Οι τομείς της οικονομίας
Πρωτογενής, δευτερογενής, τριτογενής — και πώς αλλάζει μια χώρα που αναπτύσσεται.
30 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να κατατάσσεις μια δραστηριότητα στον πρωτογενή, τον δευτερογενή ή τον τριτογενή τομέα.
- Να εξηγείς πώς αλλάζει το μείγμα των τομέων όσο μια χώρα αναπτύσσεται.
- Να περιγράφεις τα δυνατά σημεία και τις αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας.
- Να διαβάζεις και να συγκρίνεις στοιχεία απασχόλησης από διαφορετικές χώρες.
Από το δέντρο στο τραπέζι
Ακολούθησε ένα μπουκάλι ελαιόλαδο από την αρχή. Κάποιος καλλιεργεί τις ελιές στη Μεσσηνία και τις μαζεύει. Κάποιος άλλος τις αλέθει στο ελαιοτριβείο και εμφιαλώνει το λάδι. Ένας τρίτος το μεταφέρει, το διαφημίζει και το πουλάει σε ένα σούπερ μάρκετ του Βερολίνου.
Είναι τρεις διαφορετικές δουλειές, και αντιστοιχούν στους τρεις τομείς της οικονομίας:
| Τομέας | Τι κάνει | Ελληνικά παραδείγματα |
|---|---|---|
| Πρωτογενής | παίρνει πρώτες ύλες κατευθείαν από τη φύση | γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία, δάση, ορυχεία |
| Δευτερογενής | μεταποιεί τις πρώτες ύλες σε προϊόντα | ελαιοτριβεία, τυροκομεία, διυλιστήρια, οικοδομές, εργοστάσια |
| Τριτογενής | προσφέρει υπηρεσίες, όχι αντικείμενα | τουρισμός, εμπόριο, μεταφορές, ναυτιλία, υγεία, παιδεία |
Κάποιοι γεωγράφοι ξεχωρίζουν κι έναν τεταρτογενή τομέα: την έρευνα, την πληροφορική, την παραγωγή γνώσης. Εδώ τον μετράμε μέσα στις υπηρεσίες.
Πώς αλλάζει μια χώρα που αναπτύσσεται
Σε μια φτωχή, αγροτική χώρα οι περισσότεροι δουλεύουν στα χωράφια. Όσο η χώρα αναπτύσσεται, συμβαίνουν δύο πράγματα μαζί:
- Η γεωργία αποκτά μηχανήματα, λιπάσματα, άρδευση. Λιγότεροι αγρότες παράγουν περισσότερη τροφή, και οι υπόλοιποι ψάχνουν δουλειά αλλού.
- Όσοι έχουν πια μεγαλύτερο εισόδημα ξοδεύουν σε υπηρεσίες: σχολεία, γιατρούς, ταξίδια, εστιατόρια, ψυχαγωγία.
Έτσι το βάρος περνάει από τον πρωτογενή στον δευτερογενή και, αργότερα, στον τριτογενή τομέα. Στις πλουσιότερες χώρες μάλιστα η βιομηχανία υποχωρεί κι αυτή, καθώς πολλά εργοστάσια μεταφέρθηκαν σε χώρες με φθηνότερη εργασία.
Η Ελλάδα έκανε αυτή τη διαδρομή μέσα σε δύο γενιές. Στην απογραφή του 1961 πάνω από τους μισούς εργαζόμενους δούλευαν στη γεωργία. Σήμερα είναι περίπου ένας στους οκτώ.
Η ελληνική οικονομία με μια ματιά
Πρωτογενής. Η Ελλάδα είναι από τους μεγάλους παραγωγούς ελαιολάδου στον κόσμο, ο μεγαλύτερος παραγωγός βαμβακιού της Ευρωπαϊκής Ένωσης και πρώτη στην Ένωση στην ιχθυοκαλλιέργεια τσιπούρας και λαβρακιού. Τα κτήματα όμως είναι μικρά και κομματιασμένα, και πολλοί αγρότες είναι μεγάλης ηλικίας.
Δευτερογενής. Τρόφιμα και ποτά, διυλιστήρια πετρελαίου, αλουμίνιο, τσιμέντο, φάρμακα. Ο δευτερογενής τομέας είναι μικρότερος από τον μέσο όρο της Ευρώπης. Μεγάλο μέρος του είναι οι οικοδομές, που ανεβοκατεβαίνουν έντονα με την οικονομία.
Τριτογενής. Ο μεγαλύτερος τομέας. Ξεχωρίζουν δύο δραστηριότητες:
- Ο τουρισμός: πάνω από εκατομμύρια ξένοι επισκέπτες τον χρόνο, σε χώρα εκατομμυρίων. Με τις δουλειές που στηρίζει έμμεσα (τρόφιμα, μεταφορές, κατασκευές), ζυγίζει κατά τις περισσότερες εκτιμήσεις γύρω στο ένα πέμπτο της οικονομίας.
- Η ναυτιλία: οι Έλληνες εφοπλιστές ελέγχουν πάνω από το ένα έκτο της χωρητικότητας του παγκόσμιου εμπορικού στόλου — τον μεγαλύτερο στόλο του κόσμου κατά ιδιοκτησία.
Ας το λύσουμε
Παράδειγμα 1
Μια φέτα φτάνει από ένα βουνό της Ηπείρου σε ένα εστιατόριο της Στοκχόλμης. Σε ποιον τομέα ανήκει κάθε σταθμός της διαδρομής;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Στην Ελλάδα ο πρωτογενής τομέας απασχολεί περίπου το 12% των εργαζομένων, αλλά δίνει μόνο γύρω στο 4% της αξίας που παράγει η οικονομία. Τι λέει αυτό για τον κάθε αγρότη;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 3
Ένα νησί του Αιγαίου έχει τον Ιανουάριο 1.200 εργαζόμενους και τον Αύγουστο 3.000. Τι εξηγεί τη διαφορά, και τι μέρος των θέσεων του Αυγούστου είναι εποχικές; (Φανταστικό παράδειγμα.)
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.
Τα κατάφερες;
- Να κατατάσσεις μια δραστηριότητα στον πρωτογενή, τον δευτερογενή ή τον τριτογενή τομέα.
- Να εξηγείς πώς αλλάζει το μείγμα των τομέων όσο μια χώρα αναπτύσσεται.
- Να περιγράφεις τα δυνατά σημεία και τις αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας.
- Να διαβάζεις και να συγκρίνεις στοιχεία απασχόλησης από διαφορετικές χώρες.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.