Φράγκοι και φεουδαρχία

Από τα γερμανικά βασίλεια στους Φράγκους

Μετά το 476, όταν καθαιρέθηκε ο τελευταίος αυτοκράτορας της Δύσης, τα εδάφη της τα μοιράστηκαν γερμανικά βασίλεια: Βησιγότθοι στην Ισπανία, Οστρογότθοι και αργότερα Λομβαρδοί στην Ιταλία, Άγγλοι και Σάξονες στη Βρετανία. Τα περισσότερα κράτησαν λίγο. Ένα από αυτά όμως έγινε η μεγαλύτερη δύναμη της Δύσης: το βασίλειο των Φράγκων, στη σημερινή Γαλλία, το Βέλγιο και τη δυτική Γερμανία.

Ο βασιλιάς Χλωδοβίκος ένωσε τους Φράγκους και γύρω στο 500 βαπτίστηκε χριστιανός, ακολουθώντας την Εκκλησία της Ρώμης. Άλλοι γερμανικοί λαοί ήταν τότε αρειανοί, και η επιλογή του έφερε στο πλευρό του τους επισκόπους και τους ρωμαϊκούς πληθυσμούς της Γαλατίας. Από εκεί άρχισε η στενή σχέση ανάμεσα στους Φράγκους βασιλείς και στον πάπα.

Δύο αιώνες αργότερα την πραγματική εξουσία την είχαν οι ανώτεροι αξιωματούχοι του παλατιού. Ένας από αυτούς, ο Κάρολος Μαρτέλος, σταμάτησε τον αραβικό στρατό που είχε περάσει από την Ισπανία, στη μάχη του Πουατιέ (732). Ο γιος του, ο Πιπίνος, έγινε βασιλιάς το 751 με την έγκριση του πάπα, και σε αντάλλαγμα προστάτεψε τον πάπα από τους Λομβαρδούς και του παραχώρησε εδάφη στην Ιταλία: από εκεί ξεκίνησε το Παπικό Κράτος.

Ο Καρλομάγνος

Ο γιος του Πιπίνου, ο Καρλομάγνος (Κάρολος ο Μέγας), βασίλεψε από το 768 ως το 814. Πολέμησε σχεδόν κάθε χρόνο: κατέκτησε το βασίλειο των Λομβαρδών στην Ιταλία, και ύστερα από πολύχρονους και σκληρούς πολέμους υπέταξε και εκχριστιάνισε με τη βία τους Σάξονες.

Τα Χριστούγεννα του 800, στη Ρώμη, ο πάπας Λέων Γ΄ τον έστεψε αυτοκράτορα. Για τη Δύση ήταν η αναβίωση της αυτοκρατορίας. Για την Κωνσταντινούπολη ήταν πρόκληση: ο μόνος νόμιμος αυτοκράτορας των Ρωμαίων ήταν, κατά τους Βυζαντινούς, ο δικός τους. Εκείνη την εποχή στο Βυζάντιο κυβερνούσε η Ειρήνη η Αθηναία, και στη Δύση κάποιοι υποστήριζαν ότι ο θρόνος ήταν «κενός», αφού τον κατείχε γυναίκα. Το Βυζάντιο αναγνώρισε τον Καρλομάγνο ως αυτοκράτορα μόνο το 812, και όχι ως «αυτοκράτορα των Ρωμαίων».

Ο Καρλομάγνος κυβερνούσε μια τεράστια επικράτεια χωρίς πρωτεύουσα με τη σημερινή έννοια, αν και έμενε συχνά στο Άαχεν. Τις περιοχές τις διοικούσαν κόμητες, και απεσταλμένοι του βασιλιά, ανά δύο, γύριζαν να τους ελέγχουν. Στην αυλή του μάζεψε λογίους, όπως τον Άγγλο Αλκουίνο, ίδρυσε σχολεία σε μοναστήρια και καθεδρικούς ναούς, και φρόντισε να αντιγραφούν ξανά λατινικά κείμενα με ένα καθαρό, ευανάγνωστο γράψιμο. Αυτή η κίνηση λέγεται Καρολίγγεια αναγέννηση.

Η αυτοκρατορία δεν κράτησε. Με τη Συνθήκη του Βερντέν (843) οι εγγονοί του τη μοίρασαν σε τρία. Το δυτικό κομμάτι θα γίνει με τους αιώνες η Γαλλία, το ανατολικό η Γερμανία.

Γιατί γεννήθηκε η φεουδαρχία

Τον 9ο και τον 10ο αιώνα η Δύση δέχτηκε επιδρομές από τρεις μεριές: Βίκινγκς από τον βορρά, Μαγυάρους (Ούγγρους) από την ανατολή και Σαρακηνούς πειρατές από τη Μεσόγειο. Ο βασιλιάς ήταν μακριά, δεν είχε μόνιμο στρατό ούτε χρήματα για να πληρώνει στρατιώτες. Ο πλούτος ήταν η γη.

Έτσι η προστασία πέρασε στους τοπικούς ισχυρούς. Όποιος είχε γη και πολεμιστές έχτιζε κάστρο και προστάτευε την περιοχή του, και όποιος χρειαζόταν προστασία του υποσχόταν υπηρεσία. Αυτό το σύστημα σχέσεων το λέμε σήμερα φεουδαρχία.

Η σχέση ξεκινούσε με μια τελετή. Ο υποτελής γονάτιζε, έβαζε τα χέρια του μέσα στα χέρια του άρχοντα και δήλωνε ότι γίνεται «άνθρωπός» του (υποτέλεια). Ύστερα ορκιζόταν πίστη πάνω σε ιερό βιβλίο ή λείψανο αγίου.

Αν ο υποτελής αθετούσε τον όρκο του, ο άρχοντας μπορούσε να του πάρει πίσω το φέουδο.

Ένας μεγάλος άρχοντας ήταν ταυτόχρονα υποτελής του βασιλιά και άρχοντας μικρότερων ευγενών. Στη Γαλλία έλεγαν: «ο υποτελής του υποτελούς μου δεν είναι υποτελής μου». Ο βασιλιάς δηλαδή δεν μπορούσε να διατάξει απευθείας τους ιππότες ενός δούκα· τους διέταζε ο δούκας.

Ιππότες και δουλοπάροικοι

Οι ιππότες ήταν έφιπποι πολεμιστές με θώρακα, σπαθί και λόγχη. Ο εξοπλισμός και το άλογο κόστιζαν πολύ, γι' αυτό μόνο όποιος είχε φέουδο μπορούσε να είναι ιππότης. Από νωρίς το αγόρι μάθαινε να ιππεύει και να πολεμά στην υπηρεσία ενός άρχοντα, και έπειτα από χρόνια τον έχριζαν ιππότη. Η Εκκλησία προσπάθησε να περιορίσει τη βία τους με την «Ειρήνη του Θεού», που απαγόρευε τις επιθέσεις σε κληρικούς, χωρικούς και ναούς, και με την «Εκεχειρία του Θεού», που απαγόρευε τις μάχες ορισμένες ημέρες.

Οι περισσότεροι άνθρωποι όμως δεν ήταν ούτε ευγενείς ούτε ιππότες. Ήταν χωρικοί, και πολλοί από αυτούς δουλοπάροικοι:

• ήταν δεμένοι με τη γη: δεν μπορούσαν να φύγουν ή να παντρευτούν έξω από το φέουδο χωρίς την άδεια του άρχοντα,
• δούλευαν δωρεάν στα χωράφια του άρχοντα μερικές μέρες την εβδομάδα (αγγαρεία),
• του έδιναν μέρος της σοδειάς τους και πλήρωναν για να αλέσουν στον μύλο του ή να ψήσουν στον φούρνο του.

Ο δουλοπάροικος δεν ήταν δούλος. Δεν μπορούσε να πουληθεί χωριστά από τη γη, είχε το δικό του σπίτι και χωράφι, οικογένεια που κανείς δεν μπορούσε να του πάρει, και τα παιδιά του κληρονομούσαν το κομμάτι του. Ελεύθερος όμως δεν ήταν.

Ποιος το χρωστάει;

Για κάθε υποχρέωση, πάτα σε ποιον ανήκει.

Ποιος το χρωστάει;

Δίνει φέουδο

Ο άρχονταςΟ υποτελής ιππότηςΟ δουλοπάροικος

0 / 8

Από τον Χλωδοβίκο στη Συνθήκη του Βερντέν

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

ΕξερεύνησεΒάλ' τα σε σειρά

Τέλος της ΔύσηςΒάπτιση του ΧλωδοβίκουΜάχη του ΠουατιέΒασιλιάς ο ΠιπίνοςΣτέψη του ΚαρλομάγνουΘάνατος του ΚαρλομάγνουΣυνθήκη του Βερντέν

Τέλος της Δύσης · 476 μ.Χ.Ο τελευταίος αυτοκράτορας της Δύσης καθαιρείται. Τη Δύση τη μοιράζονται γερμανικά βασίλεια.

Δουλεύουμε με πηγές

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση