Μετανάστευση

Άνθρωποι σε κίνηση

Μετανάστευση είναι η μετακίνηση ανθρώπων από έναν τόπο σε άλλον για να ζήσουν εκεί για μεγάλο διάστημα — όχι για διακοπές ή για ένα ταξίδι. Δύο λέξεις βοηθούν να μην μπερδευόμαστε:

• Αποδημία (ή μετανάστευση προς τα έξω): φεύγω από τη χώρα μου.
• Παλιννόστηση: γυρίζω πίσω στη χώρα από την οποία είχα φύγει.

Και η μετακίνηση μπορεί να είναι εσωτερική, μέσα στην ίδια χώρα (από το χωριό στην πόλη), ή διεθνής, από μια χώρα σε άλλη.

Το 2020 ζούσαν σε χώρα διαφορετική από εκείνη όπου γεννήθηκαν περίπου $281$ εκατομμύρια άνθρωποι. Ακούγεται τεράστιο, αλλά είναι γύρω στο $3{,}6\%$ της ανθρωπότητας: οι περισσότεροι άνθρωποι ζουν όλη τους τη ζωή στη χώρα όπου γεννήθηκαν.

Μετανάστης ή πρόσφυγας;

Οι δύο λέξεις δεν σημαίνουν το ίδιο, και η διαφορά έχει νομική σημασία.

Ο πρόσφυγας έχει δικαίωμα να ζητήσει άσυλο, δηλαδή προστασία, και δεν επιτρέπεται να επιστραφεί σε χώρα όπου κινδυνεύει η ζωή ή η ελευθερία του. Στο τέλος του 2023 πάνω από $110$ εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο είχαν εκτοπιστεί από τα σπίτια τους με τη βία. Οι περισσότεροι δεν πήγαν μακριά: έμειναν μέσα στη χώρα τους ή σε μια γειτονική.

Γιατί φεύγει κάποιος

Κάθε μετακίνηση εξηγείται με δύο ομάδες αιτιών:

• Παράγοντες ώθησης: ό,τι σε σπρώχνει να φύγεις. Ανεργία, φτώχεια, πόλεμος, διώξεις, ξηρασία, φυσικές καταστροφές.
• Παράγοντες έλξης: ό,τι σε τραβάει κάπου αλλού. Δουλειά, καλύτεροι μισθοί, ασφάλεια, σπουδές, συγγενείς που ζουν ήδη εκεί.

Ανάμεσα στα δύο υπάρχουν τα εμπόδια: απόσταση, κόστος του ταξιδιού, σύνορα, νόμοι, γλώσσα. Γι' αυτό οι άνθρωποι συχνά ακολουθούν δρόμους που άνοιξαν πριν από αυτούς συγγενείς και συγχωριανοί.

Η Ελλάδα, χώρα που έφυγε και χώρα που δέχτηκε

Η Ελλάδα έχει ζήσει και τις δύο πλευρές, και μάλιστα πολλές φορές.

Προς την Αμερική (περίπου 1890–1920). Όταν κατέρρευσε η τιμή της σταφίδας, που ήταν το βασικό προϊόν της Πελοποννήσου, χιλιάδες νέοι άνδρες έφυγαν για τις ΗΠΑ. Ως το 1920 περίπου $400.000$ Έλληνες είχαν φτάσει εκεί. Δούλεψαν σε εργοστάσια, σιδηροδρόμους, και σιγά-σιγά άνοιξαν δικά τους μαγαζιά και εστιατόρια. Τα εμβάσματά τους στήριξαν ολόκληρα χωριά. Το 1924 οι ΗΠΑ έβαλαν αυστηρά όρια στους μετανάστες, και το κύμα σχεδόν σταμάτησε.

Η προσφυγιά του 1922. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923, ήρθαν στην Ελλάδα περίπου $1{,}2$ εκατομμύρια πρόσφυγες. Εγκαταστάθηκαν σε νέους συνοικισμούς (η Νέα Σμύρνη, η Νέα Ιωνία, η Νέα Φιλαδέλφεια πήραν από εκεί το όνομά τους) και στα χωριά της Μακεδονίας.

Προς τη Γερμανία, την Αυστραλία και αλλού (1950–1975). Μετά τον πόλεμο και τον Εμφύλιο η ύπαιθρος ήταν φτωχή και οι δουλειές λίγες. Περίπου ένα εκατομμύριο Έλληνες έφυγαν μέσα σε είκοσι χρόνια. Οι περισσότεροι πήγαν στη Δυτική Γερμανία, με την οποία η Ελλάδα υπέγραψε το 1960 συμφωνία για εργάτες: δούλεψαν σε εργοστάσια αυτοκινήτων, σε ορυχεία, σε κλωστοϋφαντουργίες. Άλλοι πήγαν στην Αυστραλία, όπου η Μελβούρνη έγινε μία από τις πόλεις με τους περισσότερους Έλληνες έξω από την Ελλάδα, και στον Καναδά. Πολλοί από όσους πήγαν στη Γερμανία γύρισαν τις επόμενες δεκαετίες.

Προς τα μέσα. Την ίδια εποχή εκατοντάδες χιλιάδες άφησαν τα χωριά τους για την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Είναι η εσωτερική μετανάστευση που έφτιαξε τις σημερινές μεγάλες πόλεις.

Προς την Ελλάδα (από το 1990). Μετά την πτώση των καθεστώτων της ανατολικής Ευρώπης ήρθαν στην Ελλάδα άνθρωποι κυρίως από την Αλβανία, αλλά και από τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Γεωργία, και Πόντιοι από την πρώην Σοβιετική Ένωση. Στην απογραφή του 2001 οι αλλοδαποί ήταν γύρω στο $7\%$ του πληθυσμού. Δούλεψαν στις οικοδομές, στα χωράφια, στη φροντίδα ηλικιωμένων, και τα παιδιά τους μεγάλωσαν σε ελληνικά σχολεία.

Πάλι προς τα έξω (2010–2020). Στα χρόνια της οικονομικής κρίσης έφυγαν πάνω από $400.000$ άνθρωποι, πολλοί νέοι με πτυχία: γιατροί, μηχανικοί, ερευνητές. Το φαινόμενο ονομάστηκε διαρροή εγκεφάλων.

Το 2015. Περίπου $850.000$ άνθρωποι, οι περισσότεροι από τη Συρία, το Αφγανιστάν και το Ιράκ, πέρασαν με βάρκες από τα παράλια της Τουρκίας στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, κυρίως στη Λέσβο. Οι περισσότεροι συνέχισαν προς τη βόρεια Ευρώπη.

Τι είδους μετακίνηση είναι;

Διάλεξε ένα πρόσωπο και μετά ένα είδος μετακίνησης. Όλα τα πρόσωπα είναι φανταστικά, αλλά οι περιστάσεις είναι πραγματικές.

Το πρόσωπο

Νέος από την Αρκαδία φεύγει για την Αμερική, 1905Οικογένεια από τη Σμύρνη φτάνει στον Πειραιά, 1922Νέα από ένα χωριό της Ηπείρου πιάνει δουλειά στην Αθήνα, 1965Εργάτης από τη Δράμα σε εργοστάσιο της Στουτγάρδης, 1964Οικογένεια από το Χαλέπι φτάνει στη Λέσβο, 2015Γιατρός από τη Θεσσαλονίκη σε νοσοκομείο του Λονδίνου, 2014

Το είδος

Οικονομική μετανάστευσηΠροσφυγιάΕσωτερική μετανάστευση

ΤαιριάζειΣωστά. Η σταφιδική κρίση τον σπρώχνει, οι δουλειές στις αμερικανικές πόλεις τον τραβούν.

Ας το λύσουμε

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση