Δομές επανάληψης
Με μετρητή ή με συνθήκη — και πώς τελικά σταματάει ένας βρόχος.
45 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να γράφεις επανάληψη με μετρητή (Για i από 1 μέχρι ν) και να βρίσκεις πόσες φορές εκτελείται.
- Να γράφεις επανάληψη με συνθήκη (Όσο … επανάλαβε) και να εξηγείς πότε και πώς σταματάει.
- Να χρησιμοποιείς μετρητή και αθροιστή μέσα σε επανάληψη, με σωστή αρχική τιμή.
- Να εντοπίζεις ατέρμονο βρόχο και να αντιστοιχίζεις τις επαναλήψεις σε Scratch και Python.
Ξανά και ξανά
Θέλεις να εμφανίσεις τους αριθμούς από το 1 ως το 100. Με όσα ξέρεις, θα έγραφες 100
εντολές Εμφάνισε. Ο υπολογιστής όμως είναι φτιαγμένος για να κάνει το ίδιο πράγμα
πολλές φορές, γρήγορα και χωρίς να βαριέται. Αρκεί να του πεις τι να επαναλαμβάνει
και πότε να σταματήσει.
Αυτό είναι η δομή επανάληψης (loop, στα ελληνικά και βρόχος). Υπάρχουν δύο βασικά είδη:
- με μετρητή, όταν ξέρεις από πριν πόσες φορές θα γίνει η επανάληψη·
- με συνθήκη, όταν δεν το ξέρεις, και η επανάληψη σταματά όταν συμβεί κάτι.
Επανάληψη με μετρητή: Για
Για i από 1 μέχρι 10Εμφάνισε iΤέλος_επανάληψης
Η μεταβλητή i λέγεται μετρητής. Ξεκινά από το 1, και μετά από κάθε εκτέλεση του
σώματος της επανάληψης αυξάνεται κατά 1. Όταν ξεπεράσει το 10, η επανάληψη σταματά.
Το σώμα, εδώ το Εμφάνισε i, εκτελείται 10 φορές.
Με με_βήμα αλλάζεις το πόσο προχωράει ο μετρητής κάθε φορά:
Για i από 2 μέχρι 20 με_βήμα 2περνάει από τους ζυγούς 2, 4, …, 20 (10 φορές).Για i από 10 μέχρι 1 με_βήμα -1μετράει αντίστροφα.
| Ψευδοκώδικας | Scratch | Python |
|---|---|---|
Για i από 1 μέχρι 10 | «επανάλαβε 10» (χωρίς μετρητή· για το i φτιάχνεις δική σου μεταβλητή) | for i in range(1, 11): |
Για i από 2 μέχρι 20 με_βήμα 2 | (με μεταβλητή που αλλάζει κατά 2) | for i in range(2, 21, 2): |
Στην Python το range(1, 11) σταματά πριν από το 11. Γι' αυτό γράφεται 11 για να
φτάσει ως το 10.
Επανάληψη με συνθήκη: Όσο
Η συνθήκη ελέγχεται πριν από κάθε επανάληψη. Όσο είναι Αληθής, εκτελείται το σώμα
και μετά ξαναγυρίζουμε στον έλεγχο. Μόλις γίνει Ψευδής, η εκτέλεση συνεχίζει μετά το
Τέλος_επανάληψης. Αν η συνθήκη είναι Ψευδής από την αρχή, το σώμα δεν εκτελείται
ούτε μία φορά.
Στην Python το ίδιο γράφεται με while:
koumparas = 0
evdomades = 0
while koumparas < 100:
koumparas = koumparas + 15
evdomades = evdomades + 1
print(evdomades)
Αρχή_επανάληψης … Μέχρις_ότου
Υπάρχει και μια τρίτη μορφή, όπου η συνθήκη ελέγχεται στο τέλος:
Αρχή_επανάληψηςΔιάβασε κωδικόςΜέχρις_ότου κωδικός = 1234
Εδώ το σώμα εκτελείται τουλάχιστον μία φορά, που ταιριάζει όταν πρέπει πρώτα να κάνεις κάτι και μετά να ελέγξεις, όπως όταν ζητάς έναν κωδικό. Και η επανάληψη σταματά όταν η συνθήκη γίνει Αληθής, όπως στο «επανάλαβε ώσπου» του Scratch. Το Scratch όμως ελέγχει τη συνθήκη πριν από κάθε γύρο, οπότε το δικό του μπλοκ μπορεί να μην εκτελεστεί καμία φορά.
Μετρητές και αθροιστές
Δύο «συνταγές» εμφανίζονται σε σχεδόν κάθε πρόγραμμα με επανάληψη:
- Μετρητής: ξεκινά από το 0 και αυξάνεται κατά 1 κάθε φορά που συμβαίνει κάτι.
πλήθος ← πλήθος + 1 - Αθροιστής: ξεκινά από το 0 και κάθε φορά προσθέτει μια τιμή.
άθροισμα ← άθροισμα + τιμή
Και οι δύο παίρνουν αρχική τιμή πριν από την επανάληψη. Αν το άθροισμα ← 0 μπει
μέσα στην επανάληψη, το άθροισμα μηδενίζεται κάθε φορά.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γράψε αλγόριθμο που υπολογίζει και εμφανίζει το άθροισμα 1 + 2 + … + 100.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ξέρουμε ακριβώς πόσοι είναι οι όροι (100), οπότε ταιριάζει η επανάληψη Για. Χρειαζόμαστε έναν αθροιστή με αρχική τιμή 0.
άθροισμα ← 0Για i από 1 μέχρι 100άθροισμα ← άθροισμα + iΤέλος_επανάληψηςΕμφάνισε άθροισμα
Ο πίνακας τιμών θα είχε 100 γραμμές. Το αποτέλεσμα μπορούμε να το ελέγξουμε με το κόλπο που αποδίδεται στον Γκάους: , , …, 50 τέτοια ζεύγη.
. Εμφανίζει 5050.
Παράδειγμα 2
Στο πρόγραμμα «Κουμπαράς» (κάθε εβδομάδα 15 €, ως τα 100 €), πόσες εβδομάδες εμφανίζει, και πόσα χρήματα έχει ο κουμπαράς στο τέλος;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Κάθε εβδομάδα: 15, 30, 45, 60, 75, 90. Μετά από 6 εβδομάδες ο κουμπαράς έχει 90, και
90 < 100είναι Αληθής, οπότε η επανάληψη συνεχίζει.7η εβδομάδα: 105. Τώρα
105 < 100είναι Ψευδής, και η επανάληψη σταματά.Εμφανίζει 7 εβδομάδες, και ο κουμπαράς έχει 105 €. Η επανάληψη Όσο «περνάει» το όριο κατά λίγο, γιατί η συνθήκη ελέγχεται μόνο στην αρχή κάθε γύρου.
Παράδειγμα 3
Ένας μαθητής έγραψε: i ← 1 · Όσο i <= 5 επανάλαβε · Εμφάνισε i · Τέλος_επανάληψης. Τι θα συμβεί, και πώς διορθώνεται;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το
iείναι 1 και η συνθήκη1 <= 5είναι Αληθής. Εμφανίζεται 1.Ξαναγυρίζουμε στον έλεγχο. Το
iείναι ακόμα 1, γιατί τίποτα μέσα στο σώμα δεν το αλλάζει. Εμφανίζεται 1, ξανά και ξανά, για πάντα: ατέρμονος βρόχος.Διόρθωση: το σώμα πρέπει να προχωράει τον μετρητή.
i ← 1Όσο i <= 5 επανάλαβεΕμφάνισε i- σημειωμένη γραμμή:
i ← i + 1 Τέλος_επανάληψης
Τώρα εμφανίζονται 1, 2, 3, 4, 5, και όταν το
iγίνει 6 η συνθήκη είναι Ψευδής.
Παράδειγμα 4
Γράψε αλγόριθμο που διαβάζει βαθμούς μέχρι ο χρήστης να δώσει −1, και εμφανίζει τον μέσο όρο τους. Τι εμφανίζει για 15, 18, 12, −1;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Δεν ξέρουμε από πριν πόσοι θα είναι οι βαθμοί, οπότε χρειάζεται Όσο. Το −1 δεν είναι βαθμός, είναι σήμα τέλους, και δεν πρέπει να μπει στον μέσο όρο.
άθροισμα ← 0πλήθος ← 0- σημειωμένη γραμμή:
Διάβασε βαθμός Όσο βαθμός <> -1 επανάλαβεάθροισμα ← άθροισμα + βαθμόςπλήθος ← πλήθος + 1- σημειωμένη γραμμή:
Διάβασε βαθμός Τέλος_επανάληψηςΕμφάνισε άθροισμα / πλήθος
Ο πρώτος βαθμός διαβάζεται πριν από την επανάληψη και ο επόμενος στο τέλος του σώματος. Έτσι το −1 ελέγχεται πριν προστεθεί.
Γύροι: άθροισμα 15, πλήθος 1· άθροισμα 33, πλήθος 2· άθροισμα 45, πλήθος 3. Μετά διαβάζεται −1 και η επανάληψη σταματά.
. Εμφανίζει 15.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πόσες φορές εκτελείται το σώμα της επανάληψης «Για i από 5 μέχρι 20»;
Τα κατάφερες;
- Να γράφεις επανάληψη με μετρητή (Για i από 1 μέχρι ν) και να βρίσκεις πόσες φορές εκτελείται.
- Να γράφεις επανάληψη με συνθήκη (Όσο … επανάλαβε) και να εξηγείς πότε και πώς σταματάει.
- Να χρησιμοποιείς μετρητή και αθροιστή μέσα σε επανάληψη, με σωστή αρχική τιμή.
- Να εντοπίζεις ατέρμονο βρόχο και να αντιστοιχίζεις τις επαναλήψεις σε Scratch και Python.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.