή ίσο, μεγαλύτερο ή ίσο	ίδια

Λογικοί

Ενώνουν συγκρίσεις:

α	β	α ΚΑΙ β	α Ή β	ΟΧΙ α
Αληθής	Αληθής	Αληθής	Αληθής	Ψευδής
Αληθής	Ψευδής	Ψευδής	Αληθής	Ψευδής
Ψευδής	Αληθής	Ψευδής	Αληθής	Αληθής
Ψευδής	Ψευδής	Ψευδής	Ψευδής	Αληθής

Το ΚΑΙ είναι αληθές μόνο όταν και τα δύο είναι αληθή.
Το Ή είναι αληθές όταν τουλάχιστον ένα είναι αληθές.
Το ΟΧΙ αντιστρέφει.

Στην Python: and, or, not.

Λυμένα παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Τα α = 3 και β = 9 πρέπει να ανταλλάξουν τιμές. Γιατί δεν αρκούν οι εντολές α ← β και β ← α, και ποια είναι η σωστή λύση;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Ένα βίντεο διαρκεί 200 δευτερόλεπτα. Γράψε εντολές που υπολογίζουν πόσα ολόκληρα λεπτά και πόσα δευτερόλεπτα είναι.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Σε ένα λούνα παρκ, ένα παιχνίδι επιτρέπεται αν ηλικία >= 12 ΚΑΙ ύψος >= 1.40. Υπολόγισε τη συνθήκη για τη Δανάη (13 ετών, 1.38 μ.) και για τον Λευτέρη (11 ετών, 1.52 μ.).

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Ασκήσεις

Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Η μεταβλητή x έχει την τιμή 7. Τι τιμή έχει μετά την εντολή x ← x + 1;

8Καμία, γιατί η εξίσωση δεν έχει λύση17

Τα κατάφερες;

Να εξηγείς τι είναι μεταβλητή και σταθερά και να δίνεις κατάλληλα ονόματα.
Να ξεχωρίζεις τους τύπους δεδομένων: ακέραιο, πραγματικό, κείμενο και λογική τιμή.
Να εκτελείς εντολές εκχώρησης με πίνακα τιμών, και να καταλαβαίνεις ότι το x ← x + 1 δεν είναι εξίσωση.
Να υπολογίζεις παραστάσεις με αριθμητικούς (μαζί με DIV και MOD), συγκριτικούς και λογικούς τελεστές.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.