Από το 1204 στο 1453

Μια σταυροφορία που άλλαξε δρόμο

Το 1198 ο πάπας Ιννοκέντιος Γ΄ κάλεσε σε νέα σταυροφορία, με στόχο την Αίγυπτο και από εκεί την Ιερουσαλήμ. Οι αρχηγοί της, κυρίως Φράγκοι ευγενείς, συμφώνησαν με τη Βενετία να τους μεταφέρει με τα πλοία της: περίπου τριάντα τρεις χιλιάδες άνδρες, έναντι ογδόντα πέντε χιλιάδων αργυρών μάρκων.

Τίποτα δεν πήγε όπως σχεδιάστηκε:

1. Το χρέος. Στη Βενετία εμφανίστηκε μόνο ένα μέρος του στρατού, και οι σταυροφόροι δεν μπορούσαν να πληρώσουν. Ο δόγης Ερρίκος Δάνδολος πρότεινε να αναβληθεί η πληρωμή, αν τον βοηθούσαν να πάρει τη Ζάρα, μια χριστιανική πόλη της Δαλματίας. Το 1202 την κατέλαβαν, παρά την αντίθεση του πάπα.
2. Η υπόσχεση. Ο Αλέξιος Άγγελος, γιος ενός εκθρονισμένου αυτοκράτορα, τους υποσχέθηκε χρήματα, στρατό και ένωση των Εκκλησιών, αν τον έβαζαν στον θρόνο. Το 1203 οι σταυροφόροι έφτασαν στην Πόλη και τον ανέβασαν στον θρόνο ως Αλέξιο Δ΄.
3. Η ρήξη. Ο Αλέξιος Δ΄ δεν μπορούσε να πληρώσει όσα είχε τάξει, και ο λαός της Πόλης τον μισούσε ως όργανο των ξένων. Τον Ιανουάριο του 1204 ανατράπηκε και σκοτώθηκε. Οι σταυροφόροι, χωρίς χρήματα και χωρίς σύμμαχο, αποφάσισαν να πάρουν την Πόλη για λογαριασμό τους.

Στις 13 Απριλίου 1204 η Κωνσταντινούπολη κυριεύτηκε. Ακολούθησε τριήμερη λεηλασία: σπίτια, εκκλησίες και βιβλιοθήκες λεηλατήθηκαν, κάηκαν ή καταστράφηκαν, και πολλά κειμήλια και έργα τέχνης μεταφέρθηκαν στη Δύση — ανάμεσά τους τα τέσσερα χάλκινα άλογα που στέκονται ως σήμερα στον Άγιο Μάρκο της Βενετίας.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Ένας κομματιασμένος κόσμος (1204–1261)

Οι νικητές μοίρασαν την αυτοκρατορία. Στην Πόλη ιδρύθηκε η Λατινική Αυτοκρατορία. Η Βενετία πήρε λιμάνια και νησιά κρίσιμα για το εμπόριο: την Κρήτη, την Εύβοια, τη Μεθώνη και την Κορώνη. Στην Πελοπόννησο ιδρύθηκε το φραγκικό Πριγκιπάτο της Αχαΐας και στην Αθήνα και στη Θήβα το Δουκάτο των Αθηνών. Αυτή η περίοδος στον ελληνικό χώρο λέγεται Φραγκοκρατία.

Βυζαντινοί άρχοντες όμως έστησαν τρία δικά τους κράτη:

Στις 25 Ιουλίου 1261 στρατός της Νίκαιας μπήκε στην Κωνσταντινούπολη σχεδόν χωρίς μάχη. Ο Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος στέφθηκε στην Αγία Σοφία. Η οικογένειά του, οι Παλαιολόγοι, κράτησε τον θρόνο ως το τέλος.

Γιατί η αναστημένη αυτοκρατορία δεν ξαναβρήκε τη δύναμή της

Η άνοδος των Οθωμανών

Γύρω στο 1300 ο Οσμάν ίδρυσε ένα μικρό εμιράτο στη βορειοδυτική Μικρά Ασία. Οι διάδοχοί του εκμεταλλεύτηκαν τις διαιρέσεις των γειτόνων τους. Το 1354, λίγο αφού είχαν πολεμήσει ως σύμμαχοι σε βυζαντινό εμφύλιο, πέρασαν στην Ευρώπη και εγκαταστάθηκαν στην Καλλίπολη. Ακολούθησαν η Αδριανούπολη (τη δεκαετία του 1360· η ακριβής χρονιά συζητιέται), η μάχη του Κοσσυφοπεδίου με τους Σέρβους (1389) και ο αποκλεισμός της Πόλης από τον σουλτάνο Βαγιαζήτ (1394–1402).

Η Πόλη σώθηκε τότε από το απρόοπτο: το 1402 ο Μογγόλος κατακτητής Ταμερλάνος νίκησε και αιχμαλώτισε τον Βαγιαζήτ στην Άγκυρα. Το οθωμανικό κράτος πέρασε χρόνια εμφυλίου, και το Βυζάντιο κέρδισε μισό αιώνα. Αλλά οι Οθωμανοί ανέκαμψαν: το 1430 πήραν τη Θεσσαλονίκη.

Οι τελευταίοι αυτοκράτορες ζήτησαν βοήθεια από τη Δύση. Το 1439, στη Σύνοδο της Φλωρεντίας, η βυζαντινή αντιπροσωπεία υπέγραψε την ένωση των Εκκλησιών, με την ελπίδα μιας σταυροφορίας. Στην Πόλη όμως πολλοί κληρικοί και μεγάλο μέρος του λαού την απέρριψαν, και η δυτική βοήθεια που ήρθε, στη Βάρνα το 1444, κατέληξε σε ήττα.

Από την αιτία στη συνέπεια

Διάλεξε ένα γεγονός και μετά μια συνέπεια. Θα δεις αν συνδέονται και γιατί.

Το γεγονός

Οι σταυροφόροι χρωστούν στη Βενετία και ακούν τις υποσχέσεις του Αλεξίου (1202–1203)Η μοιρασιά της αυτοκρατορίας (1204)Ο εμφύλιος πόλεμος του 1341–1347Η μάχη της Άγκυρας (1402)

Η συνέπεια

Η σταυροφορία στρέφεται στην ΠόληΒενετοί στα νησιά και στα λιμάνιαΟθωμανοί στην ΕυρώπηΜισός αιώνας ανάσα για την Πόλη

ΣυνδέονταιΝαι. Το χρέος τους έστειλε στη Ζάρα και οι υποσχέσεις του Αλεξίου στην Κωνσταντινούπολη.

Η Άλωση του 1453

Ο σουλτάνος Μωάμεθ Β΄, είκοσι ενός χρονών, ήταν αποφασισμένος να πάρει την Πόλη. Το 1452 έχτισε στον Βόσπορο το κάστρο Ρούμελι Χισάρ, για να ελέγχει τα πλοία. Ένας Ούγγρος τεχνίτης, ο Ουρβανός, του κατασκεύασε τεράστια κανόνια ικανά να γκρεμίζουν τα θεοδοσιανά τείχη.

Η πολιορκία ξεκίνησε στις αρχές Απριλίου. Οι αριθμοί είναι αβέβαιοι: οι πολιορκητές ήταν πιθανότατα από πενήντα ως ογδόντα χιλιάδες (οι πηγές της εποχής δίνουν πολύ μεγαλύτερους αριθμούς), και οι υπερασπιστές γύρω στις επτά με οκτώ χιλιάδες — Βυζαντινοί, αλλά και Γενουάτες με αρχηγό τον Ιωάννη Ιουστινιάνη, Βενετοί, Καταλανοί και άλλοι. Μια αλυσίδα έκλεινε την είσοδο του Κεράτιου κόλπου, αλλά στις 22 Απριλίου οι Οθωμανοί μετέφεραν πλοία από τη στεριά πάνω σε ξύλινες σανίδες και τα έριξαν στον κόλπο.

Η τελική επίθεση έγινε τα ξημερώματα της 29ης Μαΐου 1453. Ο Ιουστινιάνης τραυματίστηκε και απομακρύνθηκε, οι γραμμές λύγισαν και η Πόλη κυριεύτηκε. Ο τελευταίος αυτοκράτορας, ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος, σκοτώθηκε πολεμώντας· το σώμα του δεν αναγνωρίστηκε ποτέ με βεβαιότητα. Ακολούθησε λεηλασία και αιχμαλωσία πολλών κατοίκων, όπως ήταν συνήθεια της εποχής για πόλη που δεν παραδινόταν. Ο Μωάμεθ έκανε την Κωνσταντινούπολη πρωτεύουσά του, μετέτρεψε την Αγία Σοφία σε τέμενος, και το 1454 διόρισε πατριάρχη τον Γεννάδιο Σχολάριο. Ο Μυστράς έπεσε το 1460 και η Τραπεζούντα το 1461.

Τρεις ματιές στην Άλωση

Οι Έλληνες ιστορικοί που έγραψαν για το 1453 δεν την είδαν με τον ίδιο τρόπο:

Ο Δούκας αποδίδει στον μέγα δούκα Λουκά Νοταρά τη φράση ότι προτιμότερο είναι να δει κανείς στη μέση της Πόλης «φακιόλιον βασιλεῦον Τούρκων», δηλαδή τουρκικό σαρίκι, παρά «καλύπτραν λατινικήν», λατινική μίτρα. Η φράση εκφράζει αληθινό φόβο πολλών για μια υποταγή στην Εκκλησία της Ρώμης, αλλά τη διασώζει ένας συγγραφέας αντίθετος στον Νοταρά· δεν ξέρουμε αν ειπώθηκε έτσι.

Μύθοι της Άλωσης. Η ιστορία ότι οι Βυζαντινοί συζητούσαν «το φύλο των αγγέλων» ενώ έπεφτε η Πόλη είναι μεταγενέστερη επινόηση, χωρίς βάση στις πηγές. Η Κερκόπορτα, η μικρή πύλη που έμεινε ανοιχτή, αναφέρεται μόνο από τον Δούκα, και οι ιστορικοί δεν συμφωνούν για τον ρόλο της.

Από το 1204 στο 1453

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Πρόσεξε πόσα συμβαίνουν στο δεύτερο μισό. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

ΕξερεύνησεΒάλ' τα σε σειρά

Άλωση από τους σταυροφόρουςΑνάκτηση της ΠόληςΜαύρος θάνατοςΚαλλίποληΚοσσυφοπέδιοΆγκυραΣύνοδος της ΦλωρεντίαςΆλωση από τους Οθωμανούς

Άλωση από τους σταυροφόρους · 1204 μ.Χ.Η Τέταρτη Σταυροφορία καταλαμβάνει και λεηλατεί την Κωνσταντινούπολη.